|

روبوكاپ، پلي بين دانش و فناوري

روزنه‌های امید

آزاده باهنر

جهان در حالی به قرن 21 وارد شده است که چهره آن نه‌تنها در مقایسه با آغاز انقلاب صنعتی در قرن18 دگرگون شده که به راحتی می‌توان گفت حجم تولیدات علمی جهان طی 25سال اخیر دوبرابر همه آن چیزی است که تا پیش از آن به‌وجود آمده بود.به این ترتیب می‌توان گفت اگر «فوکویاما» پایان تاریخ اجتماعی‌‌سیاسی را در لیبرال‌دموکراسی متجلی دید، اما پایان تاریخ علمی را کمتر کسی می‌تواند پیش‌بینی کند. امروز کمتر دانشمندی هست که در تحقق ایده‌های ذهنی به عمل‌های عینی تردید داشته باشد، بنابراین تحقق بسیاری از آرزوهای بشر که پیشتر محال می‌نمود امروزه چنین به نظر نمی‌رسد و حداکثر آنچه برخی تلاش می‌کنند پیش‌بینی کنند، حدس و گمان در دستیابی به تحقق رویایی علمی است. روباتیک و ایده ماشین‌های هوشمند مانند تمامی رویاهای بشر ابتدا در داستان‌های علمی‌-تخیلی که بخشی از آرزوهای بشر را در دل خود دارند، ظهور کرد. ایده‌هایی مانند پرواز، سفر به ماه، سفر به اعماق دریا و بسیاری از این دست، ابتدا شاید تنها در داستان‌های نویسندگانی مانند «ژول ورن» مطرح شدند، اما تاریخ نشان می‌دهد که معمولا کمتر از یک قرن زمان لازم بوده است تا بسیاری از این ایده‌ها به واقعیت تبدیل شوند. روبات‌ها هم ابتدا در داستان‌های نویسندگان علمی‌-تخیلی مانند «کارل چابک» و «آیزاک آسیموف» مطرح شدند و بخش تازه‌ای از آرزوها و ترس‌های بشر را تشکیل دادند. اما سرعت غیرقابل‌باور پیشرفت علمی در عصر مدرن، دیگر تحقق بسیاری از رویاها را از یک سده به یک دهه تقلیل داده است. بدیهی است که ذات رفاه‌طلب انسان، کوشندگی و تلاش‌های او را در مسیری رهنمون کرد تا بسیاری از اموری که توسط خودش انجام می‌شد و جنبه مکانیکی داشت، به دست روبات‌ها بسپارد و وقت و اندیشه خویش را صرف اموری کند که به تعالی روحی او بیفزاید؛ به این ترتیب خدمت اصحاب علم به اصحاب فرهنگ اهمیتی دوچندان دارد. آنان با آزادسازی وقت انسان از امور مکانیکی، ‌مجال اصحاب فرهنگ و اندیشه را برای فعالیت در عرصه فرهنگ و هنر هم آسان و هم فراخ می‌کنند، از همین روست که بشر امروز زاییده فرهنگی دگرگون است که در گذشته او از آن سراغی نمی‌توان گرفت. هشتمین دوره مسابقات بین‌المللی روبوکاپ آزاد ایران این روزها در حالی در نخستین روزهای کاری بهار 92 در محل دایمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد که از حجم سالن‌های برگزاری نسبت به سال‌های گذشته کاسته شده بود و حضور چشمگیر تیم‌های دانش‌آموزی به جای تیم‌های دانشجویی نشان داده بود که مدارس کشور جنبش نرم‌افزاری را جدی گرفته‌اند و برگزاری موفق این مسابقات در ادوار گذشته توانسته در ترغیب دانش‌آموزان در ورود به عرصه علم روباتیک نقش جدی داشته باشد، اما حضور کم‌رمق تیم‌های دانشجویی نیز باید زنگ‌های خطر را به صدا درآورده باشد. مشخص است که رکود بازار اشتغال برای نخبگان تحصیلکرده در این سال‌ها به مرور در کاهش میل آنان به کار علمی تاثیرات منفی گذاشته است. برخی بعد از سال‌ها سرمایه‌گذاری روی کار علمی راه تجارت در پیش گرفته‌اند و معلوم شده که نوسانات نرخ ارز نخبگان را نیز از کار علمی مایوس کرده، برخی نیز مسیر خروج از کشور را انتخاب کرده‌اند، چنانکه از بسیاری نخبگان سال‌های پیش در مسابقات امسال خبری نبود. اگر به دانش‌آموزانی که به اقتضای سن‌شان درگیری‌های اقتصادی ندارند و علم‌آموزی را جدی گرفته‌اند، توجهی جدی نشود و برای آینده آنان سیاست‌هایی درست اتخاذ نشود، آنان نیز در سال‌های آتی پای در مسیر دانشجویان فعلی خواهند گذارد و این مساله بنیه علمی کشور را درآینده به شدت تضعیف خواهد کرد. اگرچه همت بلند دکتر «مرتضی موسی‌خانی»، تکنوکرات خوش‌فکری که در کار علمی گرایش‌های سیاسی خویش را کنار گذاشته و به‌راستی با تمامی جناح‌های سیاسی کشور برای پبشبرد پروژه روبوکاپ دوستی کرده است، در رشد توانمندی‌های کشور در این حوزه موثر بوده، اما عدم حمایت جدی صنایع و مسوولان بلندپایه دولتی از تلاش‌های او در تبدیل این تحرکات به محصولات صنعتی (به‌‌رغم تمام پیشرفت‌ها) هنوز فاصله معنادار ما با جهان توسعه‌یافته را حفظ کرده است. اینکه چرا صاحبان صنایع ما در مقایسه با همنوعان خود در کشورهای پیشرفته تا این حد ریسک‌گریزند، مساله‌ای است که بیش از آنکه مرتبط با ریسک‌گریزی کلی ما ایرانیان باشد، نشات‌گرفته از یک اقتصاد بسته و غیررقابتی است و مادامی که این مشکل به‌طور ریشه‌ای حل نشود، نمی‌توان به پیشرفت در حوزه روباتیک و صنعتی شدن، آنچنان امید بست، چنانکه اقتصاد غیررقابتی ما سال‌هاست که شیوه‌ای خاص از مصرف را به مصرف‌کنندگان ایرانی تحمیل کرده است. بسیاری از صاحب‌نظران بر این باورند که رشد علم روباتیک در ایران از آهنگ مناسبی در این سال‌ها برخوردار بوده است، اما آنچنان که باید هنوز از حمایت‌های جدی برخوردار نیست. فقدان برنامه‌ای مدون نیز در این حوزه از جمله مشکلاتی است که وجود دارد چنانکه مراکزی دیگر که ارتباطی با کمیته ملی روبوکاپ ندارند، در این مسیر گام‌هایی برداشته‌اند که ممکن است به اصل پروژه لطماتی وارد کند. از سوی دیگر رییس کمیته ملی روبوکاپ ایران در حالی از بی‌تاثیری تحریم‌ها بر فضای علمی کشور سخن گفت که آشکارا از بی‌تاثیری میزان بارش باران بر پدیده کمیابی سخن گفته شود، اگرچه تحریم‌ها سبب شده است که نخبگان ما در تلاش باشند که از وابستگی کشور در تولیدات صنعتی به جهان غرب با استانداردهایی دوگانه بکاهند، اما از سوی دیگر در پیچیده‌تر شدن تلاش‌های علمی آنان و خستگی‌های نامعقول، تاثیر منفی داشته است و نباید این مسایل نادیده انگاشته شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.