احمد حاتمییزد:
نرخ سود بانکی افزایش نیابد، تورم بالا میرود
شرق: عادت کردهایم به اینکه محمود بهمنی قبل از پایان هر سال و حتی در آغازین روزهای سال بعد نسبت به نرخ سود بانکی و نرخ آن موضع بگیرد. معمولا هم، موضع وی نزدیک به نظر کارشناسان و صاحبنظران بانکی است اما این نظر هرگز در زمان تعیین نرخ سود بانکی مورد توجه قرار نگرفته است به جز سال 90 که نقدینگی سرگردان به بازار سکه و ارز هجوم برد و نوسانهای ارزی امان همه را برید. بهمنی هم به همین دلیل مصوبه افزایش نرخ سود بانکی را دو بار به شورای پول و اعتبار برد که بار دوم مورد موافقت شورا و در نهایت محمود احمدینژاد قرار گرفت. به جز این مورد نظر بهمنی به عنوان رییسکل بانک مرکزی هرگز مورد توجه قرار نگرفته است.
حالا هم که خبر تثبیت نرخ سود سپردههای بانکی (21درصد) برای سال 92 منتشر شده، بهمنی باز موضع انتقادی به این نرخ گرفته و گفته است که نرخ سود باید بر اساس تورم تعیین شود اما وی نرخ خاصی را عنوان نکرده است. احمد حاتمییزد، مدیرعامل اسبق بانک صادرات در گفتوگو با «شرق» این موضوع را تحلیل میکند.
بهمنی گفته نرخ سود بانکی باید براساس تورم تعیین شود و حالا که تورم به 5/31درصد رسیده این نرخ چقدر باید باشد؟
نرخ سود بانکی در همه جای دنیا حدود سهدرصد بالاتر از نرخ تورم تعیین میشود.
پس چرا دولت بدون توجه به نظر کارشناسان همچنان بر کاهش نرخ سود بانکی تاکید دارد؟
این موضوع ریشه در دیدگاه برخی از افراد در سالهای گذشته دارد، همواره مخالفانی در برابر پرداخت سود به اظهارنظر میپردازند. عدهای از افراد با هرگونه بهره در هر سطحی مخالفند و معتقدند که نرخ بهره بانکی باید صفر باشد تا مشمول ربا نشود. این دیدگاه در دو دولت اخیر نمود بیشتری پیدا کرد و سیاستی برای رساندن نرخ سود تسهیلات بانکی به صفر به اجرا درآمد. مسوولان در این دولتها از ابتدا این برنامه را در نظر داشتند که بهتدریج نرخ سود بانکی را به صفر برسانند. چنانچه نرخ سود اوراق مشارکت بهتدریج و پلکانی از 18درصد به 15درصد کاهش داده شد و طبق برنامهریزی نرخ سود بانکی هم کاهش پیدا کرد اما با افزایش نرخ تورم و نقدینگی در کشور دولت به اشتباه خود پی برد و تصمیم گرفت اصلاحاتی در اینباره انجام دهد. با وجودی که پیش از این کمتر به نظرات کارشناسان در باب تناسب بین نرخ تورم و سود بانکی اهمیت میداد اما دولت به نظرات کارشناسان روی آورد. بهاینترتیب از سال 91 تغییراتی در نرخ سود بانکی ایجاد شد. در این سال نرخ سود 20درصدی برای اوراق مشارکت جا افتاد و در سیستم بانکی نیز بر سر نرخ سود تسهیلات بین 21 تا 28درصد توافق شد. این اعداد
و ارقام در حالی در اقتصاد ما معیار سود سالجاری قرار گرفت که پیشبینی از افزایش نرخ تورم در پایان سال به 5/31درصد وجود نداشت. در چنین شرایطی اگر بالا بردن نرخ سود بانکی مدنظر قرار نگیرد، سیر صعودی نرخ تورم همچنان ادامه خواهد داشت.
چرا بهمنی با آنکه همیشه میگوید نرخ سود باید براساس تورم تعیین شود اما همچنان این نرخ بسیار کمتر از تورم تعیین میشود؟
عدم وجود استقلال در حیطه رییس کل بانک مرکزی مهمترین دلیلی است که باعث شده همواره بهمنی زبان به انتقاد از نرخ سود بگشاید. در حالی که نرخ سود بانکی موضوعی اقتصادی است و باید مدیران، مسوولان و کارشناسان اقتصادی در مورد آن تصمیمگیری کنند. مدیران و افراد سیاسی در این باب اظهارنظر کرده و نرخ را تعیین میکنند. با وجود چنین جایگزینی در سطح کلان اقتصاد، رییس کل بانک مرکزی تنها میتواند انتقاداتی را به تصمیمگیرندگان سیاسی که نرخ سود را تعیین کردهاند، وارد کند.
در این چند سال که بهمنی رییسکل شده تنها نقش منتقد و اعلام نظر داشته و عملا اقدام خاصی انجام نداده است در حالی که مظاهری بر نظرات خود شدیدا پافشاری میکرد.
در ظرف هشت سال گذشته نقدینگی از 65هزارمیلیاردتومان به 450هزارمیلیاردتومان افزایش پیدا کرد. یعنی نقدینگی در عرض هشت سال، حدود هشت برابر شد. این رشد نقدینگی تورم را هم افزایش داد. در این میان، نرخ سود بانکی هم پایین نگه داشته میشد، حالا رییسکل بانک مرکزی که استقلال لازم را برای تعیین نرخ سود بانکی ندارد و تنها نظارهگر تصمیمات سیاسیون در اینباره است، سعی میکند که با سیاست فضا را برای بالا بردن، اصلاح نرخ سود و برقراری تناسب بین آن و نرخ تورم ایجاد کند. در واقع بهمنی با اظهارنظراتی که در مصاحبهها، برنامهها و... انجام میدهد، دیدگاه صحیح و کارشناسانه در باب نرخ سود بانکی را منتشر میکند. او میخواهد که با این زمینهسازی تصمیمگیرندگان را در این باب به این نکته جلب کند تا شاید بتواند آنها را متقاعد کند که نرخ سود بانکی باید متناسب با تورم تعیین شود. اگر نرخ سود بانکی با تورم در تناسب نباشد، عملا سرمایهگذاری در بانکها توجیه خود را از دست میدهد و دیگر کسی تمایلی به سرمایهگذاری در بانکها نخواهد داشت. وقتی که نرخ سود 21درصد، تورم سالانه 5/31درصد و تورم نقطه به نقطه 40درصد باشد ، عملا سرمایهگذاری که
پولش را در بانک سرمایهگذاری کرده است، ضرر میکند. کما اینکه بارها این گفتوگوهای تکراری را شنیدهایم که افراد به هم توصیه میکنند که دیگر سرمایههایشان را در بانک نخوابانند و به جای آن روی کالاهای سرمایهای چون ارز، طلا و سکه سرمایهگذاری کنند. با وجود چنین شرایطی اگر اصلاحات لازم در نرخ سود تسهیلات صورت نگیرد، نقدینگی، تورم و سرمایهگذاری در بازارهای غیررسمی همچنان با افزایش همراه خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.