دو انتصاب برای رهبری نیمی از جهان
بهزاد شاهنده استاد پایه مطالعات شرق آسیا- دانشگاه تهران
در روزهای پایانی سال 1391 دو انتصاب در راستای رهبری نیمی از مردم جهان در بیجینگ و واتیکان انجام گرفت که سرنوشت دو و نیم میلیارد نفر از این کره خاکی را رقم زد. همانقدر که بیجینگ و واتیکان از یکدیگر فاصله جغرافیایی دارند، از لحاظ دیگر جوانب هم متفاوت هستند. دو شهر بیجینگ و واتیکان هر دو پایتخت دو کشور چین و واتیکان هستند و جمعیت بزرگی را رهبری میکنند. با این وجود از لحاظ سرزمینی - دیپلماتیک، فلسفی، سیاسی، اقتصادی و حتی ذایقه در دو قطب کاملا مخالف قرار دارند. معذالک در روزهای پایانی سال گذشته روند مشابهی را طی کردند. در دو عمارت بزرگ دو پایتخت (کاخ بزرگ خلق چین و کلیسای سیستین در واتیکان) آینده قریب به یک میلیارد و 300 میلیون چینی و یک میلیارد و 200میلیون کاتولیک از طریق انتصاب یک اقلیت غیرمنتخب (شورای ملی استانها در چین و کالج کاردینالها در واتیکان) رقم خورد. نتیجه این گردهماییهای کوچک انتصاب دو نفر از قدرتمندترین رهبران جهان بود: رییسجمهور جدید جمهوری خلق چین «شی جین پینگ» و پاپ اعظم پاپ فرانسیس اول (پاپی که این بار فقط به برگزیدن یک لقب برای خود برگرفته از لقب پاپ معروف به پاپ فقیران در قرن پانزدهم
اکتفا کرد...) مشابهت این دو انتصاب: غیرشفاف بودن - غیردموکراتیک بودن، عدم رعایت برابری جنسی را در بر داشت. در چین رییسجمهور از قبل به وسیله یک گروه کوچک مرکب از هفت نفر عضو کمیته اصلی دفتر سیاسی حزب کمونیست در سهماه بیش انتخاب شده و از آن زمان به ریاست حزب منصوب گردیده بود و همزمان فرماندهی ارتش (رییس کمیسیون عالی نظامی حزب کمونیست چین) را برعهده گرفته بود که انتصاب ماه مارس بهوسیله کنگره ملی خلق چین را کاملا تشریفاتی ساخته بود و جالبتر اینکه آقای «شی جین پینک» از مدتها بیش منتظر این پست بوده و عملا میدانست که رییسجمهور آتی چین خواهد بود و بر این پست به مدت 10 سال تکیه خواهد زد (جمهوری خلق چین از 10 سال قبل روند انتقال قدرت آرام را به جریان انداخته بود و «شی» از مدتی قبل خود را برای این مسند آماده کرده بود). انتخاب پاپ کمی رقابتیتر بود با وجودی که احتمال زیادی میرفت که کاردینال آرژانتینی که در دور قبل به پاپ «بندیکت شانزدهم» باخته بود پاپ جدید شود، در شورای کاردینالها که مرکب از 18 کاردینال اعظم است انتصاب پاپ فرانسیس در میان دیگر کاردینالها محتملتر بود زیرا که اجماع بر انتخاب پاپی بود از
آمریکای لاتین که اکثریت کاتولیکهای جهان را در خود جای داده است. (وی از سال 1998 اسقف بوینسآیرس، پایتخت آرژانتین بود و در سال 2001 به مقام کاردینالی دست پیدا کرد). دیگر شباهتی که در این دور انتصاب وجود دارد و طلیعه آینده متفاوت را میدهد ویژگی دو شخصیت جدید است که برخلاف پیشینیان خود مردمیتر بوده و قصد دارند از تشریفات گذشته فاصله گیرند. پاپ فرانسیس اول 78 ساله تعهد به خدمت به فقرا کرده و رسوم فاصله با مردم را کنار نهاده و در اولین دیدار با مردم در صحن واتیکان با کمترین تشریفات حضور پیدا کرده است. الگوی او «قدیس اسیسی»، فرانسیس متعلق به قرون وسطا است که شعار «کلیسای فقرا برای مردم فقیر» را سرلوحه خدمات خود قرار داده بود. پاپ فرانسیس اول در چهار اقدام غیرمتعارف پیروان خود را غافلگیر کرد: در اقدام نخست قبل از انتصاب هزینه هتل خود را شخصا پرداخت و چمدانهای خود را شخصا حمل کرد. در صحن بزرگ واتیکان برای ملاقات با مردم از اتومبیل رو باز استفاده کرد. در اولین خطابه خود از زبان ایتالیایی بهره گرفت برخلاف زبان فرانسوی که زبان تشریفاتی واتیکان است و بالاخره اینکه به دیدار پاپ سابق پاپ بندیکت شانزدهم شتافت که در
700 سال گذشته بیسابقه بوده است و بالاخره اینکه تعامل با اسلام را در صدر برنامههای خود قرار داده و درصدد است با تاکید بر احترام متقابل با دین اسلام، نگرش جدیدی در مراوده با آن را در پیش گیرد (پاپ فرانسیس اول در اقدامی بیسابقه پای یک فرد مسلمان را طی یک آیین مسیحی بوسید. پاپ که جهت انجام آیینی منتسب به حضرت مسیح (ع) و یادآور شام آخر - و ملاقات با حواریونش - در ندامتگاهی در رم حضور پیدا کرده بود طبق رسوم پای 12زندانی از جمله دو مسلمان را بوسید. این آیین برخلاف گذشته در مقر کلیسای کاتولیک انجام نگرفت...).
در مقابل «شی» 59 ساله نسبت به پیشکسوتان خود از کلمات روزمره و عادی در خطاب به مردم بهره گرفته و عملا سخنان خود را در پشت الفاظ پیچیده حزبی پنهان نکرده و قول داده که در اولین اقدام به معضل بزرگ مردم چین که همانا فاصله طبقاتی است، بپردازد، با فساد گسترده دولتی مبارزه جدی داشته باشد، به اصلاحات بازار (وی اصلاحات اقتصادی را در اولین منطقه آزاد در چین برعهده داشت) با برخورداری آحاد مردم از نعمات آن گسترش بخشد و احیای تمامعیار شعار ملی تحت عنوان نئولوگیزم «رویای چین» را جانی تازه بخشد.
«شی جین پینگ» در مقابله با پاپ فرانسیس اول که در یک خانواده عادی (متوسط) بزرگ شده و در سن 10 سالگی از ایتالیا به آرژانتین عزیمت کرده، تحت نظر پدرش «شی زونگ شون» از رهبران چریکهای مخالف حکومت ناسیونالیستی و در نهایت یکی از بنیانگذاران حکومت جمهوری خلق چین در سال 1949 و معاون نخستوزیر چین بزرگ شده و یکی از افرادی است که به مناسبت فرزندی یکی از بنیانگذاران چین کمونیست لقب «شاهزاده» را یدک میکشد که قریب به اتفاق آنها مناصب حساس سیاسی - اقتصادی را مثل خود «شی جین بینگ» که پستهای مهم سیاسی و حزبی را داشته، دارند. «شی» در طی پیمودن پلکان هموار شده خود در نهایت در سال 2007 به ستاد رهبری مرکزی (گروه اول تصمیمگیری در چین، نخبگان طراز اول حزبی) راه یافت و به طور غیررسمی جانشین «خو جین تا» رهبر سابق چین از سال 2003 الی 2013 شد و شش سال را در آمادگی گذراند و منتصب نسل پنجم رهبری در چین پس از تاسیس جمهوری خلق چین در سال 1949 است. چین و واتیکان از لحاظ حکومتی در دو قطب مخالف قرار دارند: اولی قطب بزرگ اقتصادی و سیاسی جهان با جمعیتی بالغ بر یکمیلیارد و 300میلیون نفر که طبق آخرین بررسیها در سال 2016 به عنوان
ابرقدرت اول اقتصادی جهان جایگزین ایالات متحده آمریکا خواهد شد و دومی قطب بزرگ مذهبی جهان با یکمیلیاردو200میلیون پیرو. چین از گسترش و نفوذ فوقالعاده در دنیا برخوردار بوده و با رشد اقتصادی عظیم در 25 سال گذشته از زمان اعلام سیاست درهای باز «دنگ شیای بینگ» (رشدی با متوسط هشتدرصدی) به ابرقدرتی بیهمتا مبدل شده و معجزه تاریخ را رقم زده است. چین در حال حاضر دومین اقتصاد دنیا، یکی از پنج عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد، دارا بودن دومین ارتش جهان، پنجمین صادرکننده تسلیحات، در خود بزرگترین جمعیت جهان را جای داده، چهارمین کشور از لحاظ جغرافیایی...، عامل تعیینکننده در نظام بینالملل و در نهایت ابرقدرت اقتصادی دنیا ظرف چند سال آینده است. بنابراین با واتیکان در یک مقوله قرار نمیگیرد و پاپ فرانسیس اول در باب قدرت سیاسی و اقتصادی یارای رقابت با «شی جین بینگ» را ندارد و عملا واتیکان آنطور طراحی نشده است و صرفا یک قطب مذهبی است. ارتشی کوچک و کاملا تشریفاتی با لباسهای رنگارنگ که سالها قبل مایکل آنجلو آنها را طراحی کرده و صرفا در جهت حفاظت از کلیسای رم گمارده شدهاند دارد. واتیکان از لحاظ مالی سرمایه قابل
توجهی دارد (شرکتها و نهادهای اقتصادی و مالی متعدد) معهذا با قدرت اقتصادی چین قابل مقایسه نیست. بنابراین قدرت پاپ فرانسیس اول به هیچوجهی سیاسی و اقتصادی نبوده بلکه اجتماعی و روحانی است. پاپ فرانسیس شبیه سلف خود شدیدا مخالف حقوق همجنسبازان بوده و سقط جنین را حرام میداند؛ موضوعاتی که در جهان رونق گرفته و کشورها یکی پس از دیگری در قوانین خود آنها را جاری کردهاند. چین با تمام عظمت مادی خود یارای برابری با قدرت نرم واتیکان را ندارد و با وجودي كه برنامههای گوناگون جهت ایجاد قدرت نرمافزاری و غیرمادی از قبیل احیای رسوم گذشته از جمله رواج عقاید «کنفوسیوس» متفکر پنج قرن بیش از میلاد مسیح که چراغ حرکت چین در راه عظمت این کشور کهن بوده را همراه با گسترش دورههای آموزشی و اهدای بورس تحصیلی در رشتههای خاص با تاکید بر اخلاقیات سرلوحه برنامههای دولت جهت زدودن آثار مخرب مادیگرایی لجامگسیخته قرار داده، موفق نبوده و مبارزه با فساد گسترده عملا با شکست روبهرو شده است. به عبارت دیگر با وجود قدرت بلامنازع حکومت چین، رهبران این کشور حتی نتوانستهاند در داخل مرزهای خود بر قلوب مردم حاکم شوند چه برسد بر گسترش قدرت
اخلاقی - معنوی فرای مرزها... . «مائو ز دونگ» بنیانگذار جمهوری خلق چین معتقد بود: «عقاید زمانی که به قدرت مادی مبدل شوند میتوانند جامعه و جهان را دگرگون کنند... .»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.