گندش درآمد؛ آچار فرانسه
کامران عدل
دوربین دیجیتال، مثل آچار فرانسه است. آیا هر کسی که آچار فرانسه بهدست میگیرد، مکانیک است؟ روزی خانم ثروتمندی به من گفت که میخواهد برای پسر هشتسالهاش یک دوربین «حرفهای خیلی خوب» بخرد. آن خانم، یک دوربین عین دوربین خودم، که با آن معماری کویت و معماری مدرنیست مارتینیک را عکاسی کرده بودم و کتابهای آن عکسها، در ایتالیا و در فرانسه بهچاپ رسیده بودند خرید. چهارماه بعد، همان خانم با من تماس گرفت و گفت:«میخواهم برای پسرم نمایشگاه عکس بگذارم.» بنده، مِن و مونی کردم و گفتم که: آخه... از آن طرف خط، خانم ثروتمند، خیلی عصبانی سرم داد زد:«یعنی میخایین بگین که پسر من هنرمند نیست؟...»چه جوابی باید میدادم؟ هر کسی که به توپ لگد بزند لیونل مسی است؟
در مملکت ما، همه میخواهند هنرمند شوند. فقط چون نقاش شدن و مجسمهساز شدن کار سختی است، همه میخواهند عکاس بشوند. در یکی از دانشگاههای ما، سالی 3000 نفر درس عکاسی پاس میکنند. وقتی تا سه-چهار سال پیش میرفتم به آن دانشگاه که کنفرانسی بدهم، خیلی زور میزدند و اطلاعرسانی میکردند، با هزار بدبختی، 15 نفر سر کنفرانس حاضر میشدند.
برگردیم سر عکاسی دیجیتال و فتوشاپ. بدون تردید، عکاسان خبری ما، عکاسان خوب و برجستهای هستند. شک نکنید. فقط، آنها تصمیمگیرنده نیستند. عکاسی و فتوشاپ، در مملکت ما، وسیله پروپاگاند هستند و با آن، از طریق فتوشاپ، وقاحتهایی میشود که شرمآور است. وقتی در فرانسه، دانشجوی عکاسی بودم، سر کلاس با ما از عکاسی Objective و عکاسی Subjective صحبت میکردند. در آن حال، احساس غروری میکردم که بیا و ببین. در آن دوران، با ما از عکسسازی در بلوک شوروی میگفتند که کار بدی است و در آن حال، احساس میکردم که استادان ما، از ما میخواهند که جای خالی«ولتر»ها را پرکنیم. وای، چه مسوولیت بزرگی، آن هم برای من هیچکس. همین حرفها را بهعنوان استاد عکاسی، سر کلاس اولین دوره مدرسه سینما و تلویزیون بهشاگردانم میگفتم. یکی از آنها اسمش کرامتالله دانشیان بود. آن دیگران هم، دست کمی از او نداشتند. به آنها افتخار میکنم.
برگردیم سر این عکس کذا و کذا که جایزه ورلدپرسفتو را گرفته است و باعث جنجال شده است. من این عکس را با حجم بالا از اینترنت کپی کردم. وقتی خوب آن را نگاه کردم، متوجه شدم که عکس، ساختگی میباشد. یعنی عکسسازی شده است. چرا؟ این را برایتان توضیح میدهم. این کوچه بهقدری تنگ است که فقط سه نفر در آن میتوانند در کنار هم راه بروند. اگر پهنای هر آدم نرمالی را 60سانتیمتر بگیریم، میشود 180سانتیمتر. نه؟ دو متر پهنا. بههمین علت، نور کافی، نمیتواند در این کوچه تنگ وجود داشته باشد. بههمین علت، عکسسازها مجبور شدهاند نور آن را درست کنند. عکاس، با یک لنز نرمال عکاسی کرده است، زیرا که فرد اول کاملا به او چسبیده است و هیچ کجوکولهگی(Distortion) در صورت او دیده نمیشود. عمق میدان، در این عکس، خیلی زیاد است. از نفر اول، تا نفر هشتم که پشتسر او میآیند، کاملا واضح و نت هستند. عمق میدان در عکاسی، بهسه عامل بستگی دارد. اول فاصله موضوع با عکاس (Hyper focal). دوم درجه مسدود بودن دیافراگم و سوم فاصله کانونی. هر قدر فاصله شخص اول با دوربین زیاد باشد و دریچه دیافراگ بستهتر باشد و فاصله کانونی کمتر، عمق میدان بیشتر
میشود. موردهایی که هیچکدام از آنها در این عکس دیده نمیشوند، البته این عکس، در زمانی گرفته شده است که جنگ روانی در پروپاگاندِ فلسطینی، در اوج خودش است. بهاحتمال خیلی زیاد، سازمان پروپاگاند فلسطینی هم، شاید در این عمل شریک بوده است. داوران، باید روی اطلاعاتی که روی هر فریم عکس وجود دارد، نگاه میکردند. تصویر RAWی عکس را میخواستند و در آخر، تصاویر فریمهای قبلی و بعدی عکس را میدیدند. نکته مهم دیگری که در این تصویر وجود دارد، شباهت آن با عکسی میباشد که یکی از عکاسان ما در زلزله بم از مردی گرفته بود که دو فرزند کشتهشدهاش را در حالی که اشک میریخت، در بغل داشت و به قبرستان میبرد. دوبلپاژی این عکس در مجله پاری ماچ بهچاپ رسید و در آن سال جایزه اول یا دوم ورلدپرسفتو را برد. متاسفانه نام عکاس را بهیاد نمیآورم. در چند سال اخیر، ورلدپرسفتو، گافهای اساسی میدهد، تا آنجا که در یکی دو، سه سال پیش، عکسی از یک خانم عکاس ایتالیایی از ایران را برنده اعلام کرد که سروصدای زیادی بهراه انداخت. این عمل اجحاف در حق سایر عکاسان میباشد. اگر این اعمال، بازهم تکرار شود، میتوان انتظار داشت که آخر عمر پرشکوه
ورلدپرسفتو خواهد بود. در آخرین بخش از این مقالات، از استراحتی با دوربین آنالوگ خواهم نوشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.