در سوگ «محمود عبادیان» و «احمد اسفندیاری»
بهار و عزای دل ما پژمان موسوی در روزهایی که ایرانیان در گشتوگذارهای نوروزی بودند، ایران در سکوت خبری رسانهها، دو تن از «فرزانگان یگانهاش» را از دست داد؛ محمود عبادیان و احمد اسفندیاری را. محمود عبادیان نویسنده، مترجم و استاد فلسفه بود؛ استادی یگانه و فرهیخته که ایرانیان و اهالی فرهنگش بخش زیادی از آشنایی با میراث فلسفی غرب را مدیون او و تالیفات و ترجمههایش از آثار فیلسوفان مطرح جهان غرب هستند. محمود عبادیان در سالهایی که پیش از انقلاب در تبعید ناخواسته در خارج از کشور بهسر میبرد، دو دکترا گرفت، یکی در رشته«تاریخ فلسفه عمومی» از دانشگاه چارلز پراگ در سال۱۹۶۱ و دیگری در رشته «فلسفه کلاسیک آلمان» از دانشگاه هامبورگ آلمان در سال ۱۹۷۸. مهمتر از تمام اینها حضور عبادیان در وقایع می68 پاریس و تجربه انقلاب فرهنگی چین بود که او را صاحب تجاربی ارزنده مهمتر از یادگیری تمام تئوریهایی کرد که او با تمام وجود آنها را فرا گرفته بود. اما محمود عبادیان فرهیختهای فروتن هم بود؛ در برخوردهایش چنان سربهزیر و فروتن بود که گاه یادت میرفت با چه شخصیتی روبهرو هستی و روبهروی چه کسی نشستهای با چه
شخصیتی همکلام هستی! به قول دکتر حسن عشایری رفتار استاد عبادیان مرا یاد فیلسوف چینی میاندازد که گفته بود: «فرزانه کسی است که راه را نشان میدهد بیآنکه سد معبر کند، میدرخشد بدون اینکه خیره کند، تیز است بدون اینکه ببرد و...» در نهایت هم تقدیر این بود که استاد یگانه فلسفه 85 سال پس از تولد در «فروردین»، در «فروردین»هم چشم از این جهان خاکی بر بندد و تنها یادگارهایش را از خود برای ما بر جای گذارد. اما احمد اسفندیاری نقاش صاحب سبک معاصر و از معدود هنرمندان ایرانی که نامش در فرهنگ لاروس آمده است، هم درست در شب تحویل سال نو درگذشت تا عدد سالهای حیاتش روی همان 90 سال بماند. احمد اسفندیاری از جمله نقاشانی بود که سبک کار خاص و ویژه خود را در کار داشت و در آثارش عناصری چون طبیعت، انسانها و روابط میان آنها و فضاهای سنتی به وفور به چشم میخورد. او که در تعداد زیادی از نمایشگاههای انفرادی و گروهی در داخل و خارج از کشور شرکت کرده بود، از پیشگامان هنر نوگرای ایران محسوب میشد و از نخستین هنرمندانی بود که در کنار چند تن دیگر، نخستین بار اقدام به تاسیس گالری در ایران کردند. در این اواخر اما خمیدگی کمرش آنقدر زیاد
شده بود که تقریبا سرش هنگام راه رفتن روی شکمش قرار میگرفت؛ با این حال اما وقتی که چندی پیش به منزلش رفته بودم و از نقاشی و هنر از او میپرسیدم، چنان با شور و حرارت سخن میگفت و چنان اطلاعات و «شوقش» درباره هنر زیاد بود، که انگشت به دهان میماندی و حسرت به دل که آن «نسل طلایی» گویی دیگر تکرار نخواهد شد. به نظر میرسد نوروز 92 بیش از سایر نوروزها مصداق این شعر هوشنگ ابتهاج بوده باشد که «ارغوان! این چه رازی است که هر سال بهار با عزای دل ما میآید»؛ نوروزی که ایران در آن فرهیختگانی چند را از دست داد که در این مقال کوتاه، تنها شرح حال دو تن از آنها رفت... ------ «هگل»شناسی که حماسه شاهنامه میدانست محمد ضیمران
استاد مرحوم «محمود عبادیان» واقعا انسانی آراسته به فضایلی اخلاقی بود. میتوان گفت شدیدا اخلاقگرا بود و به معنای واقعی انسان بود. او هگلشناسی بیبدیل بود و جزو معدود کسانی بود که آثار هگل را تدریس و ترجمه کرده است. کتاب مقدمهای بر «زیباشناسی هگل» او را جزو یگانه هگلشناسان ایران قرار داد. «عبادیان» یک زیباشناس بود و در حوزه زیباشناسی تالیفاتی دارد. او مشاور نشریه زیباشناس بود و مقالات علمی زیادی در اینباره نوشت و کتابهای زیادی را در حوزه ادبیات و زیباییشناسی در کنار آثار فلسفی ترجمه کرد. او به ادبیات و حماسه شرقی علاقه زیادی داشت. حماسه فردوسی را در اثر بینظیری به تحریر درآورد. این استاد در دانشگاه هم ارتباط خوبی با دانشجویان و نسل جدید مانند نسل پیشین برقرار کرد. به باور بسیاری از شاگردانش دو نسل دانشآموخته فلسفه و ادبیات در ایران به ایشان مدیون هستند. او بر زبانهاي انگلیسی، آلمانی و چکسلواکی مسلط بود و ترجمههایی از این زبانها به فارسی دارد که میتوان به یکی از ترجمههای او به نام «سقراط: آگاهی از جهل»، یان پاتوچکا، اشاره کرد. ایشان در علم و دانش و فلسفه اسوه بود. مطالعات او در زمینه
مارکسیسم گسترده و پربار است. او مبانی فلسفه را سالها در دانشگاهها تدریس کرده و کولهباری از دانش کهن و جدید داشت و خوانندگانش از بینش و دانش او بهرهمند میشدند. مهمترین تاثیر دانش و بینش استاد عبادیان را میتوان در نظارتی که او بر زیباشناختی داشت مشاهده کرد. استاد مرحوم عبادیان سالها در چکسلواکی زندگی کرد و بعد از آن به آلمان رفت و آنجا زیست. زندگی او در غرب و آشنایی او با زبان آلمانی توانست او را به یک اندیشمند در حوزه فلسفه تبدیل کند اما او از شرق هم غافل نبود و در کنار فلسفه غرب فرهنگ ایرانی و روح شرقی را خوب میشناخت و مبانی مدرنیته را به شکل تنگاتنگی به هم مرتبط میکرد. به عقیده من بهوضوح میتوان آمیختگی فلسفه غرب و ادبیات شرق را در آثار و زندگی استاد عبادیان مشاهده کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.