|

در سوگ برادر

احمدرضا معتمدی . کارگردان و سناریست

استاد «عبدالحسین معتمدی» بر اثر سکته قلبی در سن 65 سالگی درگذشت. خبر مرگ وی به همین سادگی. به همان سادگی که زندگی کرد منتشر شد. مردی آرام، گوشه‌گیر و با جار و جنجال. پژوهشگری در ساحات تاریخ، نجوم، هنر و حقوق و مسلط بر فنونی چون عکاسی، موسیقی، سینما... . عبدالحسین معتمدی، نوه دختری مرحوم سیدعبدالحسین لاری، از رهبران جنبش مشروطیت در فارس و لارستان بود که در جریان نهضت جنوب هم بوشهر را از دست نیروهای بیگانه خارج کرد و هم شیراز را از دست قوای دولتی. استاد معتمدی پس از انتقال محل خدمت پدرش از شیراز به تهران از سال 1340 به مدت یک دهه تا 1350 شاگرد خصوصی و نزدیک به مرحوم ذبیح‌الله بهروز بود و تقریبا در اکثر علوم و فنونی که استاد تخصص داشت، ‌از وی بهره گرفت.
استاد ذبیح‌الله بهروز پژوهشگر و محقق بزرگ در تاریخ، ‌باستان‌شناسی، ‌زبان‌شناسی، ریاضی، نجوم و ... مخترع و مبتکر در زبان و خط و دارای ذوق ادبی وافر در شعر و ادبیات و حتی نمایشنامه‌نویس بود. معتمدی پس از چند سال مراودت با استاد از نزدیکان و محارم ارشد و در بسیاری از تحقیقات تاریخی همراه و دستیار او بود. آنچه بیش از پیش باعث پیوند شدید این استاد و شاگرد شد، مخالفت علنی بهروز با روش تحقیق ایران‌شناسان غربی بود که معتقد بود آنها جز حاشیه‌نویسانی بر دیکته غلط هرودت درباره تاریخ باستانی ایران نبوده و نیستند. بهروز به دلیل تسلط خود بر فرهنگ و خطوط باستانی حرف «عین» را در خط میخی شناخت و به تبیین و معرفی فرهنگ و تمدن «عیلامی» پرداخت. بهروز فردوسی‌شناسی بزرگ بود و حتی فردوسی را فارغ از اهمیت ادبی، دارای آرای مهم در تاریخ باستانی ایران تلقی می‌کرد. متاسفانه، ذبیح‌الله بهروز زبان تندی داشت و رژیم شاه نه عقاید خاص او را بر می‌تافت و نه انتقاداتی که گاه به طور خصوصی به تیزی به آنها اشاره می‌کرد و آنها را از این غربزدگی افسارگسیخته که فرهنگ و تاریخ این مرز و بوم را نشانه رفته بود، برحذر می‌داشت.
استاد عبدالحسین معتمدی نیز، چون استاد مرحومش، چندان علاقه‌ای به ظهور و بروز و خودنمایی نداشت. در طول 30 سال گذشته تا آنجا که به‌خاطر دارم، وی صبح تا ظهر به محل کار خود می‌رفت و به کار حسابداری می‌پرداخت و از ظهر تا شب در گوشه خلوت خود به تحقیق و مطالعه به‌ویژه در زمینه‌های نجوم، تقویم، تاریخ و باستان‌شناسی می‌پرداخت. متاسفانه هم‌اکنون هیچ اطلاعی از اینکه آیا او نزدیک به نیم قرن پژوهش و مطالعه را نوشته یا به مکتوبی بدل کرده است یا نه، ندارم. تنها می‌دانم که هر نوبت کسی از او پرسش در باب تقویم، تاریخ و نجوم و ... می‌کرد او به آرامش و طمأنینه از چیزهایی سخن می‌گفت، که برای همه تازگی داشت. نمونه آدم‌هایی که عشق اصلی آنها مطالعه و تحقیق بود و از مردانی بود که زیاد می‌دانستند و کم نبوده‌اند. اما من به دلیل گرایش‌های خودنمایانه‌ام آنها را کمتر درک می‌کنم. استاد دیگرم مرحوم امیرحسین جهانبگلو نیز چنین بود و با آن همه تسلط در اقتصاد، علوم‌اجتماعی و ادبیات و هنر، تنها دو کتاب ترجمه کرد و من هیچ‌وقت راز آن همه دانایی و این همه کتمان را ندانستم.
برخود لازم می‌دانستم تا از استادی که در سال‌های قبل از انقلاب، سینما را خصوصا شیوه‌های مختلف فیلمنامه‌نویس تا دکوپاژ آهنین را به من آموخت تقدیر کنم. خاطره مشترک دیگری که از استاد مرحوم ذبیح‌الله بهروز دارم به سن پنج سالگی باز می‌گردد. مرحوم بهروز الفبایی اختراع کرده بود که براساس منطق صدا و شکل گویش در تصویر تنظیم شده بود و اگر کودک در سنین پایین آن را می‌آموخت، به آسانی حروف الفبایی زبان‌های دیگر را فرا می‌گرفت. چند هفته‌ای که من تحت تعلیم آن کتابچه‌ای که پر از نقاشی‌های زیبا بود قرار گرفت و مرحوم بهروز تلاش می‌کرد تا آن را با روش آموزشی خود که بیش از کلاس درس به تفریح و بازی شباهت داشت اجرا کند که من هنوز (پس از 48 سال) آن را از یاد نبرد‌ه‌ام.
پرگویی کردم، تنها آرزویم در این لحظات آن است که بازماندگان استاد، در کتابخانه او، نوشته‌هایی بیابند. تا لااقل اگر قدر او ناشناخته می‌ماند، بهره‌ای از دانش تاریخ او به پژوهشگران و محققان جوان برسد. در همین چند سطر پایانی از استاد دکتر رضا منصوری که در سال‌های جوانی با مرحوم معتمدی رابطه داشت و پی‌گیر آموخته‌های او از استاد بهروز بود تقاضا می‌کنم تا او نیز اگر خاطراتی در یاد دارد به پاس بزرگداشت تواضع و فروتنی و گوشه‌نشینی استاد قلمی بزند. خداوند این فرهیختگان ناشناخته و استادان بی‌ادعا چون مرحوم جهانبگلو، مرحوم دکتر علی نوری (که از برجستگان مدرس در رشته‌های اقتصاد و علوم اجتماعی بودند و هرگز تالیفی از خود به جا نگذاشتند) و استاد معتمدی را غریق رحمت خویش کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.