|

ردپای روسیه در خاورمیانه

قرارداد گازی روسیه

محمد آزاد: روسیه ابتدای ماه جاری میلادی اعلام کرد یکی از شرکت‌های اقماری «گازپروم» در میدان گازی «تمار» اسراییل مشغول به کار خواهد شد. قراردادی 20ساله میان «گازپروم مارکتینگ» روسیه، «تریدینگ سوییتزرلند» سوییس و «لوانت» اسراییل. این قرارداد روسیه را به بازار انرژی مناقشه‌انگیز شرق مدیترانه وارد می‌کند. مساله‌ای که از چند جهت حایز اهمیت است. به گفته تحلیلگران این حرکت روسیه نشان از نقشه‌های ولادیمیر پوتین برای بازسازی نقش و نفوذ روسیه در خاورمیانه دارد؛ مدلی مطابق نقش پیشین شوروی در خاورمیانه در دوره جنگ سرد که با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در محاق ماند. این قرارداد 26 فوریه به امضای طرف روس رسید و سپس اسراییل بر آن مهر تایید زد. مدتی پس از دیدار آقای پوتین از اسراییل در ماه ژوئن. تحلیلگران انرژی فضای ایجادشده برای تحرک روسیه را به افزایش انفجاری تولید نفت و گاز ایالات متحده نسبت می‌دهند که تا حد زیادی وابستگی آمریکا را به انرژی خلیج‌فارس و خاورمیانه کاهش می‌دهد. نتیجتا روسیه، که هم عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی جهان را داراست و هم از نفوذ سیاسی بالا برخوردار است، فضا را برای خود بازتر از پیش می‌بیند. میدان «تمار» اسراییل در سال 2009 کشف شد. میدانی که بنا بر آمار اولیه 9‌میلیارد‌پای مکعب ذخایر گازی دارد و قرار است ساخت آن از سال 2017 آغاز شود و سالانه حدود سه‌میلیون‌تن گاز مایع تولید کند. مسکو همچنین در پی ایجاد مشارکت استراتژیک با قسمت یونانی قبرس است و در راستای این هدف وامی به ارزش 5/3‌میلیارد‌دلار به آن اعطا کرده است. روسیه با قسمت یونانی قبرس روابط بانکی دیرپا و اشتراکات مذهبی دارد و همین امر درخواست یک وام دیگر به ارزش پنج‌میلیارد‌دلار از روسیه را موجه کرده است. از طرفی، اسراییل پشتیبانی همه‌جانبه آمریکا را در آستانه تزلزل می‌بیند. آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری باراک اوباما نگرانی اسراییل را دوچندان کرده است. در این دوره آقای اوباما در پیشبرد روند مذاکرات صلح میان اسراییل و فلسطین مصمم‌تر به نظر می‌رسد. همچنین انتخاب‌های او برای وزارت دفاع و خارجه نشان از چرخشی در سیاست‌های او نسبت به دوره اول دارد. «چاک هیگل» وزیر دفاع و «جان کری» وزیر خارجه کابینه دوم هر دو به عمل‌گرایی شهرت دارند و مهم‌تر از آن از مخالفان حمله نظامی آمریکا به ایران هستند. نتیجتا اسراییل در پی جلب حمایت قدرت‌های دیگر برآمده است. سرمایه‌گذاری در میدان تمار اسراییل برای روسیه به معنای دسترسی مستقیم صادراتی به ژاپن، کره‌جنوبی، چین و هندوستان است. روسیه هم‌اکنون تنها یک پالایشگاه گاز مایع برای صادرات به شرق دور دارد که گاز را به کره‌جنوبی و هندوستان می‌فرستد. روسیه یکی از تامین‌کنندگان اصلی گاز اتحادیه اروپاست. اتحادیه اروپا از این موضوع چندان خشنود نیست و می‌خواهد وابستگی خود را به روسیه کاهش دهد. علاوه بر این اتحادیه در سال‌های گذشته با بحران مالی و اقتصادی دست به گریبان بوده و مقداری جذابیت و ثبات خود را از دست داده است؛ یکی دیگر از دلایل نگاه روسیه به سمت شرق. روسیه با این کار هم رقیبی مقابل روی اتحادیه اروپا علم می‌کند و هم به واقع در جهت متنوع کردن مشتریان انرژی خود گام برمی‌دارد. به هنگام بازدید ولادیمیر پوتین از اسراییل، خبرگزاری فارس به نقل از «هاآرتص» اسراییل نوشت: «ولادیمیر پوتین به صحنه بین‌المللی بازگشته است». «فارس» همچنین از مقامات اسراییل، آویگور لیبرمن (وزیر خارجه وقت) و ایهود باراک (وزیر جنگ وقت) نقل می‌کند که: «تنها راه‌حل بحران سوریه و نیز فشار بر ایران، از کرملین می‌گذرد». غیر از فرانسه، اسراییل تنها رژیمی است که پس از جنگ جهانی دوم تاکنون تسلیحات روسی خریداری می‌کند. روسیه دیگر نقاط پرانرژی خاورمیانه را نیز از نظر دور ندارد. در ماه فوریه روسیه میزبان «مسعود بارزانی»، رییس‌جمهوری اقلیم کردستان بود؛ سرزمینی نشسته بر 45‌میلیارد‌بشکه نفت، درگیر با دولت مرکزی و محتاج حمایت دولت‌های بزرگ و نفتی. از ابتدای حمله آمریکا به عراق و سرنگونی صدام، شرکت‌های روسی از سفره نفت عراق بی‌نصیب برنخاسته‌اند.
حمایت روسیه اکنون شامل حال اسراییل نیز شده است. اسراییل متحد درجه یک و استراتژیک ایالات متحده در خاورمیانه است. روسیه شریک و حامی دولت‌هایی در خاورمیانه است که بیشترین اصطکاک را با ایالات متحده دارند: ایران و سوریه. پرسش این است: روابط روسیه و اسراییل چه سرانجامی خواهد یافت و تا کجا پیش خواهد رفت؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.