|

ادای دین

مهرداد حجتی . منتقد

دکتر هوشنگ کاووسی از آن دست روشنفکران آرمانگرایی است که همواره برای دست‌یافتن به آرمان‌هایش از تلاش دست بر نداشته است. او پس از تحصیل در فرانسه در سال‌های دهه 30 به ایران بازگشت و پس از مواجهه با گروه تهیه‌کنندگان و فیلمسازانی که ذهن و روح جامعه را هدف گرفته بودند تا از طریق سینمایی «مخدر» تماشاگرانی «معتاد» به آن نوع سینما پرورش دهند، به مطبوعات روی آورد تا از طریق روشنگری در این عرصه بتواند به خیل علاقه‌مندان رو به فزونی سینما هشدار دهد. او معتقد بود که تماشاگران آن نوع از سینما (معروف به فیلم‌های کافه‌ای) را فیلمسازان همان نوع از سینما تربیت کرده‌اند و اینچنین چرخه بسته و معیوبی از یک دادوستد سینمایی پدید آورده‌اند. به این شکل که فیلمساز «ملودرام»های بی‌ارزش آغشته به عشق و فداکاری و فریب و پشیمانی را با چاشنی آواز و رقص به تماشاگر می‌خوراند و تماشاگر هم که تربیت‌یافته همین مکتب است، همین نوع فیلم را طلب می‌کند. در اوایل سال‌های 40 است که دکتر کاووسی برای این نوع از سینما عبارتی پیشنهاد می‌کند؛ عبارتی که تا به امروز همچنان پر کاربرد مانده است. « فیلمفارسی » از واژه‌های نوینی است که توسط او به دایره واژگان سینمایی ایران وارد شد. این واژه ترکیبی اشاره به آن نوع سینمایی داشت که دکتر کاووسی کمر همت به مقابله و اصلاح آن بسته بود. نسل‌های پیشین به یاد دارند که نخستین نقد او در مجله «روشنفکر»، مربوط می‌شد به فیلمی با عنوان «لغزش». کارگردان فیلم پیش از آن فیلمی ساخته بود با عنوان «ولگرد». در تبلیغات فیلم نوشته بودند، «لغزش» دومین اثر کارگردان فیلم «ولگرد». دکتر کاووسی با هوشمندی و ظرافت از همین واژه‌‌ها استفاده کرد و تیتر نخستین نقد خود را چنین نگاشت: «دومین لغزش کارگردان فیلم ولگرد». این هوشمندی و ظرافت به کار آمد و نقد‌های تحلیلی دکتر کاووسی خواندنی شد. او توانست در طول چنددهه نقد سینمایی را تحت تاثیر خود بگیرد و شاگردان بسیاری بپرورد. دکتر هوشنگ کاووسی پدر نقدنویسی نوین سینمای ایران لقب گرفته است. او بی‌تردید بزرگ‌ترین و تاثیرگذارترین منتقد سینمای ایران است. نسل امروز منتقدان سینمایی خود را مدیون او می‌دانند و به احترام او کلاه از سر برمی‌دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.