|

اسفند 58؛ انتخاب اول

سعید فائقی . معاون سازمان تربیت بدنی در دولت اصلاحات

شاید بتوان دولت صفویه را به دلیل رویکرد توسعه‌ای در جهت ایجاد زیربناهای توسعه از جمله ایجاد راه‌ها و کاروانسراها و مراکز مبادله و توسعه بازارها و عنایت به بالا‌رفتن تولید ملی به جهت اخذ مالیات و امثالهم، دولت ملی نامید که توانسته بود یکپارچگی ملی را با استفاده از فرهنگ غنی تشیع فراهم آورد، اما رویکرد خشن آنان موجب شد حدود دو قرن بعد از انقراض صفویه، خشونت و کشمکش بر ایران مستولی شود. این دو قرن همراه بود با تحول اندیشه در جهان غرب. کرامول در 1649 چارلز اول را سر برید که خودسرانه مالیات وضع کرده بود. فکر شاه مسوول اداره کشور است نه مالک مطلق. از آن روز تفکر محدود کردن قدرت مرکزی متولد شد تا اینکه در 1789 انقلاب فرانسه به فکر خنثی کردن همه قدرت‌ها افتاد و برابری و آزادی و برادری در دستورکار قرار گرفت. شعار برادری جهت برچیدن امتیازات موروثی بود. دو قرن وحشت مستولی شده بر ایران از هر جهت کشور ما را عقب انداخت به‌طوری که مورخین نقل می‌کنند جمعیت 40‌میلیون‌نفری کشور به شش تا 10‌میلیون‌نفر کاهش پیدا کرد. غلبه روس‌ها منجر به واگذاری امتیازات ویژه به آنها شد و دیگر کشورها را برای اخذ امتیازات ویژه ترغیب کرد تا جایی که در زمان ناصرالدین شاه امتیاز برداشت ثروت‌های طبیعی در ابعاد مختلف به کشورهای خارجی واگذار شد و حتی یونانیان هم امتیاز برداشت جنگل‌های ما را به دست آوردند و استقراض خارجی هم باب شد. از آنجایی که ثروت طبیعی ارتباط وثیق با ناکامی اقتصادی دارد، واگذاری مواهب طبیعی به غیر، رشد اقتصادی کشور را نابود کرد. ایرانیان در فکر محدود کردن قدرت شاه افتادند و تاسیس مجلس و پناه‌بردن به قانون را چاره کار دانستند. با مشروطیت مجلس در ایران متولد شد. گرچه درصد قلیلی از ایرانیان آن روز حق رای داشتند اما مجلس اول تحت تاثیر جنبش ملی ایرانیان با اعطای امتیاز به خارجیان مخالفت کرد. مقام و اختیارات حکمرانی موروثی را لغو کرد. به‌عنوان مثال برکناری شاهزاده ظل‌السلطان و عزل کامران‌میرزا لایحه قرض 400هزار لیره‌ای از دولت روسیه وانگلستان را رد کرد.
اصلاح بودجه و تعدیل آن و محدود کردن مخارج شاه و دربار از اقداماتی بود که مجلس اول اهتمام جدی در آن مبذول داشت و طرح تاسیس بانک ملی را به تصویب رساند. قانون آزادی مطبوعات را در 18‌بهمن1286 به تصویب رساند. قانون انجمن ولایتی و ایالتی را به تصویب رساند و قانون تشکیلات ایالات و ولایات را مصوب کرد.
قانون بلدیه و قانون وظایف از اقدامات مجلس اول است. مجلس اول چون مرکب از مشروطه‌طلبان بود از درجه خلوص بالایی برخوردار بود. از مجلس دوم به بعد به‌تدریج از درجه خلوص کاسته شد، به طوری که در اواخر دوره محمدرضا شاه و مجلس رستاخیزی، مجلس صددرصد به اختیار شاه درآمد. محمدرضا شاه از آنجا که مطلع بود در بیشتر نقاط دنیا، دموکراسی تنها منبع مشروعیت سیاسی است با هزینه زیاد انتخابات برگزار می‌کرد، یعنی دشمن دموکراسی با شعار دموکراسی همراه شده بود. انقلاب اسلامی دشمن دموکراسی را که لباس دموکراتیک بر تن کرده بود رسوا کرد این بار نه مشابه مشروطیت بلکه همه مردم ایران از حق رای برخوردار بودند. از آنجایی‌که اکثریت کمتر اشتباه می‌کند، مجلس اول در جمهوری اسلامی، نمایندگان همه طبقات را در بر‌داشت.
با اینکه در مجلس اول ائتلاف بزرگ گروه‌ها و سازمان‌ها و نهادها شکل گرفت اما انتخاب مردم بیانگر حضور حداکثری بود و انتخابات مرحله اول و دوم در تهران بزرگ بیانگر توزیع آرا بود. گرچه با توجه به تسخیر لانه جاسوسی و سقوط دولت موقت، احتمال می‌رفت که مهندس بازرگان و یارانش امکان راهیابی به خانه ملت را نداشته باشند اما نتیجه شمارش آرا در مرحله اول نشان داد که علاوه بر رای بالای مرحوم فخرالدین حجازی، مردم تهران هنوز به بزرگانشان احترام می‌گذارند.
به تدریج اختلاف فکری و سلیقه‌ای بروز کرد. از مشروطیت تاکنون مردم ما همواره مجلس را مدافع آزادی قلمداد کرده‌اند. در عمل مجلس اول مشروطیت و مجلس اول جمهوری اسلامی نه تنها مدافع که ضامن آزادی بود و امید است که مجلس نهم هم مدافع آزادی باشد و هم ضامن آن.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.