|

«حذف» خوب

شیرزاد عبداللهی

حمیدرضا حاجی‌بابایی، وزیر آموزش و پرورش، حذف پیک نوروزی و تکالیف دانش‌آموزان از نوروز را عیدی آموزش و پرورش به دانش‌آموزان اعلام کرد و ابراز امیدواری کرد که تعطیلات را در کنار خانواده خوش بگذرانند. حاجی‌بابایی گفت: «در نوروز 92 مشق سنگین و پیک نوروزی نداریم و این برنامه‌ای است که بنده اعلام کردم؛ حال اگر بعضی‌ها کاتولیک‌تر از پاپ شوند و بخواهند بگویند خیلی درس آموزش دادیم و موفق هستیم، به حساب وزیر نیست.» تکالیف دانش‌آموزان در خانه، همواره یکی از موضوعات مناقشه‌برانگیز آموزش و پرورش بوده و هنوز هم هست. سال 1367عباس کیارستمی فیلم مستندی ساخت به نام مشق شب. فیلم در واقع تحقیقی بود تصویری درباره تکالیف شب بچه‌های دبستان. کیارستمی در این فیلم با دانش‌آموزان درباره نحوه انجام دادن تکالیف در منزل و مسایلی مانند تشویق و تنبیه گفت‌وگو می‌کند. ابتدا تکلیف خودم را با قضیه روشن کنم. به نظر من انجام تکالیف منزل، در نظام آموزشی مخزنی و مبتنی بر حافظه ما، برای موفقیت آموزشی دانش‌آموزان یک ضرورت است و نمی‌توان آن را کنار گذاشت. حداقل معادل نصف ساعات مدرسه، دانش‌آموز باید در منزل تمرین کند. در آستانه کنکور هم دانش‌آموزان 16-15 ساعت در روز درس می‌خوانند و تازه وقت کم می‌آورند. اغلب معلمانی که درکار خود موفقند، فرمول جادویی «تکرار و تمرین» را توصیه می‌کنند. تکرار در درس‌های علوم انسانی و علوم تجربی و تمرین در مجموعه دروس ریاضی کاربرد دارد. هرچند سیستم‌های جدید آموزشی چندان به حافظه بها نمی‌دهند و بیشتر روی پرورش خلاقیت و آموزش مهارت‌های زندگی مکث می‌کنند اما حافظه و اطلاعات نقش مهمی در موفقیت دانش‌آموزان در همه جای دنیا دارند. اولیای دانش‌آموزان ایرانی به خصوص در مقطع ابتدایی به شدت درگیر کار آموزشی با فرزندان خود هستند. جمله‌سازی، پرسش‌های درس علوم، تمرین‌های ریاضی، دیکته و روخوانی فارسی از جمله مهم‌ترین کار‌های آموزشی در منزل است. علاوه بر اینها کودک باید تمرین‌های کتاب درسی را انجام دهد و مسایلی که معلم گفته است را حل کند. دانش‌آموزان عادت می‌کنند که پاسخ سوال‌ها را عینا به همان شکلی که معلم گفته، حفظ کنند. اغلب دانش‌آموزان بدون کمک خانواده و معلم خصوصی و آموزشگاه آزاد و حل‌المسایل نمی‌توانند درس‌ها را به طور کامل فراگیرند. در دوره راهنمایی بیشتر پدر و مادرها دیگر نمی‌توانند به فرزند خود به طور موثری کمک کنند. در اینجا نقش کمکی خانواده‌ها به آموزشگاه‌ها یا معلمان خصوصی محول می‌شود. گاهی معلم خصوصی دانش‌آموز، همان معلم کلاس مدرسه دولتی اوست که نزدیک امتحانات با چند جلسه تدریس خصوصی معجزه می‌کند. در سال اول دبیرستان بچه‌های ضعیفی که با دوپینگ معلم خصوصی و ارفاق‌های مصلحتی به فرموده مدیران، بالا آمده‌اند مثل برگ خزان ریزش می‌کنند و آنها که می‌مانند باید در یک فضای رقابتی کشنده سخت درس بخوانند. در این مرحله کلاس‌های رنگارنگ کنکور و قبولی تضمینی و پرداخت‌های میلیونی برای کسب رتبه‌های دورقمی و سه‌رقمی کنکور موثر می‌افتد. از این مقدمات می‌خواهم نتیجه بگیرم که کار خارج از مدرسه موضوعی بسیار جدی است و اصلا جنبه تفننی و سلیقه‌ای ندارد، بلکه مکمل کار مدرسه است و بدون آن دانش‌آموز در درس لنگ می‌زند و کم می‌آورد. حذف مشق شب و تمرین و تکرار در صورتی ممکن است که نظام آموزشی ما دچار تحول در نحوه یادگیری و یاددهی شود. چنین تحولی فعلا در دستور کار نیست. بسیاری از معلمان گلایه می‌کنند که بچه‌ها بعد از تعطیلات طولانی همه چیز را فراموش کرده‌اند و مدتی طول می‌کشد تا دوباره حافظه‌شان بر اثر تکرار و تمرین فعال شود... . و اما داستان پیک نوروزی. پیک نوروزی هرگز به عنوان یک تکلیف جدی درسی مطرح نبوده و بیشتر جنبه فانتزی و سرگرمی داشته است. چیستان، جدول کلمات متقاطع، لطیفه، داستان‌های کوتاه، ضرب‌المثل، شعر و چیزهایی از این قبیل، خواننده را یاد مجلات ویژه کودکان البته با کیفیت نازل‌تر می‌انداخت. در واقع شیوه طرح مباحث پیک با کتاب‌های درسی و تمرین معلم و سوال امتحانی متفاوت بود. معلم‌ها هم پیک‌های نوروزی را به عنوان تکلیف، هیچ‌گاه جدی نمی‌گرفتند. به نظر می‌رسد حذف تکالیف درسی با امتیاز تعطیلات بعد از 13 فروردین تکمیل می‌شود. حمیدرضا حاجی‌بابایی گفت: «با توجه به اینکه 14 فروردین بین دو تعطیلی سیزده‌بدر و پنجشنبه، قرار گرفته، پیشنهاد تعطیلی این روز را به دولت ارایه می‌کنیم.» دولت احتمالا موافقت می‌کند و اگر هم نکند با همیاری دانش‌آموزان و معلمان این پروژه اجرا می‌شود. پاره‌ای خبرهای تایید نشده که می‌توان آن را نشانه تداوم امتیازات دانست، حاکی از آن است که امسال امتحانات ترم دوم به دلیل انتخابات خردادماه زودتر شروع می‌شود. وزیر آموزش و پرورش در هر زمینه‌ای که قابل انتقاد باشد، در زمینه ارایه چنین امتیازاتی قابل تحسین است. تعطیلی پنجشنبه‌ها، هدیه او به دانش‌آموزان و معلمان بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.