از زمین به زیرزمین
مزدک علینظری
چند روز پیش گفتوگویی داشتم با «شهرام شعرباف»، خواننده و رهبر گروه راک «اوهام» که حالا 13سال از شروع کارش میگذرد. داشت خودش را برای دومین کنسرت امسالش آماده میکرد و خبرهای خوبی داشت. بعد از سالها ممنوعیت، حالا صدای او روی تیتراژ یک برنامه تلویزیونی شنیده میشود و میگفت به زودی اولین آلبوم مجازش هم در میآید. درست مثل «سینا حجازی» و چندتای دیگر که تا مدتی پیش زیرزمینی بودند و خوشبختانه این روزها دارند آلبوم میدهند و کنسرت میگذارند. این یعنی مرکز موسیقی ارشاد تصمیم گرفته خوانندگانی مثل شهرام را پیش از مهاجرت و شاید عقدهگشایی به اصطلاح «جذب» کند. خب، سیاست خوبی است که تمام یک دهه گذشته دلسوزان موسیقی عاجزانه تقاضایش میکردند و البته گوش شنوایی وجود نداشت. حالا گذشتهها گذشته، بیایید خوشبین باشیم.
نکته اینکه همین اوهام سابق و شهرام شعرباف فعلی (یکی از شروط کسب مجوز، تغییر نامش بوده)، با اینترنت توانست خودش را معرفی و هوادار پیدا کند. سینا حجازی و نامجو و بقیه هم همینطور؛ آهنگهایشان را توی فضای مجازی منتشر کردند و گرچه برایشان صرفه اقتصادی نداشت، اما استقبال شنوندگان شهرت و پشتوانه معنوی برایشان آورد و نهایتا موفق شدند با این اهرم قدرتمند، خودشان را به عالم موسیقی تحمیل کنند.
البته آسمان همهجا این رنگی نیست. اخیرا دو، سه رمان که نتوانستند از ارشاد مجوز چاپ بگیرند را در فرمت پیدیاف خواندم. لذت لمس و ورق زدن کتاب چیز دیگری است، ولی ناچاری بود دیگر! اینجا نکتهاش این است که میبینیم علاوه بر بچههای نوپا، حتی نویسندگان معروف هم به انتشار اینترنتی کتابهایشان رو آوردهاند. اینکه چه اتفاقی افتاده و چرا نویسندهای با سابقه چاپ هفت، هشت کتاب قید انتشار رسمی کار جدیدش را زده، حکایت دیگری است که جا دارد مفصل به آن پرداخت. اما قضیهای که به نظرم جالبتر رسید، بحثی است که در حاشیه این اتفاق درگرفته و گروهی دارند در مورد حقوق مولف و چگونگی کسب درآمد نویسنده فکر و تبادلنظر میکنند. حتی انتشاراتیهای دیجیتال راه افتادند و فکر کنم خیلی زود به راهکاری مثل kickstarter دست پیدا کنند و الی آخر؛ خلاصه این قضیه خیلی جدی شده.
زخمی که به قول هدایت مثل خوره ذهن آدم را داغان میکند، این است که چند روز دیگر میشود سال 1392 و ما هنوز و همچنان تا از یک چیزی خوشحال میشویم، میبینیم یک جای دیگر میلنگد و باید برایش حرص بخوریم. 13سال طول کشید تا بالاخره دوستان احساس کردند که خواندن اشعار حافظ شیراز با موزیک راک زیاد هم بد نیست ها! یعنی بیش از یک دهه نیاز بود تا ثابت شود در عصر اینترنت و بلوتوث، مجوز ندادن به موزیکی که با سلیقه ایشان جور درنمیآید چقدر اشتباه است. حالا آیا گوش شنوایی هست که هرچه زودتر به داد برسد و برای سختگیریهای اخیر در صدور مجوز کتاب کاری کند؟ واقعیت اینکه ادبیات ایران با وجود تمام کاستیها، به هرحال داشت راه خودش را میرفت. ولی سدهای سفت و این قیدهای تازه که مدتی است جماعت ناشر و نویسنده از آن مینالند، باعث شده نوعی «ادبیات زیرزمینی» جدید ظهور و با سرعت رشد کند. با خوبوبدش کاری نداریم، غرض چیز دیگری است. خب من جای بررسهای وزارت ارشاد نیستم، ولی آن کتابهایی که دانلود کردم و خواندم به نظرم جوری نیامدند که قابل چاپ نباشند. حتی خود نویسندهها هم در شرحهایی که نوشتند اشاره کردند که این رمانها تا پای گرفتن مجوز
رفتند اما نهایتا به دلایلی این راه دوم را انتخاب کردهاند.
گفتم که بیایید خوشبین باشیم. پس نمیگویم: شاید فقط یک دهه ناقابل زمان نیاز است تا دوستان در سیاستهایشان تغییری ایجاد کنند و تصمیم بگیرند با ادبیاتیها هم مثل اهالی موسیقی «راه بیایند»!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.