|

بازگشت به دامان بورژوازی

امید بلاغتی

رفیقی داشتیم ما، که نه خودش را شاعر می‌دانست و نه فیلمساز و نه عکاس. با اینکه بسیاری معتقدند بودند استادانه همه این کارها را به سرانجام می‌رساند اما خودش آن‌قدر از سر تواضع حرف می‌زد و اندیشه و عمل می‌کرد که هیچ‌کدام از آنها که گفتم خود را نمی‌دانست و متواضعانه معتقد بود که سیاه مشق می‌کند البته در عین تواضع بر درودیوار خانه‌اش، روی شاسی و همچنین بر درودیوار فیس‌بوکش فراوان عکس داشت از خودش، در حال انجام همان عمل‌های انتلکتوئلانه که البته خودش را‌ کننده آنها نمی‌دانست البته هر وقت ما می‌پرسیدیم، چرا چنین است؟ می‌گفت این عکس‌ها را زده‌ام بر دیوار تا مدام یادم بیاید که من در عالم سینما و عکس و ادبیات نفس می‌کشم و تعهد دارم. ملغمه‌ای غریب از تعهد به توده‌های ستم‌کش در آفرینش هنری، نوعی مانکنیسم ضدبورژوازی در حوزه عمل و نوعی دلبری از این محور در حوزه کلام را با هم داشت. از یک جایی به بعد اما کلا تنفس در حوزه هنر را رها کرد و از آن ملغمه پیچیده وجودیتش، همان حوزه مانکنیسم را اختیار کرد و با وجود اینکه درونش هنوز فرانکفورتی بود و ارادت غریبی هم به مراد خودمان داشت و یک لحظه «هرکهایمر» از دهانش نمی‌افتاد، به سمت مانکنیسم رفت، البته طبیعتا در حوزه عمل به مانکنیسم ترجیح داد با هنرمندان بورژوا -که باور بفرمایید باقلواتر هم هستند- رفت‌وآمد کند و به شکلی ناگهانی در مدت‌زمان کوتاهی شاعر و فیلمساز و عکاس و همه اینها شد در حد معتبر. یعنی جدای از محتویات گرانقدر آثارش که تا پیش از این هم دیگران بر آن صحه می‌گذاشتند، امر اعتبار هم بر آن افزوده شد و فن و طرفدار بود که از زمین و آسمان می‌ریخت و پای آثار ایشان از شوق متلاشی می‌شد از اندوه ویران. در این میان یکی، دوتا ترجمه معتبر هم از رفیق ما چاپ شد. دقیقا یادم نیست ترجمه‌ها از که یا چه بود، اما تردیدی ندارم، معتبر بود. یک روز اما پریشان آمد خانه ما و زلف ریخته بر پیشانی، کلمه آه در دهان لبریز و گردنش غریبانه کج، غوطه‌ور در یک‌جور کشف و شهود عارفانه روبه‌روی ما بر مبل نشست.
گفتم بر تو چه گذشته است؟! گفت، می‌دانی که من خودم را شاعر نمی‌دانم، من تنها با کلمات کلنجار می‌روم. (من البته گفتم نفرمایید) امروز جایی بودم، خدمتکار یکی از بورژوا/ روشنفکرانی که با آنها رفت‌وآمد می‌کنم و به بازیگری هم علاقه‌مند است و من تا به امروز نمی‌شناختمش و گمان می‌کنم هنوز بسیار زمان می‌خواهد تا به کنه وجود و شناخت این آدم برسم هنگام چیدن میز شام برای میهمانان، نزد من آمد و گفت: می‌توانم یک‌سری کلمات را برایتان بخوانم. گفتم: بلی، بخوان و کلماتی را خواند که من خیلی هم خوشم نیامد، شعری متعهدوار بود به انسان و شعار بود و درکی از پسامدرنیته در کلمات شاعرانه‌اش نبود و اندکی هم غیرفمینیستی بود. اما تمام که شد گفت: این شعری از خود شماست. این را که گفت جانم به خروش آمد و تکان خوردم عجیب. بغض‌های سالیان فرو خورده در گلو شکست و اشک جاری شد بر چشمانم و با خود گفتم توده‌های ستم‌کش کارگر، شعرهای مرا از حفظ دارند و من اینجا میان این بورژوازی بیرحم چه می‌کنم؟ جامه دریدم و آن مجلس را ترک کردم و آمدم اینجا. جوری همه اینها را گفت، باور بفرمایید خودم شخصا شک به جانم افتاد و برای لحظه‌ای فکر کردم آن هم برای لحظه‌ای از سر غفلت از میزان غریب اندوه رفیقمان که پول چیز بدی است بورژوازی دیگر خیلی بدتر. البته زود به خودم آمدم اما بعد از آن روز رفیق ما راه دیگری را برگزید. راهی بس دشوار و غریب و جانکاه اما متعهدانه. این راه البته زود پیموده شد و بعد از مدتی کارکردن در حوزه کودکان کار و بیماران خاص و سندیکاهای کارگری، زنان معتاد و کارتون‌خواب‌ها و سرودن انبوهی اشعار معترض و متعرض و متعهد دوباره به دامان بورژوازی بازگشت. بعدها که دلیل بازگشتش به دامن بورژوازی را جویا شدم، دانستم که یک دلیل بیشتر ندارد؛ دلیلی بس هستی شناسانه. دوست ما بعد مدت‌ها ملتفت شده بود که آن شعری که کنیزک خوانده از او نبوده است و یکی از شعرهای ترجمه شده «آنا آخماتوا» بوده است و کنیزک قاط زده بوده است آن‌شب. دوست‌مان هم راه بلند و بالای تعهد را رها کرده، بازگشته به آن دامن که متعلق به آن بوده است و از هر نظر بی‌ضرر شده بود.
نوستالژِیا: جلد پونصد و هفتادوششم، روایت: «آنا یه تِکون، آنا دو تِکون، آنا بِتِکون» یا «تمامی الفاظ جهان را در اختیار داشتیم و آن نگفتیم که به کار آید.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.