واگذاري ناشفاف «سرخابيها»
سعید فائقی/معاون اسبق سازمان تربيتبدني
واگذاری دو ورزشگاه به دو باشگاه پایتخت خبر از اصلاح ساختار باشگاههای استقلال و پرسپولیس داشت و بهنظر میرسد دستاندرکاران خصوصیسازی برای واگذاری این دو باشگاه مطابق قانون مربوطه اول به فکر افتادهاند که ساختار مالکیتی دو باشگاه را سامان دهند و بعد آنها را از طریق فرابورس عرضه کنند. یکی از مقامات ارشد سازمان خصوصیسازی هم اذعان کردند که خریداران مراجعه کردهاند ولی آنها درصددند باشگاهها را به اهلش واگذار کنند اما هرچه زمان سپری میشود بر ابهامات واگذاری افزوده میشود چراکه هنوز مساله اصلی این دو باشگاه یعنی قیمت دارایی نامشهود و برند آنها معین نشده است. هنوز در حوزه مالکیت و حقوق معنوی این قبیل نهادها با مشکل مواجه هستیم و هنوز قانون باشگاههای حرفهای به تصویب نرسیده است و مدتها از تصویب یک فوریت طرح ساماندهی باشگاهها در مجلس میگذرد و مسلما تا پایان سال هم نوبت به صحن علنی آمدن آن لایحه نخواهد رسید. هنوز بازاری برای سرمایه ورزش وجود ندارد که بتوان با ارزیابی باشگاهها در بازار سرمایه ورزش و یا بخشی از بازار سرمایه موجود قیمتگذاری کرد. عرضه این باشگاهها در فرابورس نمیتواند و نخواهد توانست موجبات
شفافیت قیمت باشگاهها را فراهم آورد. خصوصیسازی در باشگاهها مستلزم وجود نهادهای مدنی ورزشی است که متاسفانه در این راستا اقدامات لازم صورت نگرفته است. شاید ما کانون هواداران داشته باشیم، شاید تشکلهایی برای پیشکسوتان داشته باشیم اما هیچکدام از آنها در عرصه اقتصاد نهتنها فعال نبودهاند بلکه ورود نکردهاند و از سازوکار اقتصاد و بازار کم اطلاع و بیاطلاع هستند. برای واگذاری باشگاهها به اهل آنها، نیاز مبرم به وجود نهادها و کانونهای مدنی- اقتصادی در حوزه باشگاهداری است که ما فاقد آن هستیم. هنوز ما باشگاهها را بهعنوان حوزه کسبوکار نگاه نمیکنیم بلکه آنها را نهادهایی فرهنگی قلمداد میکنیم. گرچه سالهاست در باشگاهها قراردادها بین بازیکنان و مربیان و دستاندرکاران ردوبدل میشود ولی چون از تعریف مناسب کسبوکار برخوردار نبوده، نتوانسته منجر به حاکمیت قانون شود. چون اصل است که مبادله قرارداد موجبات حاکمیت قانون را فراهم میکند اما متاسفانه در این خصوص هم از عدم شفافیت برخوردار بودهایم. اگر سقف قراردادها را در نظر بگیریم بازیکنان یک قیمت دارند و اگر توافقات اصلی بین بازیکنان و مدیران را در نظر بگیریم، قیمت
بازیکنان تا چند برابر افزایش پیدا میکند و مرجعی هم نداریم که بتواند برای بازیکنان ارزشگذاری کند، بنابراین در هر حال نخواهیم توانست داراییهای نامشهودمان را بهخوبی ارزیابی کنیم. نوسان نرخ ارز هم بر ابهامات میافزاید این دو باشگاه هم بازیکن خارجی دارند و هم بازیکن ترانسفر میکنند. با این نوسانات نرخ ارز، چگونه میتوانیم رقم شفافی از هزینههایمان داشته باشیم. باشگاه تنها با اقتصاد داخلی سروکار ندارد بلکه با سازوکارهای بینالمللی مدام در تماس است، بهخصوص این دو باشگاه که عموما نمایندگی ما را در باشگاههای آسیا یدک میکشند. شاید بتوانیم داراییهای ثابت و فیزیکی باشگاهها را ارزیابی کنیم و از آنجاییکه از دارایی ثابت کمتری برخوردارند این امر به سهولت امکانپذیر است اما در ارتباط با داراییهای متغیر و حقوق معنوی و دارایی نامشهود دستمان تنگ است. فرهنگ اقتصاد ما فرهنگ بازرگانی و سوداگری و معاملهگری بوده است که در این سالها با پاگذاشتن به سوی فوتبال حرفهای شاهد بودهایم که چگونه سوداگری به سرعت رشد داشت. بسیار باید دقت کنیم که در واگذاری این دو باشگاه به این حیطه کشانده نشویم. درآمد سرانه پایین اجازه نداده
است که در سبد خانوار هزینهای برای ورزش و بهخصوص ورزش حرفهای داشته باشیم. هواداران پروپاقرص باشگاههای پرطرفدار ما پول تو جیبی خود را هزینه میکنند تا به تماشای مسابقات باشگاه خود بروند و پیشکسوتان ما هم از امکان مالی بالایی برخوردار نیستند که بتوانند سهام باشگاه مورد علاقه خود را ابتیاع کنند، بنابراین این نگرانی وجود دارد که اهل باشگاهها نتوانند صاحب سهام باشگاهها شوند و نهادهای مدنی- اقتصادی هم وجود ندارد که بتوان از طریق آنها این امر را سروسامان داد. در حوزه فوتبال و باشگاهها، کانونها و نهادهای سرمایهگذار هم وجود ندارد. صاحبان اماکن ورزشی هم بهقدری اقتصادشان کوچک است که میتوانند چند سهمی از باشگاهها را بخرند، تعداد انگشتشماری صاحب سرمایه هم که در حوزه باشگاهها سرمایهگذاری کردهاند به دلیل شفاف نبودن اقتصاد حوزه فوتبال و همچنین نارسایی محیط قانونی، نتوانستهاند به اهداف اقتصادی خود نایل شوند. خوشبختانه شکلگیری باشگاه در کشور خصوصی بوده است، باشگاههای شاهین، پرسپولیس، تهران جوان، پیکان، آرارات و... گرچه حرفهای نبودهاند اما از سازوکار خصوصی برخوردار بودهاند که بسیار مایه امیدواری است
و باز خوشبختانه در چند سال اخیر صنایع خصوصی مثل فولاد ماهان، داماش، کاله، مهران، شنسا و... در حوزه فوتبال، والیبال، فوتسال و بسکتبال ورود کردهاند که اگر بتوانیم حمایتهای قانونی از آنها را به عمل بیاوریم میتوانند در شکلگیری بازار سرمایه ورزش و ایجاد نهادهای سرمایهگذاری ورزشی مثمر ثمر باشند. یادمان نرود که شنسا فوتبال شهر ساوه را جهانی کرد و توانست عنوان جهانی برای فوتسال کشور کسب کند که متاسفانه نتوانستیم حمایت قانونی از ایشان به عمل آوریم. خدا را شکر که پتانسیل توسعه کسبوکار ورزشی بهصورت خصوصی وجود دارد و میتوان با برنامهریزی و هدایت و حمایت و مدیریت صحیح از این فرصت استفاده کرد. نگرانم که با ناکارآمدی، فرصتسوزی کنیم و فرصتها را به تهدید تبدیل کنیم. به اندازه کافی فرصتها را از دست دادهایم. انشاءالله هر چه سریعتر قانون سازماندهی باشگاهها را به تصویر برسانیم، تعریف شفافی از حوزه کسبوکار فوتبال ارایه کنیم، بازار سرمایه برای ورزش طراحی کنیم، بورس ورزشی را ایجاد کنیم، ساختار باشگاهها را اصلاح کنیم حقوق و مالکیت معنوی در حوزه باشگاهداری را تعریف کنیم. حال که بانکها این همه توسعه پیدا
کردهاند، یک بانک برای ورزش حرفهای ایجاد کنیم، اجازه دهیم نهادهای مدنی- اقتصادی در حوزه باشگاهداری، پیشکسوتان، حامیان و هواداران فوتبال شکل بگیرد و آگاه با خیال راحت نسبت به واگذاری باشگاهها اقدام کنیم، چرا که هنوز ابزار و سازوکار خصوصیسازی در باشگاهها فراهم نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.