|

زاویه دید

شرق و غرب در آینه شعر زنان

فریده حسن‌زاده

«وندی واردیمن»، ملک‌الشعرای ایالت مدیسون در آمریکا و سردبیر نشریه Free Verse مدتی پیش مصاحبه‌ای با من انجام داد تا پاسخی برای سوال‌های خود در مورد شباهت‌ها و تفاوت‌های شعر زنان در شرق و غرب بیابد. با توجه به هم‌عصر بودن «فروغ» و «سیلویا پلات» مقایسه‌هایی بین اشعار آنها انجام داده بود و در ادامه خواسته بود بداند من شخصا به عنوان مترجم تخصصی شعر جهان چه تفاوت‌های عمده‌ای می‌بینم میان شعر زنان ایرانی و آمریکایی؟ در جوابش نوشتم: «درخصوص شعر زنان ایران و آمریکا، تفاوت عمده‌ای که من یافته‌ام این است: زن ایرانی شعر را برای تقویت وابستگی بیشتر می‌خواهد اما زن آمریکایی شعر را وسیله‌ای برای کسب استقلال بیشتر می‌داند. هر دو آنها در طلب آزادی‌اند: زن ایرانی آن را در قفس عشق می‌جوید و زن آمریکایی آن را در قفس فمینیسم.» و برایش تعدادی از عاشقانه‌هایم را تحت عنوان زناشویه‌ها فرستادم که نقدی جداگانه بر آنها نوشت و استنباط خود را از تفاوت میان زن ایرانی و آمریکایی به این شرح توضیح داد: نظر «وندی واردیمن» درباره زناشویه‌ها زناشویه‌ها دارای خصوصیاتی هستند که مدت‌هاست از سوی شاعران شناخته شده و معروف آمریکایی طرد شده‌اند: یکدلی، فروتنی و عشق. بی‌تعارف بگویم من به شدت تحت تاثیر عشق بزرگی هستم که شاعر در این شعر‌ها به همسرش ابراز می‌کند؛ نه با بزرگ‌نمایی امیال و احساسات شخصی بلکه بیشتر با وصف خوبی‌ها و بزرگواری‌های همسر. از چشم یک آمریکایی، شعرها گویی به قرن دیگری تعلق دارند اما با زبانی که متعلق به همین دوران است. من تصور می‌کنم برای زنان آمریکایی و نیز شاعران آکادمیک بسیار دشوار و حتی دور از ذهن است که نسبت به همسرانشان چنین قدرشناس باشند زیرا بسیاری از ما زنان، در دهه‌های گذشته بسیار کوشیده‌ایم خود را رها کنیم از مردان، وابستگی‌های عاشقانه و گمشدن من در ما. و بسیاری از ما به مردانی که جفت ما و شریک زندگی‌مان بوده‌اند نظری بسیار انتقادی داشته‌ایم؛ مدام از آنها بیشتر و بیشتر توقع داشته‌ایم و همواره ناراضی‌تر بوده‌ایم. بنابراین من شخصا از خواندن احساسات قدرشناسانه شاعر نسبت به همسرش در این اشعار احساس تقصیر و کوتاهی می‌کنم. در واقع این اشعار مرا وا می‌دارند تا به غفلت‌های خود به عنوان یک همسر وقوف یابم. بسیاری چیزها در این اشعار عاشقانه خطاب به همسر، فارغ از موقعیت جغرافیایی و فرهنگی، کاملا برای خواننده مدرن شهرنشین آشناست. مصراع نخست از زناشویه اول: «از کنار یکدیگر می‌گذریم، بی‌نیم نگاهی به یکدیگر...» که به خوبی نشان‌دهنده کمبود وقت در دنیای ماشینی امروز است؛ چه برای زن و شوهر، چه برای والدین و فرزندان و چه برای دوستان و دیگران. آنچه من در این زناشویه‌ها بسیار به دلم نشست این بود که تاکید دارد بر این نکته که به رغم کمبود وقت، چگونه زن و شوهر می‌توانند بی‌کلمات و حتی بی‌ارتباط فیزیکی عشق را زنده نگه دارند و مراقب آن باشند. مثلا زناشویه پنجم ایده‌آل من است. در این شعر با استفاده از تضاد بین گل‌ها و جواهرات و سطل‌آشغال شاعر توانسته است حضور انکارناپذیر عشق را به نمایش بگذارد. در حالی که شعر امروز آمریکا با ویژگی بدبینی و منفی‌بافی، تظاهر به خردمندی و رندی می‌کند، زناشویه‌ها با بزرگداشت عشق، به انگیزه‌های اصیل شعر یعنی عطوفت و شعور بازمی‌گردد؛ عشقی که با طبیعت انسان همسو و همخوان است و در دایره روابط زن و شوهر، والدین و فرزندان و خدا و انسان به گردش خود ادامه می‌دهد. زناشویه پنجم نه دریا دریا نامه‌های عاشقانه‌ات در صندوقچه مخملی خاطرات نه پاکت پاکت باغ‌های پرمیوه و بهشت آغوشت در غروب‌های به خانه بازگشتن: و نه حتی هدیه 18 عیار جشن سالروز ازدواجمان در جمع شاهدان عینی تنها گواه قلب صادق و عاشق تو همین سطل پلاستیکی قرمز فرسوده، سنگین از زباله هر روزه که هر شب، هر چقدر هم خسته باشی پله‌پله، چهار طبقه تمام پایین می‌بری، بی‌نیم نگاهی حتی به تعارف تکراری دستان خواب‌آلوده‌ام!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.