|

ادامه «گندش درآمد»

کامران عدل

گفتیم که فتوشاپ، وارد زندگی ما عکاسان شد. یک جایی گفته‌ام که نفس خود عکاسی پیشرفت نمی‌کند، این وسایل عکاسی هستند که پیشرفت می‌کنند و ما از آن بهره می‌بریم. گذشت آن دورانی که عکاس بیچاره، برای گرفتن یک عکس، باید نیم ساعت، یک ساعت، سوژه مورد نظر را، جلوی دوربین می‌گذاشت. اگر پرتره می‌گرفت، مدل آنقدر پلک می‌زد که چشمانش اصلا تار می‌شدند. فن روتوش به‌همین علت وارد زندگی عکاسان شد. به‌همین علت بود که اولین عکاسان جهان، نقاش بودند. چون، آنها چشمان سوژه‌های خودشان را دوباره روی نگاتیو نقاشی می‌کردند و اگر، شما نقاش نمی‌بودید، کار پرتره را هم نمی‌توانستید انجام دهید. همین پیشرفت‌ها بودند که عکاسان توانستند از مسابقات اتومبیلرانی، با انواع و اقسام جنگولک‌بازی‌ها عکاسی کنند. شوخی‌بردار نبود عکس گرفتن از یک اتومبیل که 300 کیلومتر در ساعت سرعت داشت. تازه عکاس‌ها «مرد رندی» هم می‌کردند و به‌ طریقه Snap shot از آنها عکاسی می‌کردند که پشت اتومبیل‌ها کشیده و تار می‌شدند. کیف داشت این‌گونه عکاسی کردن. رقابت در این نوع جنگولک‌بازی‌ها، بین عکاسان، مثل آن بود که محمدعلی کلی، رقیب خودش را ناک‌اوت می‌کرد. در عکس کذا، حتی خشم او طوری نشان داده می‌شد، که مخاطب احساس می‌کرد که در رم باستان است و یک گلادیاتور حریف را به‌خاک انداخته است. این بود عکاسی دوران ما نسل سومی‌ها.
فتوشاپ؟ این برنامه مادرمرده، خیلی برنامه خوبی است. این برنامه به‌عکاس معماری مجال می‌دهد که سیم‌های اضافی اداره‌های برق، در سراسر جهان را روتوش کند. سطل‌های زباله را بردارد. ساختمان را، آنطور معرفی کند که معمار مادرمرده آن را در نظر داشته است. وقتی، عکس‌های زنده‌یاد «بهروز احمدی» را می‌گرفتم، سیم‌های برق که از جلوی ساختمان‌های آجری او عبور می‌کردند، فاجعه ایجاد می‌کردند که بیا و ببین. خب در این موقع، امثال «آرا مگردمیان»ی هم پیدا شدند که از این وسیله استفاده کرده، روتوش‌های معماری و صنعتی انجام بدهند. این نوع روتوش، در اخلاق عکاسی ممنوع نیست. ماهیت عکس را عوض نمی‌کند ولی وقتی عکاسی بلد نیست نورپردازی درست و حسابی انجام دهد، این فاجعه است. مگر عکاسانی که آرتیست‌های بزرگی مثل مرلین مونرو، اوردی هپورن و لیزتایلور، را عکاسی کردند، فتوشاپ داشتند؟ مگر، تمام گویندگان و هنرمندانی را که من برای روی جلد مجله‌ «تماشا» عکاسی کردم، از فتوشاپ و روتوش فتوشاپی استفاده کردم؟ وسیله؟ وسیله درست شده است که درست از آن استفاده شود. چاقو؟ چاقو، درست شده است که مددیار ‌آشپزها و کدبانوها باشد. حالا، اگر یک کسی با آن آدم می‌کشد، این تقصیر چاقوست؟
وارد دوران دیجیتال شدیم. در آن دوران، آقای خاتمی، جریان گفت‌وگوهای تمدن‌ها را راه انداخته بود. از من خواسته شد که مقاله‌ای درباره عکاسی و جهانی‌شدن بنویسم. یک تکه‌اش، حدودا این بود: «امروز عکاسی، در شمال عراق (یادی از زنده‌یاد کاوه گلستان) یا در افغانستان، بعد از آنکه عکسش را گرفت، در سه سوت و جیک ثانیه، با کامپیوترش آن را توسط ماهواره می‌فرستد به‌ پاریس. نه گمرکچی‌ای و نه کلانتری و نه داروغه‌ای که او را سانسور کند.»
سوءاستفاده از یک جریانی، بدبینی ایجاد می‌کند. امروز، باید با هر عکسی که مواجه می‌شوم، کلنجار بروم که آیا فتوشاپی است یا نه؟ برایم دردسر و علافی ایجاد کرده بود. در نهایت، این تکه قانون را که می‌گوید: «اصل بر برائت است مگر خلاف آن ثابت شود» را، اینطور بر عکاسی اطلاق کرده‌ام: «تمام عکس‌ها فتوشاپی هستند مگر خلاف آن ثابت شود.» بیچاره فتوشاپ!
یک موقعی بود که اگر می‌خواستیم یک عکس معماری بدون پرسپکتیو بگیریم، مجبور بودیم از دوربین‌های Linhof یا Sinar استفاده کنیم.
60-50 کیلو بود با لنزها و کاست‌هایش. امروز، با یک Ds MarkIII 1، (مارک دوربین را مخصوصا نمی‌نویسم که خودتان بروید آن را پیدا کنید)، که نهایتا با وسایلش هشت کیلو بشود، همان کار را با کیفیتی بهتر می‌توانیم انجام دهیم. زیرا که زوم هم در دسترس داریم که با لنز‌های «Centrals» این امکان وجود ندارد. مخاطب عزیز، فکر می‌کردم این سری مقالات در سه شماره تمام شود ولی، فکر می‌کنم که یک‌ چهارمی‌ هم در کار باشد. بس، درد دل زیاد است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.