|

نگاه كارشناس

«چاوزیسم» زنده است

مهدی فاخری/كارشناس آمريكاي لاتين و سفير سابق ايران در مكزيك

مرگ، چاوز را از کرسی قدرت جدا کرد. رهبر «انقلاب بولیواری» که پیشاپیش مردم کشورش را برای جشن تولد 77سالگی‌اش دعوت کرد، بعد از دو سال دوئل نفسگیر با سرطان سرانجام تسلیم شد. چاوز، مردی بود که نفت را به پای سفره‌های مردم برد و امید را به خانه‌های فقیران، اما در دوره زمامداری‌اش خیابان‌ها به صحنه قتل‌های دلخراش تبدیل شد. اما چاوز چه خوب چه بد، چه دیکتاتور چه کاریزما، چه سوسیالیست چه پوپولیست، سبک و سیاقی را در ونزوئلا ایجاد کرد که با نام او در تاریخ گره می‌خورد. آیا میراث چاوز زنده می‌ماند و به حیات سیاسی خود ادامه می‌دهد؟ «شرق»، سرنوشت ونزوئلای بعد از چاوز را در گفت‌وگویی با مهدی فاخری، سفیر سابق ایران در مکزیک مورد بررسی قرار داده است. چاوز سبک و سیاق و مدل جدیدی را در ونزوئلا به راه انداخت. آیا میراث چاوز با خودش می‌میرد؟ چاوزیسم زنده است. چاوز طبقه جدیدی به‌وجود آورد که بعید است به این راحتی پرچم ایده او را به زمین بگذارد. از سوی دیگر چاوز در آمریکای لاتین تحولی ایجاد کرد و باعث روی کار آمدن چپ‌ها با انتخابات شد. تا پیش از این چپ‌ها در آمریکای لاتین با انقلاب به قدرت می‌رسیدند اما طی سال‌هایی که از قرن 21 می‌گذرد، 12 حکومت چپ با انتخابات در آمریکای لاتین روی کار آمدند. از این رو فرهنگ جدیدی در آمریکای لاتین ایجاد شد که به واسطه آن به‌طور مثال چپ‌های نیکاراگوئه که با انقلاب به قدرت رسیده بودند در نوبت دوم از طریق انتخابات به قدرت رسیدند. اما برخی بر این باورند که انتخابات این کشورها سالم نیست و شايبه تقلب در انتخابات همواره در این کشورها وجود داشته است؟ برخلاف این تصور، نظام انتخاباتی کشورهای لاتین از نظام انتخاباتی بسیاری از کشورهای آسیایی سالم‌تر است. به نظر می‌رسد چاوز در روابط خارجی نیز بدعت‌گذار سیاست جدیدی بوده است؟ بله، چاوز در ارتباط خارجی کشورهای لاتین الگوی جدیدی ایجاد کرد؛ الگویی که قالب قرن بیستم را متحول کرد. کشورهای آمریکای لاتین تنها با کشورهای آمریکای شمالی رابطه داشتند اما چاوز نوعی تنوع و گستردگی در روابط خارجی لاتین به‌وجود آورد. نقش برزیل که جزو رهبران درحال توسعه در سازمان جهانی تجارت و داوطلب کرسی دایم شورای امنیت است، معلول همین نقش جدید آمریکای لاتین است. گزینه‌های احتمالی برای جایگزینی چاوز چه کسانی هستند و در کل مکانیسم انتخاب جانشین به چه صورت است؟ قاعدتا مکانیسم طبیعی این است که تا 30 روز بعد از مرگ چاوز، ونزوئلا انتخابات جدیدی را برگزار کند. در میان کسانی که امکان جایگزین چاوز شدن آنها وجود دارد، می‌توان از رهبر مخالفان چاوز به نام «کاپریس» نام برد، فردی با سن کمتر و نشاط بیشتر. گروه‌های دیگر اپوزیسیون هم پشت سر او صف خواهند کشید. از سوی دیگر «مادورو»، معاون چاوز نیز به عنوان یکی دیگر از چهره‌های احتمالی برای جایگزینی چاوز است. در کل بعید است که چهره‌های بازمانده از حزب چاوز به این راحتی دست از قدرت بردارند. در انتخابات پیش‌رو می‌توان انتظار انتخابات مهندسی‌شده و دستکاری در آرا را داشت و از سوی دیگر امکان حضور پرشور اپوزیسیون در این انتخابات وجود دارد اما ممکن است بخش‌هایی از اپوزیسیون به این نتیجه برسند که با بازماندگان چاوز ائتلاف کنند که این امر ممکن است شانس آنها را پایین آورد. از طرفی ممکن است مخالفان چاوز کمبود نفوذ در داخل را با جست‌وجوی ائتلاف‌های خارجی پر کنند. در روزهای آتی بیانات و مواضع رهبران قدرت‌های منطقه‌ای می‌تواند به نیروهای مخالف مشروعیت بخشد اما نیروهای داخلی هم ممکن است بگویند که مخالفان مردمی نیستند. در کل در روزهای آتی شاهد اوج‌گیری منازعات انتخاباتی در ونزوئلا خواهیم بود. بسیاری از ناظران بر این باورند که ونزوئلا با رهبری چاوز تنها کشور سوسیالیست قرن بیست‌ویکمی بود که با ایالات متحده روابط خوب و نزدیکی نداشت. نظر شما در این مورد چیست؟ به نظر من این تعبیر درستی نیست. نمی‌توان تنها با توجه به ژست‌های سیاسی رهبران به روابط دو کشور پی برد. ونزوئلا و ایالات متحده روابط تجاری و اقتصادی نزدیکی با هم داشته‌اند و تبادل فرهنگی این دو کشور نیز در سطح بالایی قرار دارد. نقش عدد و رقم‌های اقتصادی و تبادل فرهنگی را نباید کمتر از نقش سفارتخانه‌های سیاسی دانست. به نظر من ونزوئلا در زمان چاوز سعی کرد سیاست خارجی مستقل‌تری را دنبال کند اما این به معنی دشمنی دو کشور نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.