|

چاوز تاوان وضع موجود

سهند ستاری

هوگو چاوز مرده است. خبر کوتاه بود و تکراری. خبر مرگ رییس‌جمهوری که بر هر طبلی کوبید تا خود را فردی انقلابی و پایبند به سنت سوسیالیستی معرفی کند اما به‌رغم آنکه توانست هژمونی نئولیبرالیستی آمریکایی را در سرزمینش بشکند، در‌‌‌نهایت نتوانست از سوسیالیسم نخ‌نمای پوپولیستی فرا‌تر رود. با این حال شاید خبر مرگ وی امکان و فرصتی باشد برای اینکه سنت چپ به درون خود بخزد و در مواجهه با فیگورهایی نظیر چاوز که خود را به عنوان سوسیالیسم واقعا موجود تعریف می‌کردند، مشکوک باشد. از این رو ما در برابر دو واکنش دست‌مالی شده قرار می‌گیریم. نخست واکنشی است که به میانجی قرائتی ارتدوکس طرح می‌شود که او را اساسا متعلق به جبهه چپ و سوسیالیسم نمی‌داند و رفتار سیاسی او را انحرافی در سوسیالیسم حقیقی تلقی می‌کند. در مقابل نیز هستند گروه‌هایی که از کارنامه او تمام‌قد دفاع می‌کنند و به دور از تفکر تاریخی- انتقادی، دولت وی را مصداق تثبیت‌یافته سوسیالیسم می‌دانند. گرچه در این میان یک قرائت اسطوره‌ای نیز ارایه شد که نسبتش با وضعیت همچنان نامعلوم است. برخورد نخست شاید موجه‌ترین واکنش برای فرار از مسوولیت در قبال تنش‌ها و تناقضات پیش آمده باشد. یک گام به عقب برداشتن برای تطهیر شدن در برابر وضعیتی که نمی‌تواند برهان خطاپذیری را بپذیرد. در مقابل برخورد ارتدوکس هم در گیرودار تحلیلی کورکورانه و دگماتیسم شکل می‌گیرد که همین تجسم واکنش جزمی، نمود شک نسبت به وضع موجود است اما هر دو واکنش به سبب گرفتاری در بند دگماتیسم عینیت‌یافته، باید نفی شوند و به‌‌‌ همان نقطه عطف پیدایش جزم موجود در بطن هر دو واکنش بازگردند؛ یعنی «شک». شک به میراث ملتهب و چندگانه تجربه ونزوئلا و انگیزه‌های هار سرمایه‌داری نئولیبرالیستی که برای به دام انداختن سنت چپ بر هر چیزی چنگ می‌اندازد و برای تقابل از سوسیالیسم واقعا موجود سوءاستفاده می‌کند. از این رو نلغزیدن به درون این فضای دوقطبی شده باید‌‌‌ همان رویکرد چپ نو و سوسیالیسم راستینی باشد که توان رویارویی با میراث مضطرب خود را دارد و با نفی وضع موجود راه سوم را انتخاب می‌کند. نقدی از درون به وضعیتی که امر منفی را با شجاعت برای مواجهه با میراث چندگانه و چندبعدی خود برمی‌گزیند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.