«اردوغان» و «کردها»
بهرام امیراحمدیان . کارشناس روابط بینالملل
رویهای بین برخی دولتها و مخالفان آنها متداول شده است و آن اینکه برای حذف مخالفان آنان را «تروریست» بنامند و از این اصطلاح بهره گرفته و مخالفان خود را از صحنه حذف کنند. اگرچه این تاکتیک تا حدودی به نیازهای زودگذر دولتها پاسخ داده ولی در نهایت کسانی که وارد این کارزار شدهاند، در گذر زمان به نوعی مشروعیت و پذیرش از سوی جامعه دست یافتهاند. حتی در افغانستان با وجود اینکه نیروی طالبان که از همهسو آنان را تروریست مینامیدند، ناگزیر به روند صلح و گفتوگو راه یافتهاند یا شاید بهتر است گفته شود راه داده شدهاند و آن هم از روی ناچاری. در بخش بزرگی از شرق ترکیه، تعداد زیادی جمعیت کردزبان زندگی میکنند که سرزمین آبا و اجدادی آنان است. آنان به سبب تفاوتهای فرهنگی و عمدتا زبانی با دیگر نقاط ترکیه، خواستار نوعی توجه فرهنگی و اداری بودهاند. از سوی دیگر سرزمینشان از نظر جغرافیایی کوهستانی و نامساعد برای زیستن است. آنان در عینحالی که از نظر جغرافیایی نسبت به دیگر نقاط محرومتر هستند، در برنامه توسعه دولت ترکیه نیز کمتر موردتوجه قرار گرفتهاند. دولتهای حاکم بر ترکیه با تکیه بر ارتش خود (که عمدتا با تکیه بر ناتو
دارای تسلیحات و تجهیزات قدرتمندی بوده و هست) سعی کردهاند این خواستههای کردها را به عنوان جداییطلبی قلمداد کنند و با آنان به مبارزه برخیزند. با تضییقات دولت ترکیه آنان از ابراز هویت کردی خود نیز محروم بوده و در رسانههای ترکیه آنان را «ترکهای کوهستانی» معرفی میکردهاند. جنبش کردهای ترکیه داستانی دراز دارد. آنچه مسلم است این است که بسیاری از جوامع اروپایی بهویژه در کشورهایی که دیاسپوراهای کرد در آنجا زندگی میکنند، مساله کردهای ترکیه را از یک مساله داخلی ترکیه به یک مساله بینالمللی تبدیل کردهاند. در درون ترکیه نیز جنبش کردها سالهاست که مطرح است و دولت ترکیه برای سرکوب خیزشهای آنان، هزینههای بسیار پرداخته است، هزینهای که در صورت صرف آن برای عمران و آبادی مناطق کردنشین، میتوانست در همگرایی کردها نسبت به حکومت مرکزی بسیار کاراتر عمل کند. در این میان با افزایش سرکوب دولت مرکزی ترکیه، جنبش کردها رادیکالتر و تبدیل به یک مبارزه چریکی شد و تحولات تقاضای خودمختاری در داخل ترکیه تبدیل به مبارزهای مسلحانه برای استقلال شد. تقویت کردهای عراق و قدرتگیری آنان در دوره ایجاد منطقه پرواز ممنوع در دوره پس از
جنگ اول خلیجفارس و در نهایت حمله نظامی آمریکا به عراق و سقوط صدام موجب شکلگیری دولت نیمه مستقل و قدرتمند اقلیم کردستان شد که اکنون خواستار استقلال کامل و تشکیل دولت کرد است که میتواند به تمامیت ارضی ترکیه و وحدت ملی آن لطمهای جبرانناپذیر وارد سازد. این تحولات در تحریک «پکک» موثرتر شد و به مبارزه مسلحانه کردهای ترکیه با تکیه به عمق استراتژیک آنان (در کردستان عراق و سوریه) دوام و بقا بخشید. حتی دستگیری رهبر کردهای ترکیه عبدالله اوجالان و زندانی شدن او نیز نتوانست به این مبارزه پایان دهد. روند مبارزات کردهای ترکیه با دولت مرکزی تلفات زیادی از هر دو سو به دنبال داشته است. آقای اردوغان نخستوزیری پر قدرت در ترکیه است که توانسته است وارد مساله کردها شود. او در تبلیغات انتخاباتی خود در سال 2011 اعلام کرده بود که در سال 2023 (سالی که صدمین سالگرد تاسیس جمهوری ترکیه است) ترکیه را به یکی از قدرتهای بزرگ جهان تبدیل خواهد کرد. به همین سبب برای رسیدن به این نقطه، حل مساله کردها و افزایش مشروعیت دولت مرکزی بین کردها و همگرایی آنان برای مشارکت در ساختن این قدرت موردنظر، لازم است در دیدگاهها و نگرشهای دولت
مرکزی نسبت به کردها و حل مسایل فرهنگی، قومی و زبانی آنان تغییراتی بنیادین ایجاد شود. در همین راستا میتوان به کوششهای حزب حاکم در زمینه تغییر سیستم سیاسی ترکیه از نظام پارلمانی به نظام ریاستی اشاره داشت که اختلافات رییس دولت با رییسجمهوری را در زیر خاکستر دارد. آقای اردوغان و حزب او برای رسیدن به این اندیشهها نیازمند ایجاد تحول در فضای سیاسی ترکیه هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.