درباره سفر نمایشی به مریخ
بلندپروازیهای بیهدف
احمد شیخعارفی
چندی پیش شرکتی اعلام کرد تصمیم دارد تعدادی داوطلب را از راه رقابتی در یک نمایش تلویزیونی انتخاب و اولین گروه مسافران مریخ را 10سال دیگر (سال۲۰۲۳) به سیاره مریخ اعزام کند تا برای همیشه در آن سیاره اقامت کنند. (مشروح این خبر را در مطلب «سفری بیبازگشت، بیهدف، بینتیجه» در همین صفحه بخوانید.) هرچند که شاید این ایده برای یک داستان علمی-تخیلی یا یک فیلم و سریال تلویزیونی مناسب باشد اما بهنظر میرسد بیش از اندازه بلندپروازانه است و نباید انتظار داشت این برنامه دستکم در بازه زمانی کوتاه 10سال آینده انجام شود. دشواریهای سفر به مریخ زیاد است اما میتوان به مشکلاتی از جمله فراهم نبودن تکنولوژی و فناوری، هزینههای هنگفت انجام این طرح و مدت زمان کم اجرای آن اشاره کرد. برای مثال دکتر «فیروز نادری» یکی از مدیران شناختهشده ایرانی ناسا درباره سفر انسان به مریخ میگوید تا پیش از ۲۰۵۰ امکان سفر انسان به مریخ وجود ندارد. علاوه بر این، وی به مشکلات جسمی سفر درازمدت به مریخ نیز اشاره و به همین دلیل آن را بسیار دشوار توصیف میکند. دکتر «نادری» در مورد سفر انسان به مریخ میگوید: «فرستادن انسان به مریخ به قدری مشکل و
پیچیده است که ارسال MSL (کاوشگر کنجکاوی) و موفقیتش نیز نمیتواند پیشنیاز آن باشد. سه مرحله برای سفر به مریخ متصور است: پرتاب از زمین، هدایت از زمین تا مریخ و فرود در مریخ. بخش دوم این ماوریت آسانترین قسمت آن خواهد بود و سختی آن فرود در مریخ و پرتاب از زمین است. مشکلترین مرحله فرود در مریخ کندکردن سرعت فضاپیماست. در حال حاضر و در ماموریتهای کنونی سپر حرارتی، چتر و موتورها میتوانند سرعت را کاهش دهند اما در زمانی که فضاپیمای حامل انسان بخواهد با 20 تا 25 برابر وزن و اندازه کاوشگرهای کنونی در سطح مریخ فرود آید کار کمی سختتر خواهد شد. با توجه به مشکلات تکنولوژیکی و مالی که بر سر این راه وجود دارد بهنظر نمیرسد تا نیمه این قرن بتوانیم تمامی امکانات این سفر را فراهم کنیم.» اما یک نکته مهم دیگر تجربه نداشتن یک شرکت خصوصی در پژوهشهای فضایی است. باید توجه داشت اگر سازمانهای فضایی آمریکا و روسیه کارهایی در حد اعزام انسان به ایستگاه فضایی انجام دهند، سابقه چنددهه را در کارنامه خود دارند که البته این سابقه چندان هم درخشان نیست. شکستهای پیاپی البته تلفات انسانی بخشی از کارنامه آنان بود. اما نکتهای که در
پایان باید به آن اشاره کرد، آن است که حتی اگر فرض شود که همه تکنولوژی، پول و زمان برای ساخت یک فضاپیما مهیا شود و بتوان انسانهای معمولی آموزشندیده یا حتی فضانوردان حرفهای را بتوان به مریخ اعزام کرد، آیا به نظر شما مریخ بهشتی است که به مسافران ناخوانده خوشامد میگوید؟ البته که اینگونه نیست. برای مثال در مریخ نه هیچ گیاه و جانوری پیدا میشود نه آبی برای آشامیدن و نه اصولا نشانهای از حیات. تفاوت جو زمین و مریخ بسیار است. جو زمین ۷۷درصد نیتروژن و ۲۱درصد اکسیژن دارد، در حالیکه در جو مریخ ۹۵درصد دیاکسیدکربن، سهدرصد نیتروژن، 6/1درصد آرگون و فقط مقدار ناچیزی اکسیژن و آب در آن وجود دارد. جو سیاره مریخ بسیار رقیق است. فشار جو سطح آن، یک صدم فشار جو زمین در سطح دریاست. علاوه بر این جو مریخ محافظ خوبی در برابر تابشهای مرگبار فضایی نیست. بیشتر مناطق بهرام بسیار سرد است. دمای مریخ بین ۱۴۰درجهسانتیگراد زیر صفر تا۲۰درجهسانتیگراد بالای صفر (با متوسط ۶۳درجه سانتیگراد زیر صفر) در نوسان است. علاوه بر این به دلیل رقیق بودن «هوای» مریخ، دمای هوا به سرعت تغییر میکند. مثلا لحظاتی پس از طلوع خورشید، دما بیش از ۲۰درجه
افزایش مییابد. در هر لحظه دمایی که پای فضانورد احساس میکند (هوای نزدیک سطح) با دمای هوای اطراف سر فضانورد ممکن است تا ۲۰درجه اختلاف داشته باشد. به این ترتیب اگر روی استوای بهرام باشیم، دمای سطح ۲۰درجه و دمای اطراف سر ما صفردرجه است. در مریخ بادهایی با سرعت زیاد (بیش از ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت) میوزد. البته همه دلایلی که برشمردیم، دلایلی است که دشوار بودن این طرح را به لحاظ علمی نشان میدهد اما به خاطر داشته باشید یک شرکت خصوصی ادعای انجام این کار را دارد و میخواهد همه مراحل آن را به شکل یک نمایش عامهپسند از تلویزیون پخش کند و این یعنی تبلیغات صرف. پس ما هم نباید به این ماجرا بیش از تبلیغات صرف اهمیت دهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.