|

نگاهی به مشکلات سفر دونفره به مریخ

راهی دشوار، مقصدی دشوارتر

مهسان زرکوب

چندی پیش «دنیس تیتو» میلیونر و نخستین توریست فضا که با پرداخت ۲۰‌میلیون دلار، با سایوز روسی به ایستگاه فضایی سفر کرده بود، اعلام کرد که می‌خواهد پنج سال دیگر دو نفر، (ترجیحا یک زن و شوهر)، را به رویایی‌ترین سفر ممکن بفرستد. مقصد: ۱۶۰کیلومتری مریخ. انجام این پروژه که «الهام از مریخ» نام دارد، حدود ۱۶ ماه طول می‌کشد. نکته مهم در این سفر آن است که این فضانوردان فقط به نزدیکی مریخ می‌روند ولی در سطح مریخ فرود نمی‌آیند. گفتنی است فرود بی‌خطر یک فضانورد در سطح سیاره‌ای مانند مریخ کار دشواری است که حتی سازمانی مانند ناسا هم نه بودجه چنین کاری را دارد و نه فناوری مربوط به آن را. مدیران این برنامه هنوز جزییاتی درباره توانایی‌ها و مهارت مسافران این فضاپیما یا فضاپیما را اعلام نکرده‌اند اما سخنگوی این بنیاد گفته است کسانی که انتخاب می‌شوند که طرز کار با سیستم‌ها و دستگاه‌های فضاپیما را بلد باشند، در محیطی بسته و محدود احساس آرامش کنند و روابط عمومی خوبی داشته باشند و توانایی‌شان در برقراری ارتباط زیاد باشد. هرچند این برنامه کاملا بدون دخالت ناسا برگزار می‌شود اما مسوولان آن می‌گویند: «مسلما ما از تجارب و دانش ناسا برای انتخاب و آموزش خدمه استفاده خواهیم کرد.» از طرف دیگر «دیوید استیتز»، سخنگوی ناسا، در بیانیه‌ای گفت که این طرح تاییدکننده تصمیم آمریکا برای اتکای بیشتر بر نوآوری بخش خصوصی در صنعت فضانوردی است. او این طرح را شاهدی بر جسارت صنعت خصوصی فضانوردی آمریکا و روحیه ماجراجویانه شهروندان آمریکا دانست. او گفت: «ناسا گفت‌وگو با مسوولان طرح «الهام از مریخ» را ادامه می‌دهد تا ببیند چطور می‌تواند در فعالیت‌های سودمند برای دو طرف شرکت کند.» با این‌همه هنوز هم عده‌ای از کارشناسان می‌گویند که این طرح بیش از حد بلندپروازانه است و بسیار دشوار است که یک شرکت خصوصی بتواند طی پنج‌سال آینده دو نفر را به مدار مریخ بفرستد. مسوولان این پروژه اعلام کردند که مشغول ارزیابی گزینه‌های موجود برای انتخاب فضاپیمای مناسب و تلاش برای توافق با تامین‌کنندگان هستند. هرچند هنوز نام فضاپیمایی که قرار است این ماموریت را انجام دهد، اعلام نشده است اما به‌نظر می‌رسد نسل جدید پرتابگرهای شرکت اسپیس‌ایکس یکی از فضاپیماهایی باشد که توجه مسوولان این برنامه را به شدت به خود جلب کرده است. این پرتابگرها به نام Falcon Heavy در حال طراحی است. اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش رود، این پرتابه تا سال ۲۰۱۵ آماده انجام عملیات می‌شود. این موشک می‌تواند محموله‌های سنگین را با خود حمل کند. شرکت اسپیس‌ایکس امیدوار است با تکمیل این فضاپیما بتواند کپسول‌های دراگون خود را برای سفرهای سرنشین‌دار بهینه‌سازی و از آن برای سفرهای مداری خود استفاده کند. البته فضاپیمای دلتا-4 نیز گزینه دیگری است که پیش روی مسوولان این طرح قرار دارد اما ورای همه جذابیت‌هایی که ممکن است سفرهای اینچنین داشته باشند، باید بدانیم که خطرهای زیادی نیز در کمین است. 1 صرف‌نظر از اینکه کدام فضاپیما انتخاب شود، پیشگیری و مقابله با آسیب‌های صدمات تابشی موجود ورای میدان مغناطیسی زمین، یکی از مشکلات اصلی است. میزان تشعشع دریافتی متناسب است با مدت‌زمانی‌که فضانورد در فضاست، هرچه مدت زمان بیشتر باشد، آسیب‌ها نیز بیشتر است. لازم به ذکر است که ماموریت به مقصد مریخ از همه پروازهای‌ فضایی قبلی طولانی‌تر است و در صورت موفقیت، رکورددار اقامت در فضا خواهد شد، البته باید دانست که دفع مواد زاید یکی دیگر از مشکلات این برنامه است. با توجه به همین نکته بود که برخی راه‌حلی ارایه کردند که همزمان چاره‌ساز این دو مشکل باشد. به گفته محققان از آنجایی که نمی‌توان ضایعات را در جایی از بین برد، می‌توان از آن در کنار غذا و آب در دیوارها به عنوان یک سپر تابشی مفید استفاده کرد. به گفته محققان، می‌توان ضایعات انسانی مایع و جامد را بسته‌بندی و از آن به عنوان سپر تابشی استفاده کرد. 2 پیامدهای اقامت طولانی مدت در فضا نیز یکی دیگر از مشکلات این سفر است. این مشکلات را می‌توان در دو دسته سلامت جسمی و سلامت روانی بررسی کرد. تاکنون هیچ‌کس، ۵۰۰ روز در فضا اقامت نکرده است. «والری پولیاکوف» رکورددار طولانی‌ترین اقامت پیوسته فضایی است که ۴۳۷ روز را در ایستگاه فضایی میر سپری کرد. در این مدت او در ارتفاع حدود ۳۰۰ کیلومتری بالای سطح زمین قرار داشت و در این مدت بارها محموله‌های غذایی و دارویی برای او ارسال شد. در فضا به دلیل نبود گرانش، عضلات و استخوان‌ها تحلیل می‌روند به همین دلیل فضانوردان برنامه ورزشی دقیقی دارند. او نیز هر روز چند ساعت ورزش می‌کرد تا بتواند با آثار گرانش ضعیف فضا مقابله کند اما فضانوردان مسافر مریخ از چنین امکاناتی محروم هستند. 3 اما گذشته از مشکلات جسمی، مشکلات روحی‌روانی نیز از دیگر پیامدهای اقامت طولانی مدت در فضاست. هرچند «والری پولیاکوف» از نظر روانی در شرایط بسیار دشواری به‌سر می‌برد اما دست‌کم این اطمینان خاطر را داشت هر زمانی که مشکل حادی بروز کند، در مدتی کوتاه می‌تواند به زمین برگردد اما این اطمینان خاطر در مورد مسافران مریخ وجود ندارد. دانشمندان دوست دارند پیش از آنکه یک برنامه سفر فضایی واقعی را طراحی کنند، مشکلات روحی‌روانی اقامت طولانی مدت در فضا را بررسی کنند و به همین دلیل برنامه‌های سفر فضایی شبیه‌سازی‌شده ترتیب می‌دهند. یکی از این برنامه‌های شبیه‌سازی پروژه «مارس۵۰۰» بود که سال گذشته در روسیه انجام شد. در این آزمایش گروهی از فضانوردان با اقامت در مجتمعی در مسکو، سفر۵۰۰ روزه به مریخ را شبیه‌سازی کردند البته آنها در محیطی مناسب اقامت داشتند، تعداد آنها نیز شش‌نفر بود و از نظر ذهنی اطمینان داشتند که هر زمانی مشکلی جدی به وجود ‌آید در به رویشان باز می‌شود و بار دیگر به «زمین» بازمی‌گردند. 4 اما همه اینها یک روی سکه است. این سکه یک روی دیگر هم دارد و آن ناموفق بودن است. هم‌اکنون نیز بسیاری از مردم با انجام ماموریت‌های سرنشین‌دار فضایی به شدت مخالفند زیرا به باور آنها، این فعالیت‌ها دور ریختن پول و به خطر انداختن جان فضانوردان است و اگر یک‌بار دیگر فاجعه‌ای دردآور روی دهد و زوجی در مدار مریخ بمیرند، قطعا مردم مخالفت‌هایشان را شدیدتر خواهند و از آن مهم‌تر اعتمادشان را به کل علم و فناوری از دست دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.