|

چرا «شوق‌نامه» به اجرا در نمی‌آید

زین همرهان سست عناصر

آرش شهریاری . عضو گروه عبدالقادر مراغی

جمعه چهارم اسفند، به اتفاق اعضای گروه عبدالقادر مراغی که در اجرای پروژه شوق‌‌نامه، هفت سال افتخار همکاری داشتیم به اجرای گروه آکیسا از همدان نشستیم تا شاهد کار گروهی باشیم که به صورت خودجوش به موسیقی عبدالقادر مراغی پرداخته است. با وجود ایرادات و اشکالاتی که این گروه تازه‌کار داشت با تمام وجود علاقه داشتم که همراه این گروه روی سن بودم، چرا که اعضای گروه ما هفت‌سال تمرین مداوم داشتند تا بتوانند به ضبط تصانیف منسوب به عبدالقادر مراغی، آهنگساز دوره تیموری نایل شوند اما هرگز به اجرای صحنه‌ای نرسیدیم.
گروه عبدالقادر مراغی که به همت و سرپرستی «محمدرضا درویشی»، آهنگساز و پژوهشگر، تشکیل شد بسیار قوی بود چرا که از هر لحاظ، گروهی خوب متشکل از نوازندگان درجه یک بود. به همین علت کار گروهی از کیفیت بالایی برخوردار بود. نوازندگان گروه عبدالقادر مشکلی برای اجرای زنده تصانیف نداشتند و بزرگ‌ترین مشکل همایون شجریان بود که موافق اجرای زنده‌ آثار بازسازی شده‌ منسوب به عبدالقادر مراغی نبود.
ای کاش آن شب در کنار ما برای دیدن اجرای گروه آکیسا حاضر بود و آن دو خواننده آماتور که با دل و جرات تمام می‌خواندند را می‌دید. اجرای این آثار، آسان نیست! در جریان ضبط شوق‌نامه شاهد بودیم که چگونه بارها آوازهای آلبوم شوق‌نامه ضبط و ویرایش می‌شد تا خواننده دوباره بخواند (معمولا در ضبط اینگونه دقت و دوباره‌کاری‌ها صورت می‌پذیرد) اما نکته بسیار مهم در اجرای گروه آکیسا این بود که خوانندگانش یک ساعت به صورت زنده به اجرا پرداختند و با وجود نواقص آن قابل تقدیر است، هرچند که همانند همایون کار را خوب در‌‌نیاورده بودند چرا که همایون واقعا خواننده درجه یکی است و هیچ‌کس مانند او نمی‌توانست اوج و حضیض تصانیف را با کیفیت بالا و در سطحی عالی از آب دربیاورد. اگر بنا بود خواننده‌ای را درنظر بگیریم که اوج را در بالا خوب بخواند و تیپ کار را همانند آثار ترکی (که صدای بم را می‌طلبد) نکند، تنها فرد، همایون شجریان بود که صدای شفافی دارد و تمام حالت‌ها را در اوج و بم به خوبی از کار درمی‌آورد. چنانچه همایون رضایت می‌داد و به تمرین می‌پرداخت، گروه عبدالقادر هیچ مشکلی برای اجرا نداشت. گروه هم‌اکنون نیز آماده است که بیاید و اجرا کند. چون نوازندگانش حرفه‌ای‌اند و ضعفی در اجرا ندارند. تنها مشکل از همایون شجریان بوده و وسواس بیش از اندازه‌ای که به خرج می‌دهد، البته حق هم دارد چون کارها چالش‌برانگیز است و اگر او اجرای زنده را نمی‌پذیرد به این علت است که این کار در اجرا بسیار دشوار است. به او حق می‌دهم که نگران مخاطبانش باشد چرا که ممکن است جنس تصانیف بازسازی شده مقبول طبع طرفداران کارهای امروزی همایون شجریان نباشد اما او می‌تواند با اجرای زنده‌ تصانیف عبدالقادر تکنیکش را نشان دهد و این نه تنها از شمار طرفداران او نمی‌کاهد بلکه شأن هنری او را بالاتر می‌برد، چرا که این موسیقی از جنس احیای آثار ناموجود گذشتگان است که ارزشی فراتر از کارهای معمولی دارد. با این دیدگاه، موضوع دیگر آقای درویشی، همایون، من و دیگر اعضا نیست، بلکه موضوع گنجینه‌ای از موسیقی قدیم ایران است که اخیرا به آن دست یافته و رونمایی کرده‌ایم و باید به این پژوهش، بازسازی و موسیقی قدیم بها داده و اجرا شود. همه‌جا دم از عشق به پیشینه ایران می‌زنیم و به آن می‌بالیم اما اجرای تصانیف بازسازی شده دوران تیموری که می‌تواند احیای شیوه قدیم هم محسوب شود را دست‌کم گرفته و به آن اهمیتی نمی‌دهیم.
محمدرضا درویشی برای فرهنگ ایران از خودگذشتگی زیادی نشان داده و گوشه‌هایی از موسیقی را بیرون کشیده که امروز می‌تواند دوباره زنده شود. وقتی به تاریخ موسیقی ایران نگاهی گذرا می‌اندازیم درمی‌یابیم که بزرگان به اعتبار تاثیرگذارترین حرکت هنریشان در آن ثبت شده‌اند. مثلا شهرت و اعتبار میرزا عبدالله به دلیل جمع‌آوری ردیف دستگاهی می‌باشد یا اعتبار استاد صدیق به خاطر قدرت در اجرای سبک و شیوه قدما و نوآوری بر مبنای کار قدماست. اگر آقای درویشی، همایون را بهترین خواننده‌ ایران معرفی می‌کند به این دلیل نیست که خوب آواز می‌خواند یا فرزند محمدرضا شجریان است بلکه به علت کارهای سخت پروژه عبدالقادر است که همایون به خوبی از عهده ظرایف آن برآمده و ای کاش این نکته را همایون عزیز و کسانی که به آقای درویشی خرده می‌گیرند (به خاطر ابراز این تشویق) درک کنند. امیدوارم که همایون عزیز تاثیرگذارترین کار موسیقی خویش را که اجرای آثار عبدالقادر مراغی هست را قدر بداند و تداوم این مهم مخصوصا در اجرای زنده زیباترین نقشی‌ است که در موسیقی آوازی به نام همایون شجریان ثبت می‌شود. امیدوارم به یاری همه‌ اعضای گروه عبدالقادر بتوانیم آن را به اجرا دربیاوریم تا دیگر در جواب پرسش‌های مکرر چرایی عدم اجرای شوق‌نامه نگوییم: «زین همرهان سست عناصر دلم گرفت/ شیر خدا و رستم دستانم آرزوست»!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.