فرهنگسازی، جایگزین جریمه
هوشنگ ضیایی.استاد دانشگاه
واقعیتی که در سالهای اخیر در حوزه حیاتوحش دیده شده، این بوده که بهرغم وجود جریمههایی برای شکار جانوران، روز به روز جمعیت حیاتوحش ما روبه کاهش گذاشته و این جریمهها تاثیری در حفظ گونههای در حال انقراض و کلیت جانوران، نداشته است. دلیل آن هم مشخص است. نوعی «ترسزدایی» از جریمهها در بین شکارچیان دیده میشود که بخشی از آن هم به آسیبهای حوزه محیطبانی باز میگردد. امکانات لجستیکی در این بخش بسیار ناکافی است و محیطبانان انگیزه کافی برای فعالیت را از دست دادهاند. اینکه برای برخی متخلفان و شکارچیان غیرقانونی که با زحمت بسیار دستگیر شدهاند، جرایم ناکافی در نظر گرفته شده، در ایجاد این شرایط تاثیرگذار بوده است. به اعتقاد نگارنده، نیاز به یک تغییر رویکرد اساسی در این زمینه وجود دارد. به نظر میرسد مشارکت مردمی در امر حفاظت از محیطزیست و گونههای جانوری، حلقه مفقوده این حوزه باشد. در پروژه یوزپلنگ آسیایی در استان سمنان، نایبندان طبس و بافق استان یزد، بارها با این مشکل مواجه شدم که مردم محلی، این گربهسان ارزشمند را میکشتند. تلاش شد تا با دعوت از جوانانی که در این بخش دارای اطلاعات کافی بودند و فرستادن
آنها به مناطق روستایی، اطلاعات لازم در اختیار مردم گذاشته شود. حتی با مادران صحبت کردند که تاثیر زیادی روی خانواده خود داشتند. این امر سبب شد آنها نگاه مثبتی به یوزپلنگ پیدا کنند. حتی به حیوانات اهلی نظیر کل و بز، در فصل زمستان علوفه میدادند و از شکار آن صرفنظر کردند. پس از مدتی اما شکار اینگونهها دوباره آغاز شد. وقتی دلیل آن را از مردم سوال کردند گفتند ما اینها را میچرانیم آنگاه مقابل چشم ما با در دست داشتن پروانه شکار، از شهرهای دیگر میآیند و کل و میش را شکار میکنند، پس چرا خودمان این کار را نکنیم؟ بر اساس آمار، امروز حدود یک میلیون قبضه سلاح در دست مردم است اما اگر عواید نگهداری از حیوانات به مردم مناطق بومی داده شود، اثر بسیار قابل توجهی در حفظ گونههای جانوری خواهد داشت. اگر برای یک خارجی، پروانه شکار پنجمیلیونی صادر میشود، چقدر خوب است که بخشی از این پول در همان روستا هزینه شود. به این شکل، مردم از گونهها نگهداری میکنند و اجازه شکار غیرمجاز را نمیدهند. همچنین انجمنهایی در هر منطقه شکل بگیرد که به دنبال حفظ زیستگاههای بومی و نشان دادن آن به گردشگران طبیعت باشد. مثلا در میانکاله، مردم
خانههای خود را به گردشگران اجاره میدهند و خودشان به عنوان راهنما، پرندگان منطقه را به طبیعتگردان نشان میدهند. باید منابع طبیعی علاوه بر ارزشهای معنوی، عایداتی نیز برای مردم داشته باشد. همچنین سازمانهای مردم نهاد اجازه فعالیت داشته باشند و از فعالیت آنها جلوگیری نشود.
تنها امید ما در حوزه حفاظت از گونهها، مردم هستند چون دولت این امکان را ندارد که از اینگونهها به شکل مطلوب حمایت کند. به عنوان نمونه درخصوص گونه نادر «سمندر» ارزش آن برای مردم مشخص نبود. اگر به زیستگاه سمندر بروید - بین لرستان و خوزستان- در جایی زندگی میکند که استخرهای کوچک به همراه موتورخانه و پمپ آب تعبیه شده تا برای آبیاری مزارع، استفاده شود. این یعنی زیستگاه این حیوان در معرض خطر است چه اینکه این پمپ، تخمهای این جانور را میبلعد و به زمینهای کشاورزی میفرستد! اینکه جریمهای که در شورایعالی محیطزیست به تصویب رسیده، ناکافی است امر صحیحی است اما متخلفان، بیشتر افرادی هستند که اساسا نمیدانند جریمهای نیز وجود دارد. ما چوپانی را گرفته بودیم که یوزپلنگ را آتش زده بود و در دادگاه فهمید که این اقدام او چقدر نادرست بوده است. باید برای صدور پروانه سلاح یا پروانه شکار، آزمونهایی برگزارشده و وضعیت گونههای جانوری، گونههای در معرض انقراض، مواد قانونی و... به متقاضیان آموزش داده شود. برخی شکارچیان که از قوانین آگاه هستند اصلا تخلف نمیکنند اما آنهایی که نادانسته دست به این کار میزنند، پس از دستگیری و
ناتوانی در پرداخت جریمهها، باید چند سال در زندان بمانند که میتوان با اطلاعرسانی موثر، جلوی این اتفاقات را گرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.