|

تکرار معکوس تاریخ

محمدعلی مشفق . مدیرکل پیشین انتخابات وزارت کشور

با مروری به دوران دولت صفوی در ایران و دولت عثمانی در ترکیه آن زمان، در می‌یابیم که امپراتوری عثمانی در اوج قدرت بود و پرچمدار گسترش اسلام در دنیای آن روز محسوب می‌شد. آنها تا دروازه‌های وین، دامنه نفوذ اسلام را گسترش داده بودند پس به‌مثابه بزرگ‌ترین خطر و تهدید برای دنیای غرب به ویژه انگلستان آن زمان به حساب می‌آمدند، بنابراین غرب مسیحی و در راس آن انگلستان به عنوان قدرت برتر و مسلط آن زمان به منظور جلو‌گیری از گسترش اسلام مبتنی بر خلافت و بازپس‌گیری سرزمین‌های مسیحی از سیطره مسلمانان تحت رهبری امپراتوری عثمانی، در‌صدد بر آمد تا تهدیدات ناشی از آن امپراتوری را کلید بزند و با تمام قدرت، کلیت غرب مسیحی را در مقابله با امپراتوری عثمانی بسیج کند تا راه را بر گسترش نفوذ اسلام در مناطق تحت نفوذ غرب بگیرد. قدرت‌های غربی آن زمان به تنهایی و بدون کمک دولت‌هایی چون صفویه قادر نبودند امپراتوری عثمانی را شکست بدهند بنابراین راه چاره را در این دیدند تا از اختلافات مذهبی دولت‌های صفوی و عثمانی که اولی طلایه‌دار مذهب شیعی و دومی پرچمدار مذهب اهل سنت بودند نهایت استفاده را برده و دولت‌های صفوی و عثمانی را که هر دو هم مسلمان بودند در قالب جنگ‌های ایران و عثمانی به جان یکدیگر بیندازند. نتیجه این می‌شد که توان دو قدرت مسلمان آن زمان تضعیف و به تحلیل رود و البته که در این کار موفق هم شد. در واقع جنگ‌های ایران و عثمانی در بدو امر سبب شد تا دولت صفوی متحمل شکست‌های بی‌سابقه‌ای شود و از یک طرف مسلمانان زیادی از شیعیان در سرزمین‌های عثمانی و مسلمانان اهل سنت در ایران تحت دولت صفوی به کام مرگ کشیده شوند که هر دو به نفع قدرت مسلط آن زمان یعنی انگلستان و غرب مسیحی بود. در مقابل، توان نظامی قدرت‌های غربی و در راس آنها انگلستان بیش از پیش تقویت می‌شد و البته جنگ‌های ایران و عثمانی موجبات نارضایتی‌های فراوانی در میان مردم دو کشور فراهم می‌کرد. در واقع مشکلات داخلی و از هم گسستگی، وحدت و یکپارچگی ملی را هم به شدت آسیب‌پذیر می‌کرد. نکته قابل‌توجه اینجاست که غرب مسیحی در آن زمان خلاف امروز که در جبهه دشمنی با ایران قرار دارد، در آن زمان امپراتوری عثمانی را دشمن شماره یک خود قلمداد می‌کرد و برعکس امروز که ایران بزرگ‌ترین تهدید در دکترین غرب مسیحی و در راس آن آمریکا به حساب می‌آید در آن زمان امپراتوری عثمانی بزرگ‌ترین تهدید محسوب می‌شد در حالی که ترکیه امروز هم پیمان غرب و از اعضای پیمان نظامی آتلانتیک شمالی «ناتو» است و می‌تواند به عنوان بازوی عملیات نظامی غرب مسیحی و در راس آن آمریکا، در تقابل ایران و غرب «کارویژه»ی خاص خودش را در پی داشته باشد.
اگرچه ترکیه یک کشور مسلمان و همسایه ایران است اما نمی‌توان در مقاطعی که روابط ایران و غرب بحرانی است احتمال تهدید از جانب ترکیه به عنوان بازوی اجرایی ناتو را نادیده انگاشت، البته بسته به عمق روابط ایران و ترکیه و منافعی که طرفین دارند، می‌تواند چنین احتمالاتی مورد تامل و مداقه قرار گیرد. مهم این است که ایران و ترکیه در رقابت‌های منطقه‌ای و مناطق تحت نفوذ خود کمتر به رویکرد‌های ایدئولوژیک تکیه کرده و بیشتر بر رقابت‌های اقتصادی، فناوری، گردشگری و دیگر عرصه‌ها تکیه کنند. بدون شک قدرت‌های غربی از گسترش مناسبات ایران و ترکیه ابراز خرسندی نکرده و نمی‌کنند و تمایل دارند ایران و ترکیه را در تقابل با یکدیگر قرار دهند و تا حدودی توانسته‌اند در بحران سوریه و تضاد منافع دو کشور، روابط را آسیب‌پذیر کنند. معهذا تداوم این روند می‌تواند به مقاصد غرب به ویژه آمریکا در دور کردن دو کشور از یکدیگر کمک زیادی کند که به نفع دو کشور دوست و مسلمان نخواهد بود. لازم است دو کشور در بحران سوریه و در مواجهه با یکدیگر در استراتژی‌های خود تجدیدنظر کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.