|

دموکراسی در ایران 2148 ساله شد

نوشیروان کیهانی‌زاده

مهرداد یکم و دموکراسی
به نوشته مورخان رومی- یونانی و ارمنی و تطبیق تقویم‌ها، مهرداد یکم ششمین شاه ایران از دودمان اشکانیان [معروف به مهرداد بزرگ] یکم مارس سال 173ق.م در اجتماع بزرگان ایران اعلام کرد که تصمیم گرفته است کشور دارای ضوابط لاتغییر (اصول اساسی) شود تا حقوق و تکالیف همه [دولت و ملت] در آن روشن باشد. این تصمیم مهرداد مورد تایید حاضران در نشست قرارگرفت و ایران دارای قانون اساسی و دو مجلس شد که مجموعه این دو مجلس را «مِهِستان» می‌گفتند (مِه به کسر «میم» به معنای بزرگ). انتخاب ولیعهد از میان شاهزادگان، اعلان جنگ و پیشنهاد صلح، بسیج نیرو، عزل شاه درصورت دیوانه شدن، بیماری ممتد، ارتکاب اشتباه (حتی بدون داشتن سوءنیت) و... و نیز تغییر اشل مالیات‌ها و صدور دستور ضرب سکه با تصویر تازه، تعیین شاهان ارمنستان، تایید تشریفاتی (ضمنی) شاهان پارسی تبار سرزمین پنتوس (منطقه ساحلی جنوب و جنوب شرقی دریای سیاه در آناتولی به پایتختی شهر سینوپ) و همچنین انتصاب فرمانده کل ارتش برای یک دوره معین یا مدیریت جنگ از جمله اختیارات مهستان بود. در موارد متعدد، مِهِستان که بنیادی مشابه سنای روم بود، شخص شاه را به عنوان فرمانده ارتش، فرمانده جبهه و مسوول لشکرکشی تعیین کرده بود. مهستان از سال 135ق.م (2148 سال پیش) و پس از تکمیل شهرسازی تیسفون (واقع در 36 کیلومتری جنوب بغداد امروز) و انتقال پایتخت ایران به این شهر، جلسات خودرا در اینجا برگزار می‌کرد. شهر تیسفون در ساحل دجله از سال 135ق.م تا سال 637 میلادی به مدت 772 سال پایتخت ایران بود که در این سال و پس از نبرد قادسیه به دست عرب افتاد و رو به ویرانی گذارد ولی خرابه کاخ خسروانوشیروان (طاق کسری) همچنان باقی مانده است که تاریخ نگاران آن را «کاخ عدل» لقب داده‌اند زیرا که انوشیروان در آنجا [مستقیما و بدون واسطه] با مردم معمولی دیدار می‌کرد و به درد دل آنان گوش فرا می‌داد.
نشریه انقلابی زنان آمریکا
«سوزان انتونی» بانوی آمریکایی که از یکم ژانویه 1868 (145 سال پیش) نشریه «انقلاب» را منتشر کرده بود پس از دو ماه، از یکم مارس [11 اسفند] این سال با دعوت از چند نویسنده مبارز ازجمله «الیزابت ستانتون» نشریه خود را که در نیویورک انتشار می‌یافت به «منادی حق» تغییر نام داد. این نشریه که کاررا با دفاع از «خواست حق رای در انتخابات برای زنان» آغاز کرده بود سپس به سایر حقوق درخواستی بانوان گسترش داد.
این نشریه که در 16 صفحه و با هزینه‌ای برابر 600‌دلار برای هر شماره انتشار می‌یافت سپس خواستار دستمزد برابر برای کار برابر (صرف‌نظر از مرد یا زن بودن) و دادن اهمیت به اتحادیه‌های کارگری و صنفی به‌عنوان مدافعان حقوق اعضای خود شد. آنگاه خواستار قانونی شدن طلاق شد که در مذهب کاتولیک ممنوع (غیر شرعی) است. این نشریه در جریان مبارزات خود تا به آنجا پیش رفت که خواستار انتصاب زنان به کشیشی در کلیساهای کاتولیک شد. هنگامی که نشریه «منادی حق» دچار مسایل پولی شد و سوزان انتونی جریان را در سرمقاله نشریه نوشت؛ برخلاف تصور، مردی به نام «جورج ترین» پرداخت همه هزینه نشریه را بر عهده گرفت.
مارس، ماه خدای جنگ
رومیان عهد باستان بر ماه جاری (تقویم میلادی) که از دهه سوم آن فصل بهار آغاز می‌شود نام مارتیوس (خدای جنگ) را گذاردند زیرا که از این ماه از برودت هوا کاسته و لشکرکشی امکان‌پذیر می‌شود. رومیان به نام خدای جنگ، در این ماه در اجرای برنامه‌های تعرّضی خود به گونه‌ای نیرو به منطقه مورد نظر روانه می‌کردند که نبرد در اواخر بهار یا فصل تابستان که مشکل سرما نیست و روزها بلندتر است صورت گیرد و بازگردانیدن نیروها در صورت ناکامی تا پاییز انجام می‌شد. از همان زمان و سال‌ها پیش از میلاد مسیح است که این
ماه، مارتیوس، مارس و مارچ خوانده شده است. انگلیسی‌زبان‌ها آن را «مارچ» می‌گویند زیرا که نه تنها تلفظ تغییریافته همان مارس و مارتیوس است بلکه معنای «قدم روی سربازان به پیش = پیش به سوی نبردگاه و خط حمله = لشکرکشی را هم می‌رساند.» رومیان به اقتباس از ایرانیان، سال نو را از بهار (بیستم یا بیست و یکم) مارس آغاز می‌کردند که این وضعیت تا قرن شانزدهم میلادی و در انگلستان تا سال 1752 ادامه داشت و از آن پس آغاز سال نو میلادی -طبق قرارداد- به اول ژانویه منتقل و عملا «یونیورسال» شده است.
آغاز به‌کار دادگاه کیفری بین‌المللی
یکم مارس 2003 با سوگند 18 قاضی از چند کشور عضو، دادگاه کیفری بین‌المللی در شهر لاهه آغاز به کار کرد. این دادگاه در اجرای مصوبه سال 1998 مجمع عمومی سازمان ملل ایجاد شده و عنوان دایمی دارد. شمار پارلمان‌های مصوب میثاق در یکم ژوئیه 2002 از نصاب (نصف کشورهای عضو سازمان ملل به علاوه یک) گذشت و تاسیس دادگاه کیفری بین‌المللی قطعی شد. در زمان قطعی شدن تاسیس این دادگاه، هنوز مجالس مقننه دولت‌های ایالات متحده، روسیه، هند و رژیم پکن این میثاق را تصویب نکرده بودند. اهم اختیارات و ماموریت این دادگاه از این قرار است: محاکمه و مجازات مرتکبین جنایت علیه بشریت، جنایات جنگی، کشتار انسان، تعرض و پرونده‌های ارجاعی از سوی شورای امنیت. این دادگاه تنها به پرونده‌هایی رسیدگی خواهد کرد که ارتکاب جرم از زمان تاسیس دادگاه روی داده باشد (نه قبلا) و این موضوع در میثاق درج شده است. این دادگاه که از زمان تاسیس تا یکم مارس 2010 چهارده اعلام جرم دریافت داشته و چهار مقام سابق را در زندان خود دارد، تنها هنگامی رسیدگی به یک اعلام جرم را آغاز می‌کند که مطمئن شود دادگاه ملی نتوانسته یا نخواسته که به آن رسیدگی کند. پلیس بین‌الملل ضابط این دادگاه است. طرح ایجاد چنین دادگاهی برای نخستین بار در کنفرانس صلح ورسای در سال 1919 به میان آمد و جامعه ملل در سال 1937 در این‌باره مذاکرات مفصل انجام داد و طرح‌های متعدد را بررسی و حتی پیش‌نویس میثاق تهیه کرد که آغاز جنگ جهانی دوم به فعالیت آن سازمان پایان داد. کمیسیون قوانین بین‌المللی در سال 1950 پرونده ایجاد دادگاه کیفری جهانی را از بایگانی خارج و مطرح ساخت و سپس مجمع عمومی سازمان ملل کار رسیدگی به آن را به رغم اکراه چند دولت آغاز کرد تا در سال 1998 به نتیجه رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.