|

آینده افغان‌ها؛ پنج سوال اساسی

افغانستان آينه بي‌تصوير

کایل آلموند / سمیه مومنی

۱- آیا نیروهای افغان توانایی پذیرش این مسوولیت را دارند؟ قطعا تردید‌هایی در این زمینه وجود دارد. پنتاگون در گزار‌ش‌ ماه دسامبر خود مدعی شد که تنها یکی از 23تیپ ارتش افغانستان قادر به انجام عملیات‌ بدون کمک خارجی است. ضمن آنکه سطح سواد نیروهای نظامی افغان پایین و میزان فرار از خدمت در بین آنها بالا بوده و بسیاری از فراریان به گروه‌های شورشی پیوسته‌اند. همچنین آمار نگران‌کننده‌ای از حملات «سبز علیه آبی» گزارش شده ‌است: «حمله نیروهای افغان به همرزمان آمریکایی خود.» اما وزیر دفاع آمریکا، لئون پانتا، پیشرفت افغان‌ها را در توسعه ارتش، کاهش خشونت و افزایش استقلال مثبت ارزیابی کرده است. نیروهای افغان در حال حاضر هدایت نزدیک به 90درصد عملیات‌ها در کشور را در دست دارند. پانتا در اوایل ماه جاری گفت: «ما در مسیر درستی برای سپردن اداره امور مملکت به دست خود افغان‌ها هستیم.» رییس‌جمهوری افغانستان، حامد کرزای گفت از عقب‌نشینی سربازان آمریکایی استقبال می‌کند و تاکید دارد ارتش افغانستان قادر به دفاع از کشور در مقابل طالبان است. کرزای در گفت‌وگو با کریستیان امان‌پور خبرنگار سی‌ان‌ان گفت: «این وظیفه ماست که با این مساله روبه‌رو شویم و ما توان مقابله با آن را داریم.» کرزای می‌گوید آنچه که ارتش در حال حاضر به آن نیاز دارد تجهیزات و توانایی نظامی بیشتر است. به گفته یکی از مقامات رسمی عالیرتبه وزارت دفاع آمریکا، کرزای ماه گذشته با فهرست ملزومات مورد نیاز شامل تعداد بیشتری هلیکوپتر، هواپیمای بدون خلبان و سخت‌افزارهای دیگر به پنتاگون مراجعه کرده است. کرزای به امان‌پور گفت: «ما به یک نیروی هوایی و قابلیت حمل و نقل هوایی نیاز داریم. ما به نیروهای زرهی مناسب، نفربر، تانک‌ و از این دست تجهیزات نیاز داریم.» ۲- حضور آمریکا در افغانستان بعد از ۲۰۱۴ به چه صورت خواهد بود؟ برنامه آمریکا، خروج تمام نیروهای نظامی خود و نگه‌‌داشتن تنها بخش کوچکی از آن در افغانستان برای کمک به آموزش افغان‌ها و در صورت نیاز اجرای عملیات‌های ضدتروریستی است. تعداد این نیروها هنوز مورد بحث و مذاکره است. پیشنهاد «ژنرال جان الن»، فرمانده سابق ارتش آمریکا در افغانستان، حدود شش تا 15هزار نیروی نظامی بود. اما بر اساس اظهارات یک مقام رسمی وزارت دفاع، این میزان به دو هزار و 500 تا 9 هزار نفر کاهش پیدا کرده است. اگر آمریکا نتواند درباره مصونیت قضایی نیروهایش با افغانستان به توافق برسد، ممکن است هیچ نیروی نظامی آمریکایی در این کشور باقی نماند. به دلیل عدم موافقت دولت عراق با اعطای مصونیت قضایی به نظامیان ‌آمریکایی، هیچ آمریکایی پس از پایان جنگ عراق در این کشور باقی نماند. کرزای که خود با حضور بخشی از نیروهای آمریکایی در منطقه موافق است، گفت: تصمیم درباره مصونیت قضایی را با بزرگان افغان در میان خواهد گذاشت و اطمینان داد که خواهد توانست آنها را ترغیب کند تا امور را آنگونه که او می‌خواهد ببینند. پیتر برگن تحلیلگر امنیت ملی سی‌ان‌ان گفت: «خروج تمام نیروهای آمریکایی از افغانستان اشتباه بسیار بزرگی خواهد بود. آمریکا پیش از این هم در سال ۱۹۸۹ افغانستان را به حال خود رها کرد و همین تصمیم ناشی از عدم درک آمریکا از عواقب خلأ قدرت حاصل بود که در درجه نخست باعث به قدرت رسیدن طالبان شد.» برگن در ستون «عقاید شخصی» در وب‌سایت سی‌ان‌ان نوشت: «مباحثات جاری درباره عدم حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان سبب دلگرمی عناصر سرسخت طالبان خواهد شد که علاقه‌ای به مذاکره و توافق ندارند و معتقدند که کافی‌ است صبر پیشه کنند تا آمریکایی‌ها از کشور خارج شوند. این مساله همچنین دلسردی میلیون‌ها افغانی را که معتقدند حضور طولانی‌مدت آمریکا بهترین تضمین برای عدم بازگشت طالبان به قدرت است، به همراه خواهد داشت.» ۳- چه‌ چیزی در خطر از دست رفتن است؟ مهم‌ترین ترس مردم افغانستان، بازگشت کشور به یک جنگ داخلی دیگر به محض عقب‌نشینی نیروهای نظامی آمریکایی است. بر اساس گزارش اخیر پنتاگون، طالبان هنوز مصمم و آماده بازگشت به قدرت هستند، شورشیان به حملات‌شان ادامه داده و یک تهدید بزرگ امنیتی را شکل می‌دهند. ارین برنت خبرنگار سی‌ان‌ان درباره سفر اخیرش به افغانستان می‌گوید: «بعضی از افرادی که با ایشان صحبت کردیم شک نداشتند که با خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان یک جنگ داخلی تازه در پیش خواهد بود. در سال ۱۹۸۹، وقتی اتحاد جماهیر شوروی افغانستان را ترک کرد نیز همین اتفاق افتاد.» افغانستان در کنار تمام خشونتی که در یک دهه گذشته به خود دیده، شاهد پیشرفت بزرگی در حقوق بشر و کیفیت زندگی هم بوده است. برنت می‌گوید: «در زمان حکومت طالبان بر کشور فقط چند هزار دختر به مدرسه می‌رفتند اما در حال حاضر میلیون‌ها دختر افغان امکان تحصیل دارند. در نتیجه پیشرفتی محسوس در حقوق زنان به دست آمده است. مسلما هنوز مشکلات بسیاری مانند قتل‌های ناموسی، ازدواج‌های اجباری و خشونت‌های خانگی باقی است اما در این زمینه یک پیشرفت محسوس به دست آمده است.» «استنلی مک‌کریستال» ژنرال بازنشسته ارتش که زمانی بالاترین مقام آمریکایی حاضر در افغانستان بود، گفت: مردم افغان وحشت‌زده‌اند. آنها برای این وحشت‌زده‌اند که گمان می‌کنند حالا چیزی برای از دست دادن دارند. در افغانستان پیشرفت‌هایی صورت گرفته است. دختران به مدرسه می‌روند. اوضاع از بعضی لحاظ بهتر شده و فرصت‌هایی در پیش‌روی مردم قرار دارد. اما آنها می‌ترسند که اگر ما در سال ۲۰۱۴ آنها را به امان خدا رها کنیم و برویم، یعنی همان کاری که به نظرشان در سال ۱۹۸۹ کردیم، همه چیز به روال سابق بر‌خواهد گشت.» در واشنگتن هم این نگرانی وجود دارد که یک حرکت اشتباه می‌تواند آمریکا را به همان نقطه آغاز برگرداند، بدون آنکه کوچک‌ترین نتیجه‌ای از جنگ خونباری که در سال ۲۰۰۱ آغاز کرد حاصل شود. «باک مک‌کوئن»، نماینده جمهوریخواه ایالت کالیفرنیا و رییس کمیته نیروهای مسلح کنگره آمریکا، هفته گذشته با بیان این نگرانی که یک عقب‌نشینی عجولانه می‌تواند ریسکی غیرضروری را به همراه داشته باشد، گفت: «از زمانی که رییس‌جمهوری در یک اقدام ستودنی به طور ناگهانی گسترش نظامی را در افغانستان شدت بخشید ما متوجه شدیم که دستاوردهای به‌سختی به‌دست‌آمده‌مان متزلزل و بازگشت‌پذیر هستند. این نه ارزیابی من بلکه عقیده همه کارشناسان نظامی و غیرنظامی است.» ۴- پس از کرزای چه کسی هدایت کشور را به دست خواهد گرفت؟ تنها رییس‌جمهوری قرن حاضر افغانستان زمانی طولانی بر مسند قدرت باقی نخواهد ماند. قرار است انتخابات در آوریل ۲۰۱۴ برگزار شود و مطابق قانون اساسی افغانستان، کرزای دیگر نخواهد توانست رییس‌جمهوری کشورش باشد. او به امان‌پور گفت: «قطعا زمان رفتن فرارسیده است. رییس‌جمهوری دیگر با یک دولت جدید برای این کشور انتخاب می‌شود و من با کمال میل بازنشسته خواهم شد.» به این ترتیب افغانستان در حالی که یک انتقال بزرگ نظامی را انجام می‌دهد باید یک انتقال سیاسی را هم سامان دهد. چه کسی رهبری کشور را در این لحظه بحرانی از تاریخ افغانستان برعهده خواهد گرفت؟ در آخرین انتخابات برگزار‌شده گزارش‌هایی مبنی بر آرای مخفی، مذاکرات پشت پرده و تخلفاتی از این دست وجود داشت. پاسخ این سوال ممکن است به همان اندازه مهم باشد که میزان آمادگی نیروهای نظامی داخلی برای امنیت افغانستان اهمیت دارد. «سعد محسنی»، فرد بانفوذ پشت پرده تلویزیون «طلوع» افغانستان گفت: «تنها و بزرگ‌ترین چالش برای ما انتقال قدرت سیاسی در انتخابات سال ۲۰۱۴ است. اگر ما یک انتخابات معتبر داشته باشیم اوضاع کشور برای پنج، شش سال آینده خوب خواهد بود. در غیر این صورت خطر بزرگ بی‌ثباتی، کشور را تهدید می‌کند، مخصوصا با توجه به اینکه نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۴ از کشور خارج می‌شوند.» ۵- نقش طالبان چه خواهد بود؟ به‌رغم شورش‌هایی که در کشور وجود دارد به نظر می‌رسد کرزای خواهان ادامه گفت‌وگوهای متوقف‌شده صلح با طالبان و دخالت دادن آنها در روند سیاسی کشور است. طالبان سال گذشته مذاکرات را ترک کردند اما کرزای ماه گذشته اعلام کرد: «پیام‌هایی که ما از طالبان دریافت می‌کنیم حاکی از این است که آنها خواهان مذاکرات صلح هستند. آنها هم از مردم افغانستان هستند. آنها هم خانواده دارند. آنها هم مانند بقیه افغان‌ها رنج می‌کشند.» «جاوید احمد»، یک بومی اهل کابل که با بخش آسیای صندوق «جرمان مارشال» ایالات متحده آمریکا همکاری می‌کند معتقد است احیای مذاکرات صلح برای آینده افغانستان و دوران پس از جنگ آمریکا حیاتی است. او اخیرا در مقاله‌ای نوشت: «اگر واقعا بازگرداندن مسوولانه نیروها در سال ۲۰۱۴ از اولویت‌های اوباماست، او باید بداند که چاره‌ چندانی ندارد جز اولویت دادن و سرعت بخشیدن به گفت‌وگوهای صلح، مذاکره بر سر آتش‌بس میان همه طرف‌های درگیر و رسیدن به توافقی که اطمینان بدهد طالبان اسلحه‌هایشان را بر زمین خواهند گذاشت.» اما آیا طالبان خواهان همکاری هستند؟ و اگر آنها وارد مذاکرات شوند بر جامعه افغان که تغییرات بسیاری را در یک دهه گذشته به خود دیده‌است چه میزان تاثیر خواهند داشت؟ «جاوید لودین» معاون سیاسی وزارت امور خارجه افغانستان گفت: «لازم است که خط قرمزهایی مشخص شود. برخی از دستاوردهای ما در 10 سال گذشته قابل مذاکره نیستند.» به نظر می‌رسد که کرزای اطمینان دارد که بسیاری از طالبان این مساله را تایید می‌کنند. او می‌گوید: «به گمان من در حال حاضر به تعداد کافی افراد تحصیلکرده و افغان‌هایی که خواهان پیشرفت و ثبات در آینده هستند در افغانستان وجود دارد. من همچنین فکر می‌کنم که اکثریت طالبان فهمیده‌اند که تغییری بدون بازگشت رخ داده است. ممکن است در میان آنها کسانی هم باشند که نفهمند و در تاریک‌ترین نگرش ذهنی ممکن باقی بمانند. اما این عده تعدادشان اندک است.»
منبع: سی‌ان‌ان
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- «باراک اوباما» رییس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا در سخنرانی سالانه خود درباره وضعیت کشور با تاکید مجدد بر اینکه جنگ آمریکا در افغانستان در اواخر سال ۲۰۱۴ به پایان می‌رسد، به تشریح جزییات بیشتری در این‌باره پرداخت. اوباما گفت: «از حدود 66 هزار نفر نیروی نظامی آمریکایی حاضر در افغانستان بیش از نیمی از آنها - یعنی 34 هزار نفر - سال آینده به خانه باز خواهند گشت.» همزمان با این مساله سربازان افغان مسوولیت اغلب ماموریت‌های جنگی را برعهده خواهند گرفت. اوباما گفت: «بهار امسال نیروهای ما با پذیرفتن نقش پشتیبانی وظیفه هدایت امور را به نیروهای امنیتی افغان خواهند سپرد.»پیش از این هم انتظار می‌رفت که نیروهای نظامی افغان در اواسط سال‌جاری رهبری ماموریت‌های جنگی را به دست گیرند. اما یک مقام رسمی آمریکایی به سی‌ان‌ان گفت که با تسریع انتقال نیروهای آمریکایی، افغان‌ها در ماه مارس هدایت تمام عملیات‌های امنیتی را بر عهده خواهند گرفت. این خبر چه پیامدی برای طولانی‌ترین جنگ میان آمریکایی‌ها و افغان‌ها خواهد داشت؟ چند سوال کلیدی که در ماه‌های آینده مطرح خواهند شد، در پی می‌آیند:

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.