گندش درآمد
کامران عدل
در هفته گذشته، بهخاطر دو جریان در زندگی خودم و جریان عکاسی بهطور کلی، میخواستم دو مقاله بنویسم. یکی در رابطه با مقاله «امید روحانی» که در باره خودم در مجله «تندیس» نوشته است و یکی هم در مورد فتوشاپ. زیرا که هفته گذشته، نمیدانم بیستمین یا سیامین سالگرد ورود برنامه فتوشاپ در زندگی ما عکاسان بود. بهکارم مشغول بودم که این خبر را رادیوی «فضای دوم» سوییس داد؛ و اضافه کرد که عکس برنده «ورلد پرس فتو» امسال، با جر و بحثهایی مواجه شده است زیرا که کارشناسان، آن را فتوشاپی میدانند. سالهاست که انگشت روی این نوع عکسها گذاشتهام؛ در مقالات و مصاحبههای مختلف، که معروفترین آنها مصاحبهای بود که در روزنامه «الپاییس» اسپانیا چاپ شد و یکی هم مصاحبه پژمان موسوی، که در همین روزنامه «شرق» چاپ شد. زیر عنوان «استاد فتوشاپ شدهایم» یک صفحه بود این مقاله. جریان تقلب در عکاسی، از همان دورانی که پا بههستی گذاشت شروع شد. در آن موقع بهعلت آنکه حساسیتهای فیلمها خیلی کم بودند. تا آنجا که عکسهای بسیاری از جنگ اول جهانی، ساختگی هستند. در شروع جنگهای داخلی اسپانیا، عکس معروف «روبرت کاپا» که تیر خوردن یک سرباز
جمهوریخواه را نشان میداد، ما وارد عرصه نوینی از عکسسازی شدیم. تا همین چند سال پیش، «کارشناسان» بر این باور بودند که این عکس اصیل است. جریانی بود که من جر و بحثهای بسیاری در مورد آن داشتم و جمله معروف «تا عکاس نباشید نمیفهمید» را گفتم. بعدا، جریان طوری گندش درآمد که جماعتی، حتی حضور کاپا در پیاده شدن نیروهای متفقین در نرماندی را زیر سوال بردند. همین چندی پیش، در سخنرانی برادرم دکتر «شهریار عدل» در جشنهای 10روزه انجمن ملی عکاسان ایران، دوست و همکار عزیزم، محمد فرنود آن را مطرح کرد. در جواب بهاو گفتم که در فیلمی بهنام Apocalypse که از تلویزیون فرانسه اخیرا پخش شد، حضور او را در آن حمله تایید کردند. در همین دوران، «هانری کارتیه برسون» هم به عکسسازیهای بسیاری دست زد. تمام عکسهای برسون از آزادسازی پاریس «عکسسازی» هستند. بعدها دست از این کار برداشت، ولی در عکسهای معروفِ هنریاش، دوباره عکسسازی کرد. در بلوک کمونیست و استالینی، عکسسازی و سانسور و حذف اشخاص از عکسها، کار روزمرهای بود. این جریان تا نزدیکی اواخر دهه 50 ادامه داشت. با ورود دوربینهای نیکون و آساهی پنتاکس (دوربینهای پردهای) و
فیلمهای «تری ایکس» با حساسیت بالا و آغاز کار ما نسل سومیها، عکسسازی، کنار گذاشته شد و دوران Snap shot شروع شد. عکاسی در همه ابعادش (خبری و اجتماعی) حرکتی اعجابانگیز را شروع کرد، که دوران شکوفایی آن بود. همین جریان را من در 1347 بهتهران آوردم و در تمام ابعادش در سازمان تلویزیون ملی ایران پیاده کردم. در عکاسی خبری، صحنه، معماری، پرتره و... نسل ما، مخالف با جریان روتوش و دستبردن در عکس بود (و هست). به ویژه با ورود هرچه بیشتر فیلم اسلاید، Ektachrome و Kodachrome که هیچ قابلیت روتوش نداشتند، ما با کاربرد تکنیکهای پیشرفته، استفاده صحیح از نور و فیلترها، عکاسی را بهعرش رساندیم. در آن دوران، چون هنوز زوم وجود نداشت، ما با چهار دوربین کار میکردیم. روی هر کدام لنزی با فوکالی از وایدانگل تا تله میگذاشتیم. در هر کدام، بهفراخور، فیلمی رنگی یا سیاه و سفید. دوربینها فلزی بودند و بسیار سنگین. با کیفی مملو از فیلم و نورسنج، باری حدود 15 کیلو روی دوشمان بود؛ و با این بار، مثل شصتتیر میدویدیم. در آن دوران، مخاطب با جریان دیگری مواجه شد؛ و آن، ورود پرسپکتیو در عکاسی بود. موضوع، از جریان دوربین رولفکس دو لنزی
و فلاش کتابی خارج شده بود. عکاسها، برای عقب نمادن از جریان عکاسی نوین، باید خودشان و افکارشان را عوض میکردند.
با ورود موتور روی دوربین، باز تغییراتی ایجاد شد. ما در بهترین وضعیت، میتوانستیم چهار فریم عکس در ثانیه بگیریم. ولی، محدودیت فیلم هم داشتیم. در آن دوران وقتی من بهمسافرت میرفتم، در داخل کشور، یکصد حلقه فیلم با خودم میبردم. که میشد 3600 فریم. در مسافرتهای خارجی، 200 حلقه میبردم. نمیشد ناپرهیزی کرد. اندیشه، اندیشه آنالوگ بود. کار آسانی نبود. این همه فیلم؟ گمرکچیها گیر میدادند. هزار تا کاغذ و سند باید رو میکردیم. وقتی دوربینها را هم میدیدند، پلیسها هم وارد جریان میشدند. هزار تا هم کاغذ و سند باید به آنها نشان میدادیم. ولی خب، زندگی خیلی خوبی داشتیم. در آن دوران، مجله « نشنال ژئوگرافیک» را آبونه بودم. فضول بودم که ببینم دیگران چه میکنند. یک روزی متوجه شدم که بعضی از عکسها، از نظر نوری و پرسپکتیوی، جور درنمیآمدند. با دقتتر نگاه کردم. جای برش روی آنها هویدا بود. شماره بعد از شماره، این نوع عکسهای مونتاژی بیشتر و بیشتر شدند...
فتوشاپ، پا بهعرصه هستی گذاشته بود...
برایتان مابقی جریان را خواهم نوشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.