«مریم حیدرزاده» در گفتوگو با «شرق»:
حسرتها به لذت تبدیل شد
سحر آزاد
نام «مریم حیدرزاده» اواخر دهه 70 شمسی سر زبانها افتاد. او با نوشتن شعرهایی به سبک محاورهای و با بهکارگیری کلمات ساده و روان شهرت یافت. با اینکه بسیاری از خوانندگان مانند خشایار اعتمادی از ترانههای او در آهنگهایشان استفادهکردند اما لحن صمیمانه صدایش برای مخاطبان جذابیت خاصی داشت. حالا بیش از یکدهه از آن دوره میگذرد و حیدرزاده، خواستهاش این است که مخاطبان او را ابتدا بهعنوان یک«نقاش» بشناسند تا«شاعر». این هنرمند 35 ساله این روزها تابلوهای نقاشیاش را در نمایشگاهی به نام «پس از آن همه حسرت» در گالری شیرین روی دیوار برده است. او در این تابلوها طبیعتی را به تصویر کشیده که بیشتر آنها یادآور پاییز هستند. جمعه چهارم اسفند در روز افتتاح نمایشگاه، کارگاهی برگزار کرد که به صورت زنده در مقابل مردم به اجرای نقاشی پرداخت. البته فعالیت حیدرزاده این روزها به شعر و نقاشی محدود نمیشود، بلکه درحال نوشتن کتاب نثری است که به گفته خود به چندزبان ترجمه میشود، هرچند که این کتاب با رویای بزرگی نیز همراه است. او میخواهد جایزهنوبل را از این کتاب به دست آورد. مریم حیدرزاده در این گفتوگو درباره نمایشگاه اخیرش
که تا امروز در گالری شیرین ادامه دارد و همچنین مشغولیتهای اخیرش گفت. مخاطبان بیشتر شما را بابت ترانهها و دکلمههایتان میشناسند؛ بنابراین شنیدن اینکه نقاشی، یکی از دغدغههای اصلیتان است میتواند برای همگان جالب باشد. از چه زمان با دنیای رنگ و بوم آشنا شدید؟ من سهسالونیمام بود که عاشق آبرنگ بودم. در همین زمان بود که آخرین جراحی روی چشمم انجام شد، چون مشکل آبمروارید داشتم. چند روز قبل از این جریان یکی از دوستان پدرم جعبهآبرنگی را که از کیش برایم آورده بود، به من هدیه کرد و بعد از آن همیشه ذوق این را داشتم، بعد از جراحی از آن جعبه آبرنگ استفاده کنم ولی بعد از عمل، چنین نشد و دیگر نتوانستم نقاشی کنم. برای همین وقتی در برنامه کودک، خانمهای مجری تلویزیون، نقاشی بچهها را نشان میدادند، آن حسرت در من زنده میشد. با توجه به این موضوع، عنوان نمایشگاه تازهام را «پس از آن همه حسرت» انتخاب کردم، چون آن همه حسرت طی این سالها همراه من بود. یک مدتی فکر کردم شاید نوشتن، این خلأ را در من پر کند، اما اینطور نشد. همیشه گفتهام که عاشق پیانو و نقاشی هستم. در پیانو به شاگردی استاد
انوشیروان روحانی افتخار میکنم اگرچه خیلی حرفهای نیستم. آقای قاسمیزاده نیز که نقاشی را به من آموخت، چهار سال قبل گفت تو که درباره نقاشی با چنین حسرتی صحبت میکنی میتوانی نقاشی یاد بگیری و دیگر به عنوان حسرت درباره آن صحبت نکنی. این حرفها باعث شد برای نقاشی کشیدن انگیزه پیدا کنم. او به من گفت که باید جلسات طراحی را شروع کنیم تا به آبرنگ برسیم. من طراحی را دوست نداشتم. رشته من در دبیرستان انسانی بود اما یک ترم هندسه داشتیم که واقعا برایم عذابآور بود، منتها استادم قول داد که بیشتر از دو جلسه طراحی نگذرانیم. بالاخره از سال 89 آبرنگ را از جلسه سوم شروع کردیم. شروع کار برایتان سخت نبود؟ نه. چون این آغاز آنقدر عاشقانه بود که فکر میکردم روی ابرها هستم. هیچ توصیفی برای آن روزها ندارم. با وجود اینکه دایره کلماتی که در ذهنم هست، گسترده است اما کلمهای که شایسته وصف آن روز باشد، پیدا نمیکنم. بعد از اینهمه سال که نقاشی را شروع کردم، حسرت و تصور آدمهایی که فکر میکردند برخی کارها غیرممکن است، برایم از بین رفت. حتی میتوانم بگویم با وجود همه علاقهام به نوشتن و فعالیتهای مداوم در این زمینه
اگر به انتخابی، ناچار شوم شک نکنید که بدون درنگ نقاشی را انتخاب میکنم. شیوه خاصی برای آموزش داشتید؟ نه، همان شیوه مرسوم و متداول را پیش گرفتیم. بیش از 200 تابلو دارم که به دلیل محدودیت فضا 19 تابلو در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شد. تابلوهایی را که استادم در اجرای آنها به من کمک کرد، به عنوان یادگاری در آرشیوم نگه داشتهام و او اجازه نداد آنها را نمایش دهم، چون از من سختگیرتر است. آثار این دو نمایشگاه ناتورالیستی است که جاهایی به اکسپرسیونیسم نزدیک شده است ولی با حفظ ساختار اصلی تا برای بیننده قضاوت در مورد آنچه که میخواهد ببیند، سخت نباشد. درعین حال قرار است بعد از نمایشگاه، طراحی پرتره را شروع کنیم با وجود اینکه دیگران میگویند پرتره را چگونه انجام خواهم داد اما تصمیم دارم چهره درونی افراد را بکشم. بین اینهمه موضوع چرا طبیعت را سوژه نمایشگاه جدیدتان انتخاب کردید؟ من عاشق پاییزم و طبیعت. نزدیکترین سنخیت را با معنویات و روحیاتی که در نوشتن حاکم است، دارد. البته ابتدا که کار آبرنگ را شروع کردم مهم نبود چه میکشم اما خودم ترجیح دادم با طبیعت شروع کنم. دلتان
نخواست به غیر از آبرنگ، تکنیکهای دیگری را هم تجربه کنید؟ حتما این کار را خواهم کرد اما هنوز از آبرنگ سیراب نشدهام. باید همه چیزهای دنیا را با آبرنگ بکشم، خیالم راحت شود و بعد به سراغ تکنیکهای دیگر بروم. پاستل و قلمفلزی را هم خیلی دوست دارم. کلا هرچه را به نقاشی مربوط میشود، دوست دارم اما باید با آبرنگ همه موضوعها را بکشم بعد به سراغ تجربههای دیگر بروم. با توجه به ضعف در بینایی، چگونه رنگها را انتخاب کردید؟ انتخاب رنگها با خودم بود اما تنها کاری که خودم انجام ندادهام این است که خواهرهایم نرجس که مهندس الکترونیک است و مرضیه که ادبیاتنمایشی خوانده اما عکاسی میکند، رنگهایی را که نیاز دارم در اختیارم میگذاشتند. حتی چیدمان رنگها طوری بود که ترتیب آنها را به خاطر بسپارم. هر رنگی را که بر میدارم دوباره سرجایش میگذارم و به همین دلیل اشتباهی هم صورت نمیگیرد. برای اینکه محل یک درخت را در اثرتان درست نقاشی کنید از اطرافیانتان کمک نگرفتید؟ نه. شاید از سلیقه دیگران استفاده کرده باشم اما ترکیببندی کارها با خودم بود. انتخاب کارها برای نصب در این
نمایشگاه با چه کسی بود؟ من انتخابی انجام ندادم برعهده گالری گذاشتم. روز افتتاحیه میدیدم با اینکه هنوز دقایق آغاز نمایشگاه است اما برخی از آثار به فروش رفتهاند. پیش از نمایشگاه این کار انجام شد؟ نه. برخی از بازدیدکنندگان در همین ابتدای نمایشگاه کارها را خریدند. چقدر خبرهای مربوط به نقاشی را دنبال میکنید؟ هنرهای تجسمی متاسفانه در شرق مخصوصا در ایران مظلومترین هنر هستند. هرچقدر هم که هنرمندان ما در رقابتهای جهانی جایزه میگیرند، باز هم حمایت کمی از آنها میشود. مثل دو عکاسی که چند روز قبل در «ورلدپرس فتو» جایزه گرفتند. در زمینه کاریکاتور جایزههای زیادی گرفتهایم درحالیکه مردم یک فیلمساز نه چندان معروف را میشناسند اما اگر از آنها بخواهید اسم بهترین نقاش ایران را بگویند، نمیدانند. ماجرا خیلی غمانگیز است. چرا اینگونه است؟ فکر میکنم به دلیل بیعدالتی و رسانهای نشدن خیلی از اتفاقهای مهم در حوزه تجسمی است. خیلی از مواقع درباره فیلمها در رادیو صحبت میکنند اما برنامههای زیادی که به هنرهای تجسمی بپردازد، یا برنامهای ویژه نقاشی در تلویزیون
نداریم. حتی در مورد موسیقی نیز وضعیت همینگونه است. متاسفانه موسیقی به سمت ابتذال رفته است. اگر نیمی از توجهی که الان به هنرهایی مانند سینما میشود، به تجسمی شده بود شاید الان دنیای خیلی زیباتری داشتیم. نقاشی زبان زنده دنیاست چون نیاز به ترجمه ندارد. کافی است به اثر نگاه کنید و برداشت خود را از اثر داشته باشید ولی نمیدانم چرا ما دوست نداریم به زبان ملموس و زنده دنیا صحبت کنیم. دوست دارید بعد از نقاشی وارد دیگر رشتههای تجسمی شوید؟ مجسمهسازی را نیز خیلی دوست دارم اما فعلا میخواهم آبرنگ را تمام کنم. در بخشی از صحبتها به ابتذال در موسیقی اشاره کردید... منظورم بیشتر ترانهها بود. به نظرتان از چه زمان این مساله پررنگ شد؟ اوج آن پنج، ششسال گذشته بود. یک بخشی از ترانههای شما را خشایار اعتمادی خواند. این کارها چه تاثیری روی شما گذاشت؟ اولین آلبوم را با او کار کردم که خوشبختانه هنوز در خاطرهها مانده است و مردم درباره آن با من صحبت میکنند. تاکنون دو آلبوم و 10 کتاب منتشر کردهام و الان هم مشغول نوشتن یک کتاب نثر هستم. همچنین درحال رایزنی هستیم تا این کتاب
به هفت یا هشت زبان زنده دنیا ترجمه شود البته با وجود آنکه ممکن است بقیه اسم آن را اعتماد به نفس کاذب بگذارند اما به کسی که او را دوست دارم، قول دادهام برایش جایزه نوبل بگیرم. من به کسی که عزیزترین موجود زندگیام است، قول دادهام و یک متولد آبان اگر سرش برود، قولش نمیرود. این اثر رمان است؟ نه. یک کتاب نثر عاشقانه قابل درک که وقتی ترجمه شود لازم به تغییر زیادی نیست. خیلی از کسانی که الان جوان هستند، وقتی در سنین نوجوانی بودند از شعرهای شما خاطرات زیادی داشتند. در مورد نسل جدید چطور است، با آنها هم ارتباط دارید؟ تنها آخرین نمونهای را که برایم اتفاق افتاد تعریف میکنم. یک پسر نوجوان 17ساله به دیدنم آمد و کسی که همراهش بود، میگفت اولین بار که تبلیغ نمایشگاه را دیده، با وجود آنکه کنکور داشته، از اصفهان برای دیدن این نمایشگاه آمده است. وقتی به او شکلات تعارف کردم گفت شکلات را به عنوان یادگاری نگه میدارد. بازدیدکنندگانی هم از شهرهای دیگر مانند قائمشهر، اهواز و... داشتم. این نمونهها باعث شد به نسلی که فکر میکردم منقرض شده است، تبریک بگویم، چون وقتی نمونهای از چیزی را
میبینید، باید بدانید باز هم از همان نمونه وجود دارد. اولین نمایشگاه شما که در سال 89 در گالری مینا برگزار شد چه تفاوتی با این نمایشگاه داشت؟ اطلاعرسانی آن نمایشگاه خیلی بهتر صورت گرفته بود. من هم کارهایی با ابعاد بزرگتر انجام داده بودم. استادم معتقد است کارهایم در این نمایشگاه پختهتر شده، که طبیعی است. البته خودم از این نمایشگاه راضی هستم با این همه اگر یک یا دو سال دیگر نمایشگاه برگزار کنم، راضیتر میشوم چون پختهتر شدهام. در اولین نمایشگاه واکنشها چطور بود؟ همه لطف دارند و واکنشها خیلی عالی بود. چقدر خوشحالم کسانی که اهل نقاشی هستند و نظرات تخصصی دارند، نسبت به کارهایم نظرات مثبتی داشتند. هرچند من سعی کردم نقدها را هم بشنوم. چه نقدهایی؟ به عنوان مثال یک استاد نقاشی به من گفت: «سعی کن خط افق در کارهایت به بیننده نشان ندهد که آسمانت را از دریا جدا کردهای.» این نظر را قبول داشتی؟ صددرصد. ایشان صاحب نظر هستند و سالهاست در دانشگاه تحصیل میکنند البته در همه تابلوهایم اینگونه نبود. منتها خود من هم با هر تفکیکی در زندگیام مخالف
هستم. به نظرم تنها یک تفکیک وجود دارد و آن تفکیک عاشقانه است و به فردی مربوط میشود که در زندگی حسابش از همه جداست. حالا که دومین نمایشگاه نقاشیتان را برگزار کردهاید، حسرتی که داشتید از بین رفت؟ بله. همه حسرتها به لذت تبدیل شد. وقتی کاغذ را خیس میکنم و هنوز رنگ را وارد کار نکردهام، احساس میکنم کمکم دارم از زمین فاصله میگیرم تا روی یک تکه ابر بنشینم. انگار از همه بیمهریها و بیعدالتیها فاصله میگیرم و نقاشی میکنم. با دیدن این نقاشیها ممکن است شبههای پیش بیاید که یک فرد نابینا چگونه توانسته است آثاری با این ظرافت و دقت اجرا کند... اگر کسی هم چنین تصوری داشته باشد، حق دارد، اما برای اینکه مطمئن شوند، میتوانستند در کارگاهی که در زمان افتتاح نمایشگاه برگزار شد، شرکت و از نزدیک نقاشی کشیدن من را تماشا کنند. هرچند که در این کار باید از زحمات استاد نقاشیام تشکر کنم چون خیلی راحت نبود که کسی شهامت کند و بخواهد به من نقاشی یاد بدهد. به همیندلیل تمام زیباییهایی را که در کارهایم هست به ایشان تقدیم میکنم. کدامیک از هنرمندان تجسمی را دوست دارید؟
مسلما اول کارهای استادم را دوست دارم اما نقاشیهای ون سانونگوگ را نیز خیلی دوست دارم، بهدلیل زندگی عاشقانهاش، انزوایی که داشت، رنگزردی که در آثارش غالب است و برای زندگی متفاوتی که داشت آثار ونگوگ مورد علاقهام است. هرچند که زندگی بیشتر نقاشان و هنرمندان متفاوت است. مهمترین خواستهام این است که ابتدا به عنوان نقاش از من یاد کنند و بعد ترانهسرا.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.