اسکار و پارادوکس وانمودهها
احمد میراحسان
اسکار برای فیلم آمریکایی و اسکار برای فیلم خارجی (اروپایی) یعنی اسکار برای آرگو و اسکار برای عشق، همچنان نشان ناسازمانی گردآوردن دو سینما در یک داوری است. همچنان فیلم آمریکایی با رویاها، مقاصد و سیطره روایت آمریکا همخوانی دارد و آمیزهای از توانایی بهرهمندی و کاربرد از انواع غلطها، کموکسریها، سرگرمکنندگی عوامانه و میانمایگی است که با مهارت فراوان میتواند هیجان بیافریند و با آن فریبکاری پوپولیستی درام احساسات را به سود یک ارجاع زیرکانه به سود سرمایهداری جهانی، منافع قدرت و سیاستهای فعلا خاورمیانهای آمریکا برانگیزد. اینکه پنتاگون ، سیا و سیاستمداران آمریکایی مستقیما در کار هالیوود و ایده و طرح و فیلمنامه دخالت میکنند یا نه مهم نیست در جهانی که خود سیاست هم به وانمودهای سینمایی و سناریویی فریبکار بدل شده، آن مداخله امری بدیهی است. تفاوت عشق با آرگو، در این نیست که عشق، از وانمودگی دوری میگزیند و آرگو متکی بر وانموده - و نه تنها دروغ - است. عشق هم سینماست و Simolation، از سرشت تصویر برمیخیزد و عشق همانقدر مبین وانموده فیلمیک است که آرگو. تفاوت برخلاف آرای فرمالیستهایی که کهنه شده صرفا در وجود
حس زیباشناسی و شعور ساختدهی هنرمندانه یا حتی تفکر در جایی و تحریف و دروغ و فریبکاری و اغوا در جای دیگر نیست. این البته تفاوتی اساسی است. در جایی جهان اندیشگون وجود دارد، قدرت خلاقه و خیرهکنندگی آفرینش، (در عشق) آن لحظه انسانی، به غایت انسانی، خشن، معصومانه، دردبار و ناگزیر سیلی زدن «ژرژ» بر گونه «آن» را به یاد آورید! و آن بازی مستمر صدای شیرآب و طراحی صوتی تکاندهندهای که محل اتصال انرژیهای معلق در روایت سکانسها و ماجراست و نیز سازماندادن باورپذیر امر باورنکردنی، خاطرهای مجسم از همسر خفه شده و دوباره زنده شده در فضای خانه و آن کلافگی و فکرهای نهان ژرژ از اینکه چرا دخترش سرزده میآید تا وارسی کند پدر چه میکند و آن دم مرعوبکننده ظاهر شدن بیماری برای اولینبار و بهتزدگی آن و بازگشت دوبارهاش به حواس زندگی و با کدگذاری صدای شیرآب و آن میانپرده شاگرد محبوب در دو خط ممتد گسترش بیماری و زجر ... البته این نیروی بزرگ آبستنی نگاه و تولید نگاه خیره به اعماق تجربه انسانی ماست و همین نیروی وانمودهای در خدمت مکث بزرگ ما بر ژرفای هستی بشریمان است که از قدری استتیک و ذهن زیبایی «هانهکه» زاده میشود و
فراتر از فرمگرایی بیروح ما را با امری بس شریف روبهرو میکند، حتی اگر خود با شوک خفه کردن موافق نباشیم. و چه کسی میداند این مرگ از روی ترحم واقعا محصول عشق بود یا خستگی؟ آرگو فاقد این شرافت است. یکسر در دروغ قدرت شریک میشود. وانمودهای است برای فرسایش روح ما. همین وانمودههای روزمره که سبب شد ما با خیال راحت شام بخوریم و به تصاویر زنان و کودکان و مردان کشتهشده، چشم بدوزیم و عادت کنیم و خود خشونت و ددمنشی قدرت در هر جا برای ما امری عادی پذیرفتهشده به شمار آید و ناکنشمندانه، مثل گوسفندانی قربانی منتظر نوبت خود بنشینی و کارگردان آرگو در این امر ناشرافتمندانه جهانی همدستی میکند این است تفاوت هانهکه و Affleck!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.