جواد شمقدری، رییس «سازمان سینمایی»:
اسکار «آرگو»؛ تایید سیاست ضدایرانی آمریکاست
سحر آزاد
جواد شمقدری، رییس سازمان سینمایی معتقد است در چند سال گذشته جایزههایی که در ارتباط با سینمای ایران اعطا شدهاند، سیاسی هستند. از سوی دیگر او بر این باور است حضور یک فیلم اسراییلی در میان نامزدهای خارجی جایزه اسکار، این موقعیت را برای ایران به وجود آورد. به بهانه برگزاری هشتاد و پنجمین جایزه اسکار به سراغ او رفتیم:
با توجه به اینکه ایران به دلیل فیلم «جدایی نادر از سیمین» در جوایز اسکار سهم دارد، تحلیل شما از جوایز این دوره آکادمی اسکار چیست؟
جوایزی مانند برلین و اسکار بهخصوص در دو، سه سال گذشته در رابطه با ایران به شدت بیشتری سیاسی عمل میکنند. این نگاه باعث شد در جشنواره برلین به فیلم جعفر پناهی جایزه بدهند اما کسانی که این فیلم را دیدهاند، معتقد هستند این فیلم شرایطی نداشت که چنین جایزهای بگیرد. در اسکار هم فیلم آرگو که از نظر خیلیها رتبه پایینتری نسبت به آثار دیگر داشت، جایزه گرفت و همین نشان میدهد این فیلم میخواهد تاثیر منفی و تصویر نامناسبی بر افکار عمومی درباره ایران نشان دهد تا به نوعی در خدمت برنامههای بعدی آمریکا در مورد ایران باشد. حتی وقتی همسر رییسجمهور با آب و تاب خبر اعطای جایزه را به فیلم آرگو بیان میکند، باز هم نشانه دیگری است مبنی براینکه آنها دوست دارند این فیلم بیشتر مطرح شود تا سیاستهای ضدایرانی آمریکا در افکار عمومی جهان مورد تایید قرار بگیرد.
باتوجه به برداشت شما، فیلمهای ایرانی نمیتوانند حضور فعالتری در چنین رقابتهایی داشته باشند؟
قطعا اگر فیلمهای ایرانی در جشنوارهها و جایزهها حضور پیدا کنند، میتوانند این حرکتها را کمرنگتر کنند. البته ما همیشه این شانس را نداریم که در رقابتها حضور پیدا کنیم و به نتیجه برسیم. مناسبات و موقعیتهایی باید پیش بیاید که اینطور بشود. کسانی که حاضر هستند اعتبار خود را زیرپا بگذارند و به آرگو جایزه بدهند ممکن است در موقعیتهای دیگری خیلی راحت فیلمهایی را که ارزشهای فنی و هنری خوبی دارند اما با ارزشهای آنها همسو نیست، نادیده بگیرند.
این مناسبات چیست و چگونه میتواند پیش بیاید؟
مثلا در دوره قبل از «جدایی نادر از سیمین» دو تفسیر وجود داشت. یک تفسیر آن شامل نکات مثبت است یعنی سیاهنماییهایی که در بعضی از فیلمها شاهد بودیم، اینجا ندیدیم اما درعین حال ضعفهایی هم در فیلم هست که ممکن است به آن ایراد بگیریم.
به عقیده شما، ایران چگونه باید عمل کند؟
اولا ما باید از هر فرصتی استفاده کنیم و اگر توانایی داشتیم تهدید را هم به فرصت تبدیل کنیم. در رابطه با فضای داخلی کشور هم به نظر میرسد باید با اتکا به سرمایههای فرهنگی و هنری خودمان در عرصه سینما به سمتی برویم که سینمای ایران در دو وجه قدرتمند شود: اولا فیلمهای ما باید بتواند با مخاطبان داخلی و خارجی ارتباط برقرار کند و نکته دوم اینکه این فیلم در راستای آرمانهای ما نقشی را بازی کند یعنی فیلم آنقدر خنثی نباشد که بود و نبودش فرقی نکند. سینمای ایران باید به سمتی برود که هر فیلم پاسخ نیازهای ما را بدهد درعین حالی که باید ارزشهای هنری و کششهای لازم را داشته باشد.
آیا سیاستها در این مورد مشخص و واضح هستند؟ چون از یک طرف شاید امکان گرفتن این جایزه وجود داشت اما از سوی دیگر حرفهایی در مورد این جایزه زده شد که حاکی از نارضایتی بود. اگر در دورههای بعدی ایران بخواهد در عرصههای بینالملل حضور پیدا کند چه سیاستی وجود دارد و از چه فیلمهایی حمایت میشود؟
واقعا قضاوت در مورد یک اثر هنری و فرهنگی خیلی سخت است چون هرکس از منظر خودش به نوعی قضاوت میکند. ما نمیتوانیم مانع قضاوتهای متعدد شویم. افراد مختلف در جایگاههای مختلف ممکن است قضاوتهای متفاوت داشته باشند اما نکته مهم این است که سازمان سینمایی در جایگاه مدیریتی و تصمیمگیری موظف است نگاه عامتر و کلانتری داشته باشد.
منظورتان چه نگاهی است؟
یعنی صرفا براساس نقدهای تندی هم که ممکن است درست باشد، قضاوت نکنیم. فیلم مانند یک منشور چندوجهی است. ممکن است دو وجه یک فیلم کاملا منفی باشد اما باید ابعاد دیگر قضیه را هم ببینیم. گرفتن اسکار از یک طرف ممکن است ضایعاتی را به همراه داشته باشد اما از آن طرف آوردهای مثبتی هم دارد. آن کسی که میتواند در جمعبندی به این قضاوت برسد که این کار به نفع یا ضرر ما بوده است، در سیستم حاکمیتی ما مسوولیتش برعهده سازمان سینمایی گذاشته شده است. تحلیل ما به صورت کلی مثبت بود برای همین اجازه داده شد جدایی نادر از سیمین به عنوان نامزد ایران به اسکار برود، از دید بعضیها ممکن است بگویند اشتباه کردهایم اما ارزیابی سازمان سینمایی موافق معرفی این فیلم بود.
شما گفته بودید برای جایزه اسکاری که نصیب ایران شده است، لابی کردید. این لابی چگونه صورت گرفت؟
ما در واقع غرب را یک واحد یکپارچه نمیدانیم. بهخصوص در یک دهه اخیر پیرو حرکتهای انقلاب اسلامی، در بدنه هنرمندان و اندیشمندان دنیا در مورد تعریف منافع ملی یک تضاد پیش آمده است. آنها مانند گذشته فکر نمیکنند که تضمین منافع آنها با لابیصهیونیسم مساوی است. البته طبیعی است که شاید نتوانند آشکارا این موضوع را نشان دهند. حضور یک فیلم اسراییلی در میان نامزدهای خارجی جایزه اسکار این موقعیت را برای ایران به وجود آورد که جایزه را از آن خود کند یعنی با توجه به شناختی که از این شکاف در جمع نخبگان آمریکایی داشتیم تلاش کردیم ظرفیت ضداسراییلی نمود پیدا کند و آنها از بابت اینکه مبادا فیلم اسراییلی رای نیارود، به فیلم ایرانی رای بدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.