پنهانکاری به سبک آمریکایی
مجید تفرشی/تاریخپژوه
داستان «آرگو» ماجرای فرار شش شهروند آمریکایی است که برگ مهمی از تاریخ کمتر دانسته شده پنهانکاری آمریکایی و به ندرت بازگو شده روابط آمریکا با ایران از یک سو و متحدان غربی واشنگتن از سوی دیگر است. کارگردان و بازیگر اصلی نقش اول «آرگو» اگرچه ادعا نکرده که این داستان کاملا به تاریخ و ماجرای واقعی وفادار مانده، ولی عنوان میکند که تا جایی که توانسته تلاش کرده تا به تاریخ وفادار بماند. سوای اظهارنظرهای شماری از سیاستورزان و دیپلماتهای غربی و خاطرات منتشر شده «کن تیلور» سفیر سابق کانادا در تهران و «تونی مندز»، مامور عملیاتی سازمان سیا در این عملیات، اسناد تازهآزادشده بریتانیایی درباره حادثه گروگانگیری و فراری دادن ششنفر آمریکایی در قسمتهای مختلفی یا در تضاد با روایتهای شاهدان عینی است، یا دستکم در برخی موارد، بهخصوص در سکانسهای پایانی فیلم، به منظور جلبنظر بیننده و فروش بیشتر، دراماتیزه و پرهیجانتر از واقعیت شده است. با این همه باید اذعان کرد که میزان اغراقگویی و تحریف تاریخ در «آرگو»، از بسیاری از اقتباسهای هالیوودی از تاریخ معاصر آمریکا یا رویدادهای مرتبط با ایران بیشتر نیست.
نگارنده بخت آن را داشته که مرور دقیقی بر اسناد محرمانه و عمدتا دیدهنشده بریتانیایی درباره حوادث مرتبط با گروگانگیری داشته باشد. در طول این حادثه 444روزه که بهجهات مختلفی تبعات و تاثیرگذاری سیاسی و بینالمللی آن همچنان ادامه دارد، دو حادثه مشخص وجود دارد که آمریکاییها به دور از چشم متحدان غربی خود، حتی بریتانیا، عملیات نجات اتباع خود را ترتیب داده و اجرا کردند: ماجرای طبس و ماجرای «آرگو». یک عملیات بزرگ و یک برنامه بهمراتب کوچکتر. عملیات «آرگو»، اگرچه برخلاف ماجرای «طبس» با شکست و ناکامی توام نشد ولی هنوز ناگفتهها و ابهاماتی را در خود دارد که میتواند دستمایه پژوهش مورخان و حتی فیلمسازان بعدی باشد. اینکه چرا وقتی شش آمریکایی سرگردان در خیابانهای تهران، مستاصلانه، خواهان پناه گرفتن در نمایندگی دیپلماتیک بریتانیا در تهران شدند، «سر جان گراهام» سفیر لندن در تهران، از پذیرش آنان در سفارت بریتانیا خودداری کرد و این از ابهامات این حادثه است. این در حالی است که در مورد «بروس لینگن»، کاردار سفارت آمریکا و همراهانش، که به طرزی محترمانه در وزارت خارجه ایران محبوس و گروگان بودند، بریتانیا بسیار فعال برخورد
کرد و عملا رابط آشکار و نهان پیامها و مراسلات این دسته از گروگانهای آمریکایی با واشنگتن بود. تردیدی نیست که با توجه به حضور اولیه اتباع فراری آمریکایی در سفارت بریتانیا در تهران، دستکم «گراهام» در جریان این اختفا بود ولی ردپای چندان مهمی از ماجرای «آرگو» در اسناد رسمی بریتانیایی تا قبل از اجرا و افشای آن وجود ندارد. این در حالی است که در مورد طبس، دستکم «مارگارت تاچر» نخستوزیر وقت بریتانیا قبل از حادثه از آن مطلع بود. ماجراهای «آرگو» و «طبس» موجب دلگیری متحدان غربی آمریکا در موضوع ایران شد. به روایت استاد بریتانیایی، سفیر کانادا در حالی مخفیانه در حال تدارک برنامه فرار آمریکاییها بود که سفیر کانادا در واشنگتن به نمایندگی از وزارت خارجه کشورش به شدت نسبت به پنهانکاری آمریکاییها درباره روند مذاکرات گروگانگیری معترض و دلگیر بود. حوادث «آرگو» و «طبس» نشان دادند که وقتی پای منافع ملی و مصالح آمریکا در میان باشد، جایی برای توجه به پروتکلهای مرسوم میان واشنگتن و متحدانش باقی نمیماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.