در نشست «سهم زنان در آموزش عالی ایران» مطرح شد
افزایش مهاجرت زنان تحصیلکرده از کشور
عکس: مهدیحسنی، شرق
ویدا ربانی: افزایش سهم دختران در آموزش عالی در سالهای اخیر، نوع نگاه دولتمردان به این مساله و پیامدهای آن نظر بسیاری از کارشناسان را به خود جلب کرده است، امروزه زنان تحصیلکرده توانستهاند خود را به عنوان نیرویی متخصص و فعال مطرح کنند، این رشد دانش آموختگی زنان هم اکنون در حال تغییر الگوی جنسیتی در تحصیلات تکمیلی و تصدی مناصب از جمله هیات علمی دانشگاههاست. در همین راستا مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام نشستی یکروزه با عنوان جایگاه زنان در آموزش عالی ایران برگزار کرد که در این نشست به تبیین وضعیت آموزش عالی دختران، دختران دانشآموخته و بازار کار، مهاجرت دختران دانشآموخته دانشگاهی و آیندهپژوهی در آموزش عالی دختران پرادخته شد.
25 سال کشورداری کانادا با نخبگان ایرانی
ابتدا اشرف بروجردی، عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سخنرانی خود را با محوریت مهاجرت دختران دانشآموخته دانشگاهی ایراد کرد. بروجردی ضمن تعریف مهاجرت به عنوان رفتن از موطن به جایی دیگر برای زمانی نامحدود گفت: نخستوزیرکشور کانادا مدعی است 25 سال است که کشورش را از طریق نخبگان مهاجر ایرانی به پیشرفت رسانده است. در 80 روز اول سال 91 بیش از هزار جوان ایرانی برای ادامه تحصیل به خارج از کشور رفتهاند که عمدتا 22 ساله هستند و با هزینه شخصی دست به مهاجرت زدهاند. طبق گزارش صندوق بینالمللی پول در سال 2009 ایران بین 91 کشور توسعهیافته و توسعهنیافته رتبه اول را در مهاجرت نخبگان داراست و بر اساس همین گزارش سالانه 150 تا 180 هزار ایرانی تحصیلکرده برای خروج از کشور اقدام میکنند. به عنوان مثال 14 هزار دانشجوی ایرانی در کشور مالزی تحصیل میکنند. نتایج ثبتنام دانشجویان در سال 2010 و 2011 آمریکا نشان میدهد پنج هزار و 626 جوان ثبتنام کردهاند که نسبت به سال قبل 19درصد افزایش داشته است. بر اساس آماری که مجلس شورای اسلامی ارایه کرده است تا سال 89، 60 هزار نخبه ایرانی از کشور مهاجرت کردهاند که اغلب
از نخبگان المپیادهای علمی و ترازهای برتر دانشگاهها بودهاند و 25درصد از کل تحصیلکردههای ایران در کشورهای توسعهیافته زندگی میکنند که حدود 40درصد از این مهاجران خانمها هستند. عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی برخی از عوامل تاثیرگذار بر مهاجرت دختران را مورد توجه قرار داد و گفت: یکی از این عوامل، تغییر در روش و سبک زندگی است و در نتیجه همین مساله زنان ما هم تمایل دارند از موقعیت برتری نسبت به گذشته برخوردار شوند، اما متاسفانه نگاهها به سمت تضییق شرایط برای دختران و قرار دادن آنان در موقعیتی است که از سطح آگاهی کمتری برخوردار باشند. دکتر بروجردی دومین عامل مهاجرت دختران را محدودیت آموزش در ایران بر شمرد و بیان کرد: در یک دوره زمانی نسبت ورود دختران به دانشگاهها به 67درصد رسید و نگرانیهایی را برای دولتمردان به وجود آورد که باعث شد بدون در نظر گرفتن تبعات روانی و اجتماعی دست به محدود کردن ورود دختران به دانشگاهها بزنند.
رشد کمی و تغییرات کیفی در آموزش عالی دختران
«زهرا شجاعی»، رییس مرکز امور مشارکت زنان ریاستجمهوری در دوره اصلاحات و مشاور رییسجمهور دومین سخنران نشست بود که به تبیین وضعیت آموزش عالی دختران در ایران پرداخت، وی ضمن تاکید بر توسعه علمی به عنوان شرط بقای یک جامعه گفت: اخیرا شاخص جدیدی برای سنجش آموزش ارایه شده است، این شاخص توسعه و توسعهیافتگی را از نگاه اقتصادی صرف که شامل تولید ناخالص داخلی، درآمد سرانه و... بود تغییر داده و شاخصی با عنوان شاخص کامیابی لگاتیوم را مطرح کرده است. این شاخص شامل معیارهای بنیانهای اقتصادی، کارآفرینی و نوآوری، نهادهای دموکراتیک، سلامت، ایمنی و امنیت، حکومتداری، آزادیهای فردی و سرمایههای اجتماعی است که مجموع این شاخصها نشاندهنده رتبه و جایگاه کشورهاست و ایران در بین 104 کشوری که در زمینه آموزش بر اساس این شاخص بررسی شدهاند مقام 59 را داراست. مشاور رییسجمهور در دوران اصلاحات ضمن بیان موانع و مشکلات موجود در مسیر تحقیق خود گفت: تغییراتی که در پایههای آماری در سالهای اخیر به وجود آمده امکان مقایسه را مشکل کرده است. دولت با افزودن طلاب به مجموعه دانشآموختگان باعث رشد چشمگیری در آمار شده و همچنین در سرشماری
بیسوادی تنها گروه سنی 10 تا 49 سال محاسبه شده است که رقم 92-90درصد را نشان میدهد و در مقایسه با سال 85 که رقم 82 را نشان میدهد رشد چشمگیری داشته که میتوان این رشد را ناشی از ابتکارات و خلاقیت دولت جدید دانست.
دسترسی به قدرت؛ عاملی مخاطرهآمیز
برای سرمایهگذاری انسانی
در ادامه نشست «ابراهیم صالحی عمران» مساله دختران دانشآموخته و بازار کار را مورد بررسی قرار داد، وی ضمن برشمردن مبانی نظری مختلف به بررسی انطباق نظریه سرمایه انسانی در ایران پرداخت و گفت: وقتی که افراد به سراغ آموزش میروند به دنبال افزایش درآمد و منافع آتی هستند و این مساله آنها را به سمت سرمایهگذاری آموزشی سوق میدهد. با توجه به نگرش مثبتی که به این موضوع وجود داشت، دولتمردان دست به گسترش آموزش عالی زدند که بخش آموزش عالی زنان را نیز تحت تاثیر خود قرار داد. البته در این تئوری تناقضاتی وجود دارد، از جمله تناقض بین رشد سریع آموزش و استخدام با مزد کم، بیکاری دانشآموختگان، عدم توانایی لازم برای جذب شدن به بازار کار که باعث شد این سرمایهگذاری مخاطرهآمیز باشد. دکتر صالحی عمران در ادامه به طرح این سوال پرداخت که آیا ورود زنان به بازار کار و کسب درآمد بیشتر تابع توانمندیها، آموختهها، نگرشها و آن چیزی است که سرمایه انسانی مطرح میکند یا بحث دسترسی به قدرت مطرح است؟
وی در پاسخ به این سوال گفت: باید این نقد را که با نظریه سرمایه انسانی مطرح شده است در ایران بپذیریم، دسترسی به قدرت میتواند اشتغال را دگرگون کند و ورود زنان به بازار کار را تحت تاثیر قرار دهد، اگر این عامل به صورت قوی وجود داشته باشد بعید میدانم زنان همچنان به همین میزان متقاضی آموزش عالی باشند و ممکن است در صورت قوی بودن این عامل زنان هم همچون مردان گرایش خود را به آموزش عالی از دست دهند.
فضای کار به سمت سبک مدیریتی زنانه میرود
دکتر علیرضا فیضبخش، رییس هیاتمدیره دفتر توسعه کارآفرینی زنان دانشگاه صنعتی شریف آخرین سخنران این نشست بود که آینده آموزش عالی دختران را مورد بحث قرار داد. دکتر فیضبخش در ابتدا به تبیین فضای کسب و کار پرداخت و گفت: عواملی وجود دارند که فضای کسب و کار را تحت تاثیر قرار میدهند، در نتیجه کم یا زیاد بودن این عوامل طیفی از فضای کار شکل میگیرد که یک سر این طیف محیط ساده است که در آن تعداد عوامل کم است و در طرف دیگر محیط پیچیده با عوامل زیاد قرار میگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.