نگاهی به مناسبات ایران و آمریکا
دیپلماسی ناکام ورزشی
مهدی زعیمزاده /عکس: Reuters
برخورد ایران و آمریکا در میادین ورزشی همواره سوژه جالبی برای مردم این دو کشور و رسانهها بوده است. در سه دهه گذشته رابطه ورزشی ایران و آمریکا فرازونشیبهای زیادی داشته و در این میان هر موقع تماسی بین ورزشکاران دو کشور برقرار شده، رسانهها از آن رویداد ورزشی پلی به سیاست زدهاند. از امروز یکبار دیگر ایران و آمریکا که درباره نشستن سیاستمدارانشان پشت یک میز بحثهای متفاوتی در جریان است زیر سقف سالن 12هزارنفری آزادی در کنار هم قرار میگیرند. حضور تیم کشتی آزاد آمریکا در جام جهانی تهران یکبار دیگر این موضوع را مطرح کرده که ورزش تا چه میزان میتواند در روابط دو کشور تاثیرگذار باشد. در 30 سال گذشته بارها بین ورزش دو کشور روابطی برقرار شده، اما هیچگاه این ارتباطات ورزشی نتوانسته نقش «دیپلماسی پینگپنگ» را بازی کند. روابط ورزشی ایران و آمریکا پس از پیروزی انقلاب ایران و تسخیر سفارت آمریکا در تهران به سردی گرایید. در آن سالها مسوولان ایرانی ورزشکاران را از هرگونه مسابقه دادن با رقبای آمریکاییشان منع میکردند. در همین راستا ایران المپیک 1984 لسآنجلس را تحریم کرد. در سال بعد اتفاقی عجیبتر رخ داد. در
مسابقات کشتی قهرمانی جهان «1985 بوداپست» هنگامیکه «محمدحسن محبی» به حریف آمریکاییاش در فینال باخت حاضر نشد در هنگام پخش سرود ملی آمریکا روی سکو قرار بگیرد و به دستور مسوولان وقت ورزش ایران از سکو پایین آمد. پس از این اقدام بحثبرانگیز محبی، ایران تغییر رویه داد و دیگر زمانیکه در مسابقات بینالمللی ایران و آمریکا به هم میرسیدند بدون مساله خاصی رقابت انجام میشد. قاعدتا با توجه به قدرت آمریکا در ورزش هم در بیشتر رویاروییها برد با آمریکاییها بوده است، در این میان علیرضا سلیمانی کشتیگیر سنگین وزن ایران یکی از مهمترین بردهای ورزشی ایران برابر آمریکا را در مسابقات کشتی قهرمانی جهان در سال 1989 کسب کرد. سلیمانی در فینال آن مسابقات که در مارتینتی سوییس برگزار میشد «بروس بومگارتنر» آمریکایی را شکست داد. تصویر بالاتر قرار گرفتن پرچم ایران نسبت به دو کشور آمریکا و شوروی به یکی از تصاویر تاریخی ورزش ایران تبدیل شد. در دهه 90میلادی دیگر رقابت کردن ایرانیها و آمریکاییها در المپیک و رقابتهای جهانی عادی شده بود. ایران در المپیک آتلانتای 1996 شرکت کرد و رسولخادم اولین طلای المپیک ایران پس از انقلاب را به
گردن آویخت. دو سال بعد مهمترین رویارویی رقم خورد. مسابقه ایران و آمریکا در جام جهانی 1998 در 31 خرداد 1376 به یک رویداد پراهمیت در دنیا تبدیل شد. ایران، آمریکا را برد تا یکی از شیرینترین پیروزیهای ورزشیاش را جشن بگیرد. در این میان آنچه بیشتر برای رسانههای جهان قابل توجه بود عکس دسته جمعی دو تیم در ابتدای بازی بود. در روز «بازی جوانمردانه فیفا» بازیکنان ایران و آمریکا به طور متحد دست بر گردن هم انداختند و عکس گرفتند. یخ رابطه ورزشی بین دو کشور آب شده بود و حتی بازیهای دوستانه و مراودات ورزشی هم دیده میشد. در کنار حضور گاهوبیگاه کشتیگیران آمریکایی در جام تختی و رقابتهای کشتی قهرمانی جهان در تهران باید به بازی دوستانه دو تیم ملی ایران و آمریکا در یک سال پس از نبردشان در جام جهانی اشاره کرد. امیدواری به تکرار دیپلماسی پینگپنگ در ژانویه 2000 تیم ملی ایران در خانه آمریکا به مصاف این تیم رفت تا یکی از مهمترین ملاقاتهای دوستانه دوطرف رقم بخورد. پس از این بازی بود که در هزاره سوم این تصور پیش آمد که میادین ورزشی بهترین جایی است که ایران و آمریکا میتوانند بدون هیچگونه محافظهکاری و
تشریفات با هم ارتباط برقرار کنند. در این میان به راه افتادن پروژه «طرح نزدیکی دو ملت» رفت و آمدهای ورزشی را بیشتر هم کرد. این طرح، از سال 2006 به اجرا درآمد و در دو سال اول اجرا شدن این طرح 250 ایرانی شامل هنرمند، ورزشکار و پزشک به آمریکا سفر کردند. حدود 100 ورزشکار ایرانی از رشتههایی چون کشتی، وزنهبرداری، بسکتبال، تنیس روی میز و واترپلو عازم ایالات متحده شدند و درآنسو آمریکاییها هم بیشتر از قبل به تهران سفر کردند. در جام تختی هر وقت کشتیگیران آمریکایی در ایران روی تشک میرفتند به شدت تشویق میشدند در سال 1998 در جام تختی تهران این موضوع کاملا به چشم آمد و 12هزارنفر با فریاد «یواسای» از نماینده آمریکا استقبال کردند. هر موقع که این روابط پررنگ میشد رسانههای آمریکایی یادی هم از «دیپلماسی پینگپنگ» میکردند. در سال 1972 پس از مسابقه پینگپنگ تیمهای آمریکا و چین یخهای بین این دو قدرت غرب و شرق ذوب شد. در واقع سفر تیم پینگپنگ آمریکا به چین زمینه سفر تاریخی «ریچارد نیکسون» رییسجمهوری وقت آمریکا به پکن را به وجود آورد. این پینگپنگ بود که در از سرگیری روابط آمریکا و چین پس از سالها به عنوان یک
کاتالیزور عمل کرد و به همین دلیل از آن رویداد به نام «دیپلماسی پینگپنگ» نام برده میشود. بیدلیل نبود که در تیرماه 1387 هنگامی که تیم ملی بسکتبال ایران برای برپایی یک اردوی چندروزه به آمریکا سفر کرد، رسانههای آمریکایی از آن به عنوان «دیپلماسی پینگپنگ با توپ بزرگتر» یاد کردند. آن سفر هم در راستای پروژه «رابطه مردم با مردم» انجام شد. چندماه پس از آن سفر، قرار بود که بدمینتونبازان آمریکایی به ایران بیایند، آنها تا دوبی هم آمدند، اما برایشان برای ورود به ایران ویزا صادر نشد. در آن روزها شبکه خبری سیانان برای خبر این ارتباط ورزشی- سیاسی تیتر «دیپلماسی بدمینتون میان واشنگتن و تهران» را انتخاب کرد. به هر ترتیب در این سالها هرگز مشاهده نشد که این ارتباطات ورزشی تاثیر چندانی روی رابطه سیاسی دوکشور بگذارد و بتواند یک «دیپلماسی پینگپنگ» جدید باشد. این نکته را هم نباید نادیده گرفت که در چند سال اخیر با بالاگرفتن تنش بین دو کشور ایران و آمریکا روابط ورزشی بین دو کشور هم بسیار کمتر از قبل شد و دیگر از آن مراودههایی که در قالب «رابطه دو ملت» شکل میگرفت خبری نشد. موضوع انگشت نگاری هم مانعی شد به ادامه روابط
ورزشی. با این حال این بار کشتی، ایران و آمریکا را گرد هم جمع کرده است. علاوه بر حضور تیم کشتی آزاد ایران در جام جهانی و نصب پرچم بزرگ این کشور در سالن آزادی باید به اتحاد دو کشور بر سر موضوع حذف کشتی از المپیک هم اشاره کرد. موضعی که آسوشیتدپرس هم به آن اشاره کرده است. در بخشی از گزارش این خبرگزاری آمریکایی آمده: «مسوولان المپیک شاید ندانسته دپیلماسی مبهم و پیچیده بین ایران و آمریکا را حل کردند و این دو کشور را در موضع هدف مشترک قرار دادهاند. مسوولان کشتی ایران و آمریکا روز سهشنبه در حاشیه مسابقات جام جهانی کشتی، یک هفته پس از تصمیم کمیته بینالمللی المپیک در حذف قدیمیترین ورزش المپیک، در ایران با یکدیگر دیدار کردند.» شاید در آینده از اتفاقات اخیر بهعنوان «دیپلماسی فتیلهپیچ» یا «دیپلماسی بارانداز» یاد شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.