روایت شاعری در تبعید
فریده حسنزاده
شومان هاردی شاعر و نقاش کرد که متولد سلیمانیه عراق است قبل از مهاجرت به انگلستان و فرار از دیکتاتوری صدام، همراه خانواده مدتی به ایران پناهنده شد. پدر شومان، احمد شومان از غزلسرایان شهیر و صاحب نام کردستان عراق است و از مبارزان بنام این قوم. شومان خود را بسیار تحت تاثیر پدر شاعرش میداند و در مصاحبهای میگوید: «تنها مشکل من با پدرم که شاعر محبوب من است این است که او طرفدار شعر کلاسیک است و با شعر نو میانهای ندارد. وقتی کتاب دوم من درآمد پدرم به صراحت اعتراف کرد که در کل کتاب تنها دو صفحه را با ارزش مییابد: یکی تقدیم نامه که خطاب به او بود و دیگری شعری که به استقبال بیت یکی از غزلسرایان معروف ایرانی میرفت!
اشعار شومان بر اساس خاطرات تلخ و دردناک او از دوران کودکی و نوجوانیاش هستند. در یکی از غزلهای معروفش که در یک گلچین شعر انگلیسی به چاپ رسیده از خانه پدریاش حرف میزند که توسط یک ژنرال بعثی مصادره شد.
این شعر نقل میکند چطور ژنرال بعثی آن خانه کوچک را به خرابهای بدل کرد و باغ زیبای مشرف بر آن را با ریختن نفت پای درختهای آن سوزانید. شومان هاردی تعریف میکند: «همسایهها شاهد مرگ عذابآور آن ژنرال در همان خانه بودند. حالا آن خانه را دوباره ساختهاند؛ در دو طبقه و بسیار زیبا و مستحکم و باغ از سابق سرسبزتر است. من در این غزل خواستهام بگویم نمیشود زندگی را متوقف کرد.»
در واقع پیام شومان در این غزل که به سبک سنتی ساخته شده این ست که عدالت و آزادگی همواره زنده میماند و بر همه ظلمها و ستمها که نماد مرگ و میراییاند پیروز میشود.
او بهرغم تسلطی که به زبان پارسی دارد از من خواست اشعارش را به فارسی برگردانم.
مجموعه اشعار انگلیسی او عبارتند از: «بازگشت بیخاطره» و «نور سایهها». همچنین گزیده اشعارش توسط انتشاراتی معروف Bloodaxe در بریتانیا به چاپ رسید و مورد توجه منتقدان قرار گرفت. وی لیسانس و فوقلیسانس خود را در رشته فلسفه و روانشناسی گرفته است و دکترای خود را با پایاننامهای تحت عنوان «روانکاوی زنان کرد در تبعید» به پایان رسانده است. نسل جدید کردهای مقیم کشورهای اروپایی به تدریج متوجه این نکته شدهاند که برای نجات زبان کردی باید افکار خود را در قالب شعر و رمان به زبان انگلیسی بنویسند زیرا تنها در صورت ارتباطپذیری، امکان ابقای آن را خواهند یافت. شومان میگوید: در سال 1989 وقتی دولت مرکزی به کردها حمله کرد بیش از 10 هزار روستا ویران و 50 هزار زن بیوه شدند. وی با اشاره به یکی از اشعارش به «نام پنه لوپههای سرزمین من» میگوید: «هنوز در زمانه ما بسیاری از اساطیر کارایی خود را نگه داشتهاند زیرا ما هنوز در زمانهای زندگی میکنیم که مردان به جنگ میروند و زنان در انتظار میمانند.
همان کاری که پنه لوپه کرد. تنها تفاوت زنان سرزمین من و پنه لوپه در این است که برای زنان کرد این انتظار بیهوده است. هیچ یک از همسران آنها بازنگشتند.
شومان در مصاحبهها و مقالات خود نظراتش را درباره دیکتاتوری صدام و امپریالیسم آمریکا به صراحت بیان میکند. وی میگوید: البته که من خواستار برکناری صدام بودم و از سرنگونی او خوشحال شدم اما این امر مستلزم برنامهریزی دقیق برای پاسداری از مرزها، حفظ امنیت، جلوگیری از جنگ داخلی و غارت و چپاول بود و آمریکا و انگلیس نشان دادند هدفشان از حمله به عراق تنها سرنگونی دیکتاتور نبود. اگر آنها واقعا دلسوز این ملت بودند این کار را در سال 1991 میکردند و به علاوه این همه صدمه و خسارت غیرقابل جبران به این کشور وارد نمیکردند. شومان با یک بریتانیایی ازدواج کرده است و در شعری نگرانی خود را از آیندهاش به عنوان یک تبعیدی چنین بیان میکند:
فرزندان من
میتوانم صدای فرزندانم را بشنوم
که انگلیسی را روان حرف میزنند
و کردی را دست و پا شکسته.
و هرگاه ملامتشان کنم
در گوش یکدیگر خواهند گفت:
«خب حق دارد، کرد است دیگر!»
اینچنین بیگانه خواهم ماند در خانه خودم!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.