|

مذاکرات هسته‌ای و سیبستان

مهدی سنایی

در روانشناسی دیپلماسی از محل برگزاری گفت‌وگو به عنوان یکی از عناصر تاثیرگذار در مذاکره یاد می‌شود. نشست ایران با 1+5 نیز در حوزه امنیت جهانی چنان مورد توجه است که کشور محل برگزاری آن نیز برای تحلیلگران موضوع بررسی و تامل است. به ویژه اینکه در این نوبت توافق بر سر تعیین محل مذاکره خود موجب تاخیر در برگزاری اصلی مذاکرات نیز شد. با این نگاه به نظر می‌رسد در ذهن بسیاری از مخاطبان ایرانی این سوال ایجاد شود که ویژگی‌های کشور قزاقستان به عنوان کشور مورد توافق برای محل مذاکره چیست؟ کشور قزاقستان با نزدیک به سه‌میلیون‌مترمربع مساحت سرزمینی و معادن و ذخایر مختلف طبیعی (چنانکه گفته می‌شود که جدول مندلیف در این کشور کامل است) از جمله جمهوری‌هایی است که پس از فروپاشی شوروی به عنوان کشوری مستقل در نقشه جهان ظاهر شد. قزاقستان تحت حاکمیت نورسلطان نظربایف و با اختلاطی از اقوام مختلف که نیمی از آن قزاق و نیمی دیگر روس، آلمانی و از سایر اقوام‌اند طی دو دهه گذشته و پس از استقلال روند روبه‌ رشدی داشته است. تحلیلگران مسایل اوراسیا و منطقه از قزاقستان به عنوان کشوری موفق در فضای پساشوروی یاد می‌کنند که در همه ابعاد فرهنگی، اقتصادی و سیاسی پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشته و موفقیت‌های فراوانی کسب کرده است. در عرصه هویتی و فرهنگی قزاقستان ضمن پیش‌گیری سیاست افزایش جمعیت موفق شده است جمعیت قزاق را به بیش از نصف کل جمعیت برساند، نسل جدید را با تاریخ و زبان قزاقی مانوس‌تر و در مجموع هویت قزاقی را تقویت کند و در عین‌حال رویکرد همزیستی اقوام را به اجرا بگذارد. قزاقستان یکی از موفق‌ترین کشورهای منطقه در زمینه رشد اقتصادی طی دو دهه گذشته بوده است تا جایی که در برخی سال‌ها رشد 15درصدی را نیز تجربه کرده است. از نگاه سیاسی قزاقستان در مسیر تحکیم پایه‌های استقلال و حاکمیت ملی خود گام برداشته و پایتخت این کشور آلماتی (سیبستان یا پدر سیب) در جنوب این کشور و در نزدیکی مرز ازبکستان و قرقیزستان به ناحیه شمالی و قلب سرزمین قزاقستان یعنی آستانه منتقل شده و به این ترتیب دولت قزاقستان حاکمیت خویش را در بخش‌های مرکزی و شمالی کشور که جمعیت قزاق کمتر و روس بیشتری زندگی می‌کنند تحکیم کرده است. اگر قزاقستان بتواند بحران جانشینی دولت را نیز که عمده کشورهای پساشوروی با آن دست به گریبان هستند با موفقیت طی کند، به عنوان نمونه موفقی در عرصه کشورداری و حکمرانی ثبت خواهد شد. در عرصه سیاست خارجی مهم‌ترین ویژگی دیپلماسی قزاقستان بهره‌گیری از بازی برد - برد و به صفر رساندن تنش و مناقشه با کشورهای همسایه، منطقه و جهان بوده است. به‌رغم وجود زمینه مناقشات مرزی با کشورهای چین، ازبکستان، روسیه و قرقیزستان این موضوع به خوبی مدیریت شده است. قزاقستان به صورت همزمان روابط گرم و گسترده‌ای با چین، روسیه، ترکیه، عربستان، مصر و پاکستان داشته است و در چارچوب‌های همکاری منطقه‌ای مانند شانگهای، اکو، سازمان امنیت دسته‌جمعی، جامعه کشورهای همسود و جامعه اقتصادی اوراسیا همزمان حضور فعال داشته است. این کشور همزمان و به‌صورت عجیبی روابط صمیمانه‌ای با آمریکا، روسیه، سازمان کنفرانس اسلامی، اتحادیه اروپا، سازمان همکاری و امنیت اروپا، ناتو، رژیم صهیونیستی و همچنان که ذکر شد همه کشورهای منطقه دارد. قزاقستان با اعتماد به‌نفس و در حوزه دیپلماسی وارد عرصه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز شده است. این کشور سال‌هاست که اجلاس امنیت در آسیا را با حضور کشورهای مختلف برگزار می‌کند و نزدیک به یک دهه است که فعالیت قابل‌توجهی در عرصه گفت‌وگوی تمدن‌ها و فرهنگ‌ها و همچنین گفت‌وگوهای بین دینی انجام می‌دهد.با این ویژ‌گی‌ها قزاقستان از برگزاری مذاکرات هسته‌ای در این کشور استقبال می‌کند و آن را در چارچوب رویکرد سیاست خارجی خود می‌داند و تلاش خواهد کرد علاوه بر داشتن نقش میزبان در مذاکرات نیز تاثیر بگذارد. روابط ایران و قزاقستان طی تمام دو دهه گذشته صمیمانه و حجم مبادلات اقتصادی دو کشور در سال‌های گذشته روبه ‌رشد بوده است. علاوه براین قزاقستان که معتقد است بسیاری از ظرفیت‌ها در روابط ایران و آسیای مرکزی به‌ویژه در عرصه انرژی و ترانزیت به دلیل مداخله و ممانعت آمریکا استفاده نشده در چند نوبت تلاش کرده است میان ایران و غرب وساطت کند و اولین‌بار نورسلطان نظربایف در اوایل آبان سال 1372 پیام وزیر خارجه وقت آمریکا را به آقای هاشمی‌رفسنجانی رییس‌جمهوری وقت ابلاغ کرد. وزیر خارجه آمریکا درست قبل از ورود هیات ایرانی به آلماتی در آنجا حضور داشت و همین موضوع موجب تغییراتی در جدول زمانی و ترتیب حضور رییس‌جمهوری وقت ایران در جمهوری‌های آسیای مرکزی نیز شد.ناکامی سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه، ظهور و بروز بیشتر مولفه‌های قدرت منطقه‌ای ایران، سپری شدن فضای تند پیش از انتخابات در آمریکا، خلل‌ناپذیر بودن اراده ایران در بهره‌گیری از حقوق هسته‌ای صلح‌آمیز خود و نهایتا تغییر در تیم دیپلماسی اوباما زمینه‌هایی است که امیدواری بیشتری نسبت به برقراری گفت‌وگوهای موثر در قزاقستان ایجاد می‌کند. این مذاکرات در آلماتی پایتخت سابق قزاقستان برگزار می‌شود. برخلاف آستانه پایتخت جدید که با برج‌های بلند و سرمای شدید و زمستان طولانی‌اش شناخته می‌شود، آلماتی به طبیعت زیبا، کوه‌های بلند آلاتاو و سیبستان‌های فراوانش معروف است. نام شهر آلماتی نیز از همین سیبستان‌ها برگرفته شده است. به این ترتیب باید دید که آیا نتایج مذاکرات در شهر سیب‌ها و کشوری که همه تلاش‌اش را به‌کار خواهد گرفت که موفقیتی در این زمینه را ثبت کند متفاوت از گذشته خواهد بود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.