گفتوگو با استیون سودربرگ، کارگردان «عوارض جانبی»
جنگ بر سر اندوه
رودریگو پرز / ترجمه: پریا لطیفیخواه
استیون سودربرگ در این گفتوگو درباره تریلری میگوید که اخیرا به سبک آثار دلهرهآور دهههای 1980 و 1990 و بر اساس فیلمنامهای از اسکات ز. برنز ساخته است. او همچنین با ما درباره بازیگران دستچینشدهاش- جود لا، رونی مارا، کاترین زتاجونز، چنینگ تاتوم و وینسا شاو- فیلم تلویزیونی اخیرش «پشت شمعدان»، آینده «مایک جادویی» و بسیاری مسایل دیگر با ما صحبت کرده است. این نوع خاص از ژانر تریلر روانشناختی که قبلا در حیطه آن کار نکرده بودید، برای شما جذابیتی داشت؟ بله. این از آن نوع فیلمهایی است که بعد از دهه 1980 و اوایل 1990 ناپدید شدند. منظورم فیلمهایی است مثل «جاذبه مرگبار»، «لبه تیز» و «غریزه اصلی» که خیلی هم سرگرمکننده بودند و ناگهان از میان رفتند. واقعا نمیدانم چرا، اما به نظرم میرسد ایده اسکات (برنز، فیلمنامهنویس) درباره استفاده از یک مساله اجتماعی فراگیر به عنوان اسب تروا برای ساختن یک فیلم پر پیچ و خم، فکر فوقالعادهای است. اسکات قبلا به ما گفته است که قصد داشته فیلمی درباره یک نوع خاص غم و افسردگی بسازد و وقتی مسایل اجتماعی ضمنی هم در آن مطرح شد، این
چرخشهای داستانی هم در فیلمنامه پیدا شد. بخش دشوار قضیه این بود که تعادلی پیدا کنیم میان آنچه من «فیلم A» مینامم، درباره دختری که با مشکلی مواجه شده است و اطمینان حاصل کردن از اینکه آنقدر واقعگرایانه از کار در بیاید که ایدههای «فیلم B» و «فیلمC» را نیز جا بیندازد و تبدیل به آنها شود. به این ترتیب ما وقت زیادی را صرف آن کردیم که روی این موضوع کار و اطمینان حاصل کنیم که درست از کار در میآید. مثل یکی از خویشاوندان «سرایت» به نظر میرسد، از این لحاظ که به مساله از زاویهای اجتماعی نگاه میکند و بعد آن را به قالب یک ژانر میاندازد. خب این هم نسبتی با آن دارد، از این لحاظ که درباره داروها و تا اندازهای از دانش صحبت میکنیم، اما در یک بستر کاملا متفاوت. داروها قرار نیست پول بسازند بلکه باید مشکلات را برطرف کنند و مردم را از مرگ نجات بدهند ولی شرکتهای داروسازی به منظور سوددهی ساخته شدهاند، بنابراین ملاک و معیار و دستورکار آنها کاملا متفاوت است. من از این ایده خوشم آمد که زن جوان درگیر این مسایل شود که از کنترل خارج شود و ببینم اسکات چگونه همدردی ما را نسبت به این شخصیت جلب
میکند. واقعا کنجکاوم که ببینم چگونه موفق میشویم در 35 دقیقه اول تماشاگران را درگیر تجربه او کنیم و حتی موقع فیلمبرداری هم کاملا آگاه بودم که فیلم را باید به گونهای ساخت که وضعیت احساسی او همواره در کانون توجه باشد، تا جایی که حتی از افراد دیگری که در این صحنهها با او صحبت میکنند، فیلمبرداری نکنیم. فقط چهره او را ببینیم و دیگران به نوعی در اطراف او حرکت کنند. هرکاری که به نظرم رسید، انجام دادم تا فیلم ذهنیتر به نظر برسد. بیانگری احساسی رونی در پرده اول فیلم تماشاگر را درگیر میکند. هدف همین بود. مدام باید به تصمیمهای قبلی فکر میکردم، چه در مورد فیلمبرداری بود و چه آهنگسازی و موسیقی متن. باید مطمئن میشدم با توجه به آنکه پایان فیلم آنقدر با شروع آن تفاوت دارد، تصمیم اشتباهی نگیرم که فیلم را به بیراهه ببرد. چالش اصلی شما در این فیلم چه بود؟ فکر میکنم یکسوم ابتدای فیلم سختترین بخش آن بود. در این بخش لازم بود بیشترین توجه را داشته باشم و خیلی چیزها را کم و زیاد کنم؛ شاید اینسرتهای اضافی بگیرم یا نماهایی را دوباره برداشت کنم. 35 دقیقه اول فیلم توجه بیش از حدی
میطلبید، چون خیلی مهم بود. پسزمینه مربوط به شرکتهای داروسازی خیلی شریرانه تصویر شده است. بازی با این موضوع احتمالا خیلی سرگرمکننده بوده است. بله. چون هیچ چهره مشخصی ندارد و در همه جا سروکلهاش پیدا میشود. همه ما افرادی را که سمتهای بالایی دارند میشناسیم. خود من از سهامداران متعدد «بتا بلوکر ایندرال» بودم چون به نظرم میآمد که جان مردم را نجات میدهد. میدانید که شرکتهای غولآسایی وجود دارند که از این وضع سوءاستفاده میکنند و پزشکانی هستند که به نوعی دلال بدل شدهاند و همانطور که در این فیلم به صراحت گفته شده است، دقیقا نمیدانید که چه نقشهای در سر دارند. دنیای عجیبی است. واقعا دلم میخواهد بدانم در خارج از آمریکا از فیلم چه برداشتی میکنند، چون در آنجا هم با آنکه این مساله رواج دارد، به شدتی نیست که در آمریکا میتوانیم احساس کنیم. توطئه شرکتهای بزرگ. نقطه شروع فیلمنامهنویس همینجا بود؟ اسکات یکی از آنهایی است که خیلی پرسشها درباره خیلی چیزها مطرح میکند. معلوم است که اسکات -بهعنوان شخصی که به آنچه در جهان میگذرد، توجه نشان میدهد- به این حوزه خاص
داروهای ضدافسردگی نگاهی میاندازد و میپرسد: «چرا باید جنگ بر سر اندوهگین بودن یا نبودن برپا شده باشد؟ چه موقع غیرقانونی شده است؟ چه موقع یک نفر پیش خودش به این نتیجه رسیده است که غمگین بودن در مورد مسالهای در زندگی برای ما مناسب نیست؟» البته در مورد افرادی که شرایط وحشتناکی دارند و عملا کارکردهای زندگیشان مختل شده است و به خودویرانگری دچار شدهاند، مساله فرق میکند. به نظرم آنچه من و اسکات را به خود جلب کرد، این ایده بود که جامعه فکر میکند همه باید مثل همدیگر و همیشه در شرایط متعادلی به سر ببرند. نظر هر دوی ما این تفکر عجیب و غیرطبیعی است. هرکسی که این داروهای ضدافسردگی را مصرف کرده است به شما خواهد گفت: «من دیگر در غم و غصه فرو نمیروم اما در عین حال بالا نمیروم و اوجی ندارم.» جود لا و رونی مارا به خوبی در میان گروه بازیگرهای شما جا افتادهاند. فکر نمیکنید ای کاش قبلا آنها را کشف کرده بودید؟ با جود برای مدتی طولانی آشنا بودم و گاهی او را میدیدم. چون از دوستان آنتونی مینگلا بودم او را از اواخر دهه 1990 میشناختم و همیشه دوست داشتم با او کار کنم. کاترین زتاجونز را اسکات
پیشنهاد کرد. من با آنکه درباره «کلئوپاترا» با کاترین زتا جونز صحبت کرده بودم اصلا به فکر او نبودم. اما خوشحالم از اینکه توانستم برای اولینبار با رونی کار کنم، در فیلمی که خیلی با «دختری با خالکوبی اژدها» متفاوت است. او در «خالکوبی اژدها» مثل موجود عجیب و غریبی که از سیارهای دیگر آمده باشد، بازی کرد و حالا در این فیلم نقش دختری را دارد که ممکن است در همسایگی یا در مترو یا محیط کار دیده باشید. به نظرم او حضوری روی پرده دارد که کاملا قانعکننده است. قبلا گفته بودید که برای این فیلم نگاهی به چند فیلم انداخته بودید، آیا فیلمسازهای خاصی را مدنظر داشتید؟ فکر میکنم «جاذبه مرگبار» و «کلوت» را بارها تماشا کردم. هر دو به خوبی کارگردانی شده بودند و فیلمهایی بسیار نیویورکی بودند. قبل از آنکه کار را شروع کنیم هر دو فیلم را به تناوب، بارها دیدم. مسایل این فیلم با آن فیلمها یکی نیست اما جنبههایی از لحاظ فضا و حال و هوای احساسی در هر دو آنها وجود داشت که میخواستم از آنها وام بگیرم. آیا هرگز دو نسخه کاملا متفاوت از یک فیلم در تدوین درآوردهاید؟ بستگی دارد که چه باشد. «لایمی»
به صورت فعلی شروع نمیشد. این مورد احتمالا در مجموع شدیدترین تغییر را داشت. «سولاریس» تا اندازهای دستخوش تغییر شد. تغییر و تبدیلهای «سرایت» زیاد بود. حدود یک هفته فیلمبرداری مجدد داشتیم و نسخه تدوین شده تفاوت زیادی داشت. در اینکه شکل درست آن را پیدا کنیم، مشکل داشتیم و یک نسخه 90 دقیقهای از آن درآوردیم که خیلیخیلی تفاوت داشت اما خوب بود. من نماهای دیگری میخواستم تا ساختار جدید آن تقویت شود، بنابراین به سر صحنه برگشتیم و صحنههایی را گرفتیم تا آن ساختار درست و موثر از آب دربیاید. فیلمنامه «سرایت» برای فیلمی با زمان دوساعتونیم نوشته شده بود. در اتاق تدوین هم دو ساعت و نیم بود. همهاش را فیلمبرداری کردیم. فیلمنامه حدود 160 صفحه بود که خیلی طولانیتر (از نسخه نهایی) میشد. مرحله تدوین را بیشتر از فیلمبرداری دوست دارید؟ بله، بینهایت جالب است که گاهی اوقات با تغییراتی کوچک چه کارهایی میشود انجام داد. شگفتانگیز است که در جایی که هیچ معنایی وجود ندارد، میتوانید معنا بسازید، میتوانید با مرتب کردن چیزها به یک شیوه خاص یا نگهداشتن آنها در یک طول زمانی معین، معنی
چیزها را تغییر بدهید. من شیفته این هستم که ببینم چه اتفاقی میافتد، وقتی یک نما را در جایی میگذارید و زمان معینی به آن میدهید و بعد از آن، نمای دیگری را قرار میدهید. شگفتزده میشوم از اینکه میبینم در آن زمان کوتاه روایتی سر برمیآورد. ظاهرا قرار است با فیلم «شمعدان» در تابستان امسال از کارگردانی دست بردارید. احتمالا تماشاگران باید در انتظار فیلمی بامزه و شوخوشنگ باشند. اینطور نیست. نکات بامزهای در آن وجود دارد ولی بسیار احساسی است و بهنظر من تماشاگران موقع پخش فیلم غافلگیر خواهند شد. آخرین موسیقی متن ماروین هملیش برای این فیلم ساخته شده است؟ توانست موسیقی را تکمیل کند؟ بله خوشبختانه کارش را تکمیل کرد. این موسیقی با کاری که در «خبرچین» انجام داد متفاوت است، از این لحاظ که یک قطعه اورژینال در فیلم وجوددارد که باید خودش مینوشت اما بیشتر آن تنظیم قطعات موسیقی موجود به سبکی بود که خودش مینواخت. او مجبور بود که همه این قطعات متفاوت را طوری هماهنگ کند که همه آن متعلق به خودش بهنظر برسد. خوب است که کار فیلمسازی را در همکاری مجدد با مت دیمون و مایکل
داگلاس به پایان میبرید. بله. انگار گروه را دوباره دور هم جمع کرده باشیم. کار واقعا لذتبخشی است. برای آنها این کار سختتر بود تا برای من، چون هر دوی آنها در مواردی باید زمانی طولانی را روی صندلی چهرهپردازی میگذراندند و چون برنامه زمانبندی ما خیلی طولانی نبود، تعداد صفحاتی که بعضی روزها باید کار میکردند، خیلی زیاد بود. مایکل باید برای صحنههای موزیکال خیلی تمرین میکرد. دوره کوتاه و فشرده و سختی بود ولی واقعا خوش گذشت. آن فیلم را در جشنواره کن میبینیم؟ نمیدانم، امیدوارم اینطور باشد و در این صورت عالی میشود. اما (فهرست فیلمهای شرکتکننده در جشنواره کن) را تا ماه مارس و آوریل (فروردین و اردیبهشت) اعلام نمیکنند. ما فیلم را اینجا در ماه می میبینیم، اواخر ماه می (اوایل خرداد). همهجا صحبت از «مایک جادویی» است؛ دنبالهاش، نمایش صحنهای که از روی آن ساخته شده. شما در این آثار دخالتی دارید؟ وقتی فیلم تمام شده بود و تا دو هفته بعد از اکرانش کمی دربارهاش صحبت کرده بودیم و دقت میکردیم ببینیم چه حرفهایی دربارهاش در فضای مجازی منتشر میشود. در اینباره
صحبت کردیم که برگردان این فیلم برای صحنه واقعا خوب جواب میدهد. شروع کردیم به پخش کردن ایدههایی درباره اینکه نمایش آن چطور درمیآید یا دنباله میتواند داشته باشد یا نه. این را به وضوح گفته بودم که خوشحال میشوم درباره این کارها مشاوره بدهم و کمک کنم اما نمیخواهم هیچکدام از آنها را کارگردانی کنم. نمیخواهم مسوولیت کار روزبهروز آنها را قبول کنم چون سعی میکنم از این حوزه بیرون بروم و به کار دیگری مشغول شوم. به اینترتیب تا جایی که احساس میکنم از من بر میآید، کمک میکنم و یکنفر دیگر باید سکان را در دست بگیرد، ولی شک ندارم که این اتفاق میافتد. قبل از آنکه این کار را کنار بگذارید، علاقه ندارید 48 فریم در ثانیه یا سه بعدی یا فیلمبرداری در فرمت IMAX را تجربه کنید؟ خیلی عالی است که فیلمسازها همه این ابزارها را در اختیار دارند تا بهتر بتوانند داستان بگویند. من هم مسلما میتوانستم از بعضی از این فناوریهای جدید به نحوی استفاده کنم که واقعا به نفع من و فیلمهایم باشد. تنها چیزی که جلویم را میگرفت این بود که افسوس میخوردم چرا زودتر امکان استفاده از آنها را پیدا نکردم. آیا
هیچکدام از این ابزارها برایتان جذابیتی دارد؟ IMAX یک مقدار گول زننده است چون دوربینهای لعنتیاش خیلی گنده هستند و 48 فریم هم به نظر من گیجکننده است. از نظر فنی به این دلیل که مغز شما مقدار خاصی از اطلاعات را میتواند پردازش کند. در مقالهای خواندم که بالاتر از 40 فریم (در ثانیه) طبیعی به نظر نمیرسد. مغز شما به این مقدار عادت ندارد، طوری برنامهریزی شده که مقدار خاصی از اسکنکردن را تحمل کند که وقتی به چیزی نگاه میکنید ادامه پیدا میکند. میتوانید چنین استدلالی را در مورد سهبعدی هم مطرح کنید، اما به نظر میرسد تماشاگران به آن خو گرفتهاند. تعداد فیلمهایی که من به این شیوه دیدهام، خیلی زیاد نیست. به هر کسی که برخوردهام، به من گفته که «زندگی پای» بهترین فیلم سهبعدی بوده که تاکنون دیده است. در این مورد آزمایشی انجام دادهام. یک زمان ما با ایده ساختن «سرایت» به شیوه سه بعدی بازی میکردیم، چون من فکر میکردم که «بالاخره زمانی میرسد که یک نفر درام را به شیوه سه بعدی بسازد.» اما بالاخره ما در آن وادی نرفتیم چون در بیشتر درامها چند نمای اصلی داریم که بهنظرم رسید اگر
سهبعدی باشند، عجیب و غریب میشوند. من اطمینان نداشتم که درست از کار دربیاید و میدانستم برای رسیدن به این مقصود، زمان بیشتری لازم است و ما هم زمان زیادی در اختیار نداشتیم. فکر نمیکنم این شیوه رایج شود. ولی الان همه فیلمهای بزرگ و پرفروش را سهبعدی میسازند. نه. فکر نمیکنم (سه بعدی) به فرمت رایج و معمول تبدیل شود چون در نهایت فقط وقتی که درست اجرا شود، خوب بهنظر میرسد اما مساله این است که نیازی به آن نداریم. من همچنان فکر میکنم که «آواتار» بدون این شیوه هم میتوانست پرفروشترین فیلم تاریخ باشد و فکر نمیکنم به علت سهبعدی بودن موفقترین فیلم تاریخ شده باشد.
منبع: ایندی وایر
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.