گریزی از دادگاه «تاریخ» نیست
نوشيروان كيهاني زاده
سالگشت وفات مولف تاریخ طبری
16 فوریه 923 میلادی (301 هجری خورشیدی) روزی است که ابوجعفر محمد جریر طبری تاریخنگار شهیر ایران و مولف تاریخ «اخبار الرسل و الملوک» از این دنیا رفت. اثر مهم او که در 16 جلد انتشار یافته به «تاریخ طبری» معروف است. محمد جریر از مردم طبرستان (تپورستان = مازندران) بود که علاوه بر تاریخ بسیار مفصل خود، چند تالیف و تفسیر دیگر هم دارد. در آن زمان، همانند اروپا که تا قرون جدید، کتابهای فلسفی، تاریخ و علوم به زبان لاتین (زبان کلیسا) تالیف میشد تا در همه سرزمینهای مسیحی مخاطب داشته باشد؛ بیشتر نویسندگان ایرانی هم این قبیل کتابها را به عربی مینوشتند تا در سراسر جهان اسلامی انتشار یابد و خوانده شود. بنابراین، محمد جریر هم تالیف خود «اخبار الرسل والملوک» و «الامم والملوک» را به عربی نوشت که به دستور منصور سامانی، وزیر وی ابوعلی محمد بلعمی آن را به پارسی برگردانید که نثری روان، ساده و دلنشین است. طبری آغاز قیام ایرانیان برای تامین استقلال وطن را شاهد بود. محمد جریر در مقدمه تالیف خود نوشته است که هدف او از این کار پرزحمت، خبر رساندن و آگاهی دادن از حوادث ایام ملوک، پیامبران و خلیفگان از آغاز خلقت است و کارهایشان
را بگویم تا کوتهی آنان روشن شود. وی در این مقدمه نوشته است که آنچه را که آورده از قول راویان و ناقلان است و از او نیست و درستی آنها را جز آنچه که در زمان خودش یا نزدیک به عصر خودش بوده، تضمین نمیکند.
مولفان تاریخ «تاریخنویسی»، فایده تاریخ و تاریخنگاری در کتب خود، مقدمهای را که طبری بر تالیف بزرگ خویش «اخبار الرسل والملوک» برنگاشته، تفسیر کردهاند که هدف اصلی از دانستن تجربه گذشتگان (خواندن تاریخ) است تا به همانگونه که طبری گفته است از کوتهی (اشتباه و غفلت) دیگران درس بگیرند و تکرار نکنند که گریزی از دادگاه «تاریخ» و مجازات ابدی آن نیست.
نظرات کالینگوود درباره مطالعه و فلسفه تاریخ پروفسور «رابین جورج کالینگوود» تاریخدان و فیلسوف انگلیسی که 21 فوریه 1889 به دنیا آمد و 54 سال عمر کرد در زمینه فلسفه عقیده دارد که ریشه فلسفه را باید در تاریخ جستوجو کرد، نه در علوم. وی تاریخ باستان را با بررسی سکهها، سنگنبشتهها، آثار هنری، معماری و اکتشافات تازه باستانشناسی، دوبارهنویسی کرده است. با یک نگاه به تصویر سنگتراشیده داریوش در پرسپولیس [تخت جمشید]، لباس، کلاه و کرسی او میتوان به عظمت تمدن و پیشرفت ایران باستان (پرشیا) پی برد. کالینگوود که نهم ژانویه 1943 درگذشت در زمینه فلسفهتاریخ (وجود نیرو و عامل واحد یا چند نیروی مشخص حاکم بر شکلگیری تاریخ و به عبارت دیگر، تکرار رویداد)، همعقیده «هگل» بود. او در مطالعه تاریخ، توجه و دقت به تفکرات چهرههای تاریخی دارد که برانگیزاننده آنان به انجام کارهای مهم، نوسازیها، تغییرات، اصلاحات و انتقالات بودهاند.
به نظر کالینگوود، بهتر است هر مورخ، ضمن شرح رویدادها، به تحلیل آنها از دیدگاه خود بپردازد تا کتب تاریخ متنوع باشند. او تعریف «آزادی کامل» را در پرداختن فرد به آنچه را که بخواهد ارایه دهد و بگوید خلاصه کرده است و بنابراین ممانعت از خلاقیت را عملی خلاف آزادی دانسته است. از دیدگاه کالینگوود، هرگونه خلاقیت در هر زمینه (نه فقط در موسیقی، نقاشی و تئاتر)، هنر بهشمار میآید. کالینگوود نیز تاریخنگاری را ادامه روزنامهنگاری دانسته و تاکید بر افزودن سابقه تاریخی یک خبر (رویداد روز) را بر آن دارد که از آن زمان رواج یافته است و این سابقهنویسی بر خبر نباید به صورت تفسیر آن برآید که «تفسیر = نظر» از «خبر که باید مطلق باشد» جداست. کالینگوود، تاریخنگاران و روزنامهنگاران را «مردان فکر» لقب داده است. کالینگوود که 19 کتاب و 131 رساله و مقاله از خود به جای گذارده است، تاکید بر این دارد که سیاستمداران و دولتمردان باید «تاریخ» را مطالعه کنند تا اشتباهات تکرار نشود و از خود نام نیک باقی بگذارند. کتابهای معروف کالینگوود عبارتند از: فلسفه تاریخ، ایده تاریخ، اصول هنر (خلاقیت)، درباره روش فلسفی، «رومن بریتین»، درباره فن و
حرفه تاریخنگاری و... .
«بالزاک» بانی سادهنویسی
ژان لویی بالزاک نویسنده فرانسوی که شیوه سادهنگاری را که اینک جهانی شده عمومی ساخت، هجدهم فوریه سال 1654 در 69 سالگی درگذشت. تا زمان بالزاک، نویسندگان در پیچیدهنویسی و بهکار بردن واژههای سخت و نامانوس و... با هم کوس رقابت میگذاشتند و بههمین سبب مخاطبان تالیفاتشان کم و طبقه تحصیلکرده بود. خواندن و درک مفاهیم کتابها به قدری دشوار بود که برای هر کتاب، کلاس درس تشکیل میدادند و خواندن یک کتاب از آن دست یک امتیاز تحصیلی بود. بالزاک که مطالب خود را تحت عنوان «نامهها» مینوشت، زبان مردم کوچه و بازار را بهکار میبرد و عینا به همان صورت محاوره، که الگو شده است و مدرسان روزنامهنگاری اصطلاحی دارند به این مضمون که خبر و مطلب ژورنالیستیک باید به سبک بالزاک یعنی روان و ساده و بدون تکلف نوشته شود. بالزاک در عینحال از موسسان آکادمی فرانسه بوده است.
روزی که خودرو 850 دلاری فورد وارد بازار شد
13 فوریه 1903 نخستین خودرو 850 دلاری فورد در کارخانهاش در خیابان ماک واقع در شهر دیترویت میشیگان ساخته شد که بعدا به یک پزشک فروخته شد. نام این خودرو «مدل - آ» بود. موتور این خودرو بنزینسوز دارای دو سیلندر و توان آن هشت اسب بخار بود و میتوانست تا 48 کیلومتر در ساعت حرکت کند. تا آن زمان، اتومبیل یک کالای لوکس بود. هنری فورد با ساختن فورد «مدل - آ» آن را به صورت یک وسیله ضروری زندگانی درآورد که هرکس استطاعت خرید آن را داشته باشد در وقت صرفهجویی کند و زودتر به کارش برسد. به این ترتیب داشتن اتومبیل از انحصار ثروتمندان خارج شد. این خودرو با کمک مهندس ویلیز طراحی شده بود و مزد کارگران سازنده آن یکدلارونیم در هر روز بود. با ورود همین اتومبیل کوچک و ارزان به بازار، آمریکا به صورت کشور اتومبیل در آمد که زندگی کردن بدون آن در این کشور دشوار است. بسیاری هستند که میگویند آمریکاییان عاشق اتومبیل هستند و بدون آن احساس کمبود میکنند. اتومبیل فورد «مدل - آ»
عمدتا برای مصرف داخل آمریکا بود و مدلهای گرانتر صادر میشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.