نگاهی به فیلم «آنا کارنینا» به اقتباس «استوپارد» دالی و استپان هر دو مُردهاند
اشکان خطیبی
نام «تام استوپارد» که در تیتراژ ابتدایی فیلم به چشمم میخورد ابتدا شگفتزده میشوم بعد ناخودآگاه به یاد نمایشنامه «روزنگرانتز وگیلدنسترن هر دو مردهاند» میافتم و آخر سر هم کنجکاوی دست از سرم بر نمیدارد. به این فکر میکنم که مبادا مانند نمایشنامه مذکور که دو شخصیت فرعی نمایشنامه هملت (دوستان هملت) را دستآویز قرار داده بود و اثری دیگر که به سختی و تنها با ارجاعات قابل بازشناسی بود، اینجا هم مثلا کیتی باتسکایا یا استپان تبدیل به شخصیتهای اصلی شده باشند؟! «آنا کارنینا» با خاطرات نوجوانیام پیوند خورده ونسبت به نویسنده وشخصیتهایش زیادی حساسم.
از طرفی اقتباس سینمایی از مشهورترین و بحثبرانگیزترین (بهدلیل شکستن تابوی زن پاکدامن و وفادار روس) رمان «لو نیکلایوویچ تولستوی» بزرگ، دغدغه بسیاری از درامنویسان جهان وحتی ایران بوده. همین اواخر هم «هما روستا» قصد داشت برداشت «محمد چرمشیر» از «آنا کارنینا» را به روی صحنه ببرد که به دلیل کسالت ایشان این اجرا به پاییز سال آینده موکول شد. به دلیل حضورم در آن کار ناخودآگاه بسیاری از لحظات فیلم را با متن «چرمشیر» مقایسه میکردم. «استوپارد» تمام سعی خود را کرده که در عین شالودهکردن به متن اصلی پایبند بماند اما قبول کنید که خلاصه کردن رمان دو جلدی و سعی در سینمایی کردن اثر در زمان ٩٠ دقیقه کار دشواری است. در جمله تبلیغاتی فیلم آمده: یکی از بزرگترین داستانهای اپیک عاشقانه.
اما در فیلم اثری از حماسه نیست. اثری از بلوای سیاسی و اجتماعی روسیه که «تولستوی» به عمد به عنوان پسزمینه داستانگوییاش انتخاب کرده، به چشم نمیخورد. در عوض فیلم پر است از لحظات و شخصیتهایی که در درجه چندم اهمیت هستند. به طور مثال فیلم با تاکید بر روی برادر «آنا» شروع و تمام میشود. من اهمیت به دنیاآمدن کودک «کیتی» را همزمان با مرگ «آنا» متوجه میشوم. میفهمم «تولستوی» معتقد بوده زندگی همچنان ادامه دارد اما اهمیت این نکته را نمیدانم که چرا باید خواستگار روستایی او که نماینده طبقه کارگری است را به عنوان یکی از اصلیترین شخصیتها از ابتدا تا انتهای فیلم دنبال کنم، آنهم وقتی که اهمیت طبقه اجتماعی او هم به دلیل پاک شدن صورت مساله از دست رفته است.
در عوض «استوپارد» حال و هوای اجرایی نمایشی به اثر داده که به زعم من بهشدت به زبان متفاوت تصویری فیلم کمک کرده. میماند بازیها که غیراز جسارت «جود لو» برای انتخاب نقش «الکسی کارنین» که تحسینبرانگیز است درحالی که همه توقع داشتند او را در لباس معشوق «آنا» ببینند. لباس «آنا» اما برای «کیرا نایتلی» تا دلتان بخواهد گشاد است. بازی بدون عمق و لهجه در اینجا اذیتکننده انگلیسی، آن هم در فیلمی که بازیگرانش سعی میکنند با لهجه خاصی حرف نزنند باعث شده بسیاری از لحظات خوب قصه از دست برود. نمیدانم اولینبار این قالب نقشهای تاریخی را چه کسی به تن «نایتلی» اندازه زد؟
«آنا کارنینا» در روزگاری که هیچکس حوصله رمانخواندن ندارد از هیچی بهتر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.