روزنامهها در بستر حوادث-1
محمد بلوری
در نگاهی به صفحه اول یکی از روزنامهها، متوجه شدم هر پنج تیتر انتخاب شده برای این صفحه، درباره رویدادهایی است که در 24 ساعت گذشته چند بار خبرهای مربوط به آنها را از شبکههای خبری مختلف، رادیو و تلویزیون و سایتهای اینترنتی شنیده و خواندهام، با خود فکر کردم وقتی خوانندهای روی بساط دکه روزنامهفروشی، چنین تیترهای تکراریای را میبیند، چه جاذبهای میتواند او را به مطالعه آن روزنامه بکشاند و متاسفانه این واقعیت بیانگر شکست مطبوعات در عرصه رقابت نابرابر با دیگر رسانههای خبری است که منجر به پسرفت روزافزون تیراژ روزنامهها و کاهش مخاطبان آنها شده است. امروزه که همزمان با وقوع حادثهای در آن سوی جهان تماشاگر جزییات همان واقعه در این سوی کره خاکی هستیم، چگونه رغبت خواهیم کرد، 24 ساعت بعد شرح همین رویداد را در یک روزنامه بخوانیم؟رمز موفقیت یا شکست روزنامهای در این است که همین واقعه را از چه ابعادی به تصویر بکشد تا برای خوانندگان با وجود گذشت زمان جذاب و قابل مطالعه باشد و کشف این واقعیت رمز موفقیت در کار روزنامهنگاری است. از نیمه دهه 30 در روزنامهها تحولی در تولید خبر و گزارش آغاز شد که در دهههای 40 و 50
به اوج خود رسید به طوری که مثلا اشاره کردم بیش از 90درصد مطالب روزنامههای پرتیراژ (کیهان و اطلاعات) با تکیه بر تلاش خبرنگاران و نویسندگان تحریری تولید میشد و به همین علت هر روزنامهای با تولید داخلی مطالب، هویت خاص خود را پیدا میکرد و بهطور کلی طرز فکر خبرنگاران در تهیه و تنظیم اخبار مربوط به رویدادهای سیاسی و اجتماعی، در تعیین هویت هر روزنامهای تاثیرگذار بود. نویسندگان و خبرنگاران روزنامه کیهان که بیشتر از قشر روشنفکران جوان جامعه بودند، نگرش خاص آنها در پرداخت مطالب باعث گرایش اقشار مختلف به این روزنامه به عنوان یک نشریه روشنفکری- مردمی میشد. در مقابل اطلاعات سابقه انتشار طولانیتری داشت، معمولا روزنامهفروشهای خیابانی را «اطلاعاتی» صدا میزدند که به جانبداری از دولت معروف شده بودند. به همیندلیل برخیها برای نشان دادن علاقهشان به کیهان به طنز به روزنامهفروشها میگفتند: «آی اطلاعاتی یک کیهان بده!»یکی، دوبار هم شاه برای نشان دادن خشم خود نسبت به روزنامه کیهان گفته بود: «عدهای کمونیست در روزنامه کیهان فعالیت میکنند.»طی سالهای دهه 40 و 50 نحوه نگاه خبرنگاران و گزارشنویسان کیهان به چندین
واقعه مهم سیاسی و اجتماعی سبب شده بود این روزنامه معروفیت مردمی پیدا کند و با اقبال عمومی روبهرو شود. یکی از این رویدادها، حادثه قتل یکی از معلمان مبارز به نام خانعلی در واقعه خونین میدان بهارستان تهران بود که اردیبهشتماه سال 1340 در جریان تظاهرات معلمان اتفاق افتاد و خبرنگاران با پرداختن به حقوق حقه آنان و پیگیری ماجرای قتل این معلم جوان در کیهان، باعث استقبال مردم بهویژه معلمان محروم کشور از این روزنامه شدند. در دوازدهم اردیبهشتماه سال 40 در حالی که لایحه اشل حقوق معلمان در مجلس مطرح بود معلمان و دبیران در اعتراض به حقوق اندک خود (که برای دبیران ماهانه 1450تومان تعیین شده بود) در میدان بهارستان تظاهرات کمسابقه و گستردهای راه انداختند که بهاتفاق دو، سه نفر از همکارانم در کیهان برای تهیه گزارشهایی از این تجمع معلمان روانه میدان بهارستان شدیم. در جریان تظاهرات، یکی از معلمان جوان به نام ابوالحسن خانعلی، دبیر فلسفه مدرسه جامی و دانشجوی رشته فلسفه دانشگاه تهران در دفاع از حقوق صنفی معلمان به سخنرانی پرداخت و هیجانی در میان تظاهرکنندگان برپا کرد. زنان معلم پیشاپیش صفوف حضور داشتند، یورش معلمان آغاز
شد و با شلیک گلولهها جمعیت به خروش آمد و تظاهرکنندگان به دادن شعار علیه دولت شریفامامی پرداختند. در این میان سرهنگ شهرستانی، رییس کلانتری بهارستان که دستور یورش ماموران را داده بود با تپانچهای به طرف خانعلی شلیک کرد که با اصابت گلوله به سرش، نقش زمین شد. خشم و خروش تظاهرکنندگان با دیدن این صحنه به اوج رسید و جمعی از معلمان پیکر نیمهجان معلم جوان را به دوش گرفتند و با فریاد و شعار بهراه افتادند تا اینکه پس از انتقال به بیمارستان جان سپرد.
ادامه اين مطلب هفته آينده در همين ستون منتشر خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.