|

دریچه

وحشت در سومالی در پی زندانی شدن روزنامه‌نگاران

از سپتامبر 2012 که دولت سومالی به قدرت رسید، رسانه‌ها با تهدیدی روزافزون مواجه هستند. وضعیت روزنامه‌نگاران در ایستگاه رادیویی دالسان در موگادیشو، پایتخت این کشور، اسفناک است. عبدالعزیز عبدالنور ابراهیم، روزنامه‌نگار ارشد این ایستگاه به جرم مصاحبه با زنی که ادعا می‌کرد سربازان دولتی به او تجاوز کرده‌اند، به یک سال زندان محکوم شد. نهادهای دولتی به ابراهیم حمله کردند و دادگاه اعلام کرد که ابراهیم آن زن را تشویق کرده که شواهد دروغین ارایه کند. پیش از حکم دادگاه، ابراهیم 25 روز را بدون محاکمه در زندان گذراند. محمود محمد دهیر، گوینده محبوب رادیو و دوست نزدیک ابراهیم می‌گوید «همه ترسیده‌اند؛ امکان دارد تنها به دلیل مصاحبه‌ای به زندان بیفتی، چنین چیزی قبلا سابقه نداشت. شاید به همین دلیل کارم را ترک کنم.»سومالی یکی از ناامن‌ترین کشورها برای روزنامه‌نگاری است. بیش از 50 روزنامه‌نگار از 1992 به این‌سو در این کشور کشته شده‌اند. از آغاز سال جاری نیز دست‌کم یک روزنامه‌نگار دیگر در موگادیشو کشته شده است. تاکنون هیچ‌کس به اتهام این قتل دستگیر نشده است. ابراهیم سومین روزنامه‌نگاری است که در سه‌ماه گذشته به زندان افتاده است. داود عبدالداود، روزنامه‌‌نگار مستقل، 5 فوریه بازداشت شد و همچنان در زندان است. هنوز به طور رسمی علت بازداشت او اعلام نشده است. گزارشگران بدون مرز، سازمان غیرانتفاعی که مقر آن در پاریس است و از آزادی رسانه و جریان آزاد اطلاعات حمایت می‌کند، سومالی را در رتبه 175 در میان 179 کشور به لحاظ شاخص آزادی رسانه‌ها رتبه‌بندی کرده است. پایین‌تر از چین و ایران و کمی بالاتر از کره شمالی. برای اولین بار پس از 20 سال، سومالی رییس‌جمهوری منتخب دارد که در جامعه بین‌الملل به رسمیت شناخته شده است. همچنین اخیرا قانون اساسی تصویب شده و پس از سال‌ها برای نخستین‌بار دادگاه در این کشور کار می‌کند اما نتوانسته افراد مسلح ناشناس را از قتل و ترور روزنامه‌نگاران بازدارد. محمد ابراهیم، دبیر اتحادیه ملی روزنامه‌نگاران سومالی می‌گوید: «از زمانی که دولت جدید روی کار آمده است تا‌کنون 9 روزنامه‌نگار کشته شده‌اند، شش‌تای آنها در همان ماه نخست (سپتامبر) کشته شدند.» شبه نظامیان و گروه‌های بنیادگرای افراطی، هنوز بخش قابل‌توجهی از کشور را در کنترل خود دارند. در سال گذشته، چهار روزنامه‌نگار (از مجموع 18 روزنامه‌نگار) در مناطق خارج از کنترل دولت مرکزی کشته شده‌اند. پس از سقوط دولت مرکزی سومالی در سال 1990، روزنامه‌نگاران بیش از هر گروه دیگری از نظر دور ماندند. دولت جدید به این مساله واقف است. «عبدالشکور» علی قائم‌مقام وزیر پست، اطلاعات و توریسم می‌گوید «سال‌های سال روزنامه‌نگاران هر چه دلشان می‌خواسته می‌نوشتند، چه واقعیت چه تخیل.» او می‌افزاید: «چنین تخیلاتی گاهی نفرت پراکنی و شایعات خطرناک هم بوده، بدون اینکه عواقبی متوجه روزنامه‌نگاران باشد. آنها از آزادیشان سوءاستفاده می‌کردند. حالا دادگاه و قانون اساسی داریم و کسانی که از حقوق اساسی‌شان سوءاستفاده کنند بدون مجازات نخواهند ماند. دادگاه به حساب روزنامه‌نگارانی که داستان تخیلی بنویسند خواهد رسید.» در حال حاضر هم روزنامه‌نگاران و هم دولت، تجربه جدیدی از سر می‌گذرانند. دولت تنها چندماه است که به قدرت رسیده‌ است و روزنامه‌نگارها هم برای اولین‌بار پس از دو دهه است که سازماندهی می‌شوند. عویل ابوکار، سردبیر شبکه تلویزیونی رویال -تلویزیونی محلی- می‌گوید: «این دولت با همه دولت‌های پیش از خود در سومالی متفاوت است. آن موقع که برای این دولت کمپین انتخاباتی راه انداخته بودیم، خیلی با روزنامه‌نگارها رفیق به نظر می‌رسید، ولی حالا که به قدرت رسیده‌اند، انگار می‌خواهند تا جایی که ممکن است ما را از سر باز کنند.» با این حال دولت ادعا می‌کند که به آزادی مطبوعات متعهد است و برای اولین‌بار دادگاهی تشکیل داده که منحصرا به جرایم مربوط به خشونت علیه روزنامه‌نگاران رسیدگی می‌کند. عبدالشکور علی می‌گوید «هیچ‌کس نمی‌تواند جلوی روزنامه‌نگارها را بگیرد که آزادانه فعالیت نکنند. این حقی است که در قانون اساسی آمده است. ما هرکاری می‌کنیم که از این حق حمایت کنیم.» از میان 32 روزنامه‌نگاری که در رادیوی دالسان به عنوان خبرنگار کار می‌کردند، تنها نیمی از آنها روز بعد از محکوم شدن ابراهیم سرکارشان آمدند. حسن علی قسی، یکی از کارگردانان این رادیو می‌گوید: «آنها ترسیده‌اند و روحیه‌شان را باخته‌اند. عبدالعزیز تنها همکار ما نبود، او خیلی محبوب بود. همه روزنامه‌نگارها خویشاوند و عزیزی دارند که در شرایطی که ریسک کار این‌قدر بالاست، نمی‌خواهند آنها را نگران کنند.» اتحادیه ملی روزنامه‌نگاران سومالی می‌گوید دولت جدید هرکاری می‌کند که تصویرش در جامعه بین‌المللی و انجمن‌های کمک‌کننده مخدوش نشود. این اتحادیه در حمایت از ابراهیم می‌گوید: «دولت با ارعاب می‌خواهد روزنامه‌نگاران را از کار بازدارد. برای اینکه ما را از کندوکاو در کارهایش بازدارد، داستان‌هایی از خودش می‌سازد که از قضا می‌تواند چهره دولت را مخدوش کند.» محمد دهیر که در کنج خالی استودیو نشسته و به این فکر می‌کند که چگونه از دستگیرشدن بگریزد، می‌گوید: «دیگر خیال ندارم درباره تجاوز و فساد گزارشی تهیه کنم. خانواده‌ام بیشتر دوست دارند مرا بیرون زندان ببینند تا درون آن.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.