|

نگاهی به زندگی و فعالیت‌های «عبدالله اوجالان»

زندانی «مرمره»

عکس:Reutres

زندانی «مرمره»
پس از 13سال فراموشی، یک‌بار دیگر عبدالله اوجالان، رهبر کرد زندانی در جزیره‌ای دور افتاده در میان دریای‌مرمره، به صحنه سیاسی ترکیه بازگشته و به عنوان یک بازیگر اصلی در مسایل داخلی و منطقه‌ای این کشور به ایفای نقش می‌پردازد. وضعیت اوجالان در زندان تاکنون شاهد تحولات زیادی بوده است. پس از آنکه روزنامه‌ها و مجلات از گفت‌وگوی برادرش در زندان صحبت به میان آوردند، تلویزیون رسمی ترکیه نیز به اتاق او در زندان «امرالی» سرک کشید. گرچه شرایط اوجالان درپی گفت‌وگوهای مقامات اطلاعاتی ترکیه با او در زندان می‌رفت که کلی بهبود پیدا کند اما کشته‌شدن چند فعال کرد در پاریس تا حدودی این روند را به رکود کشاند. «رجب طیب اردوغان» نخست وزیر ترکیه هنوز هم به شدت با خارج کردن اوجالان از زندان حتی برای یک اقامت اجباری و تحت نظر مخالف است. اوجالان، کسی که به گفته نزدیکانش عاشق طبیعت است همچنان مثل «آتاتورک» که پدر معنوی ترک‌ها به شمار می‌رود، رویای «پدر» معنوی کردهای ترکیه را در سر می‌پروراند با این تفاوت که به او به جای پدر، «عمو» می‌گویند. «محمدعلی پیراند» که یک روزنامه‌نگار ترک است و در سال‌های دهه 80 قرن‌گذشته دوبار با او در لبنان و سوریه دیدار داشت، می‌گوید: «او واقعا یک رهبر است و حرفش حجت را تمام می‌کند. اوجالان یک جنگجو یا کارشناس امور نبردهای پارتیزانی نیست بلکه یک مغز متفکر است که می‌کوشد تا مشکل کردها را حل کند. او می‌خواهد رهبر همه کردها باشد. این تصویری است که او از خود ارایه می‌دهد.» محمد، برادر اوجالان پس از دیدار اخیرش با او در زندان به روزنامه‌نگاران گفت: او از نظر روحی حالش خوب است... . می‌تواند حوادث دنیا و ترکیه و منطقه را به شکلی بسیارخوب تحلیل کند و هیچ مشکلی از نظر جسمی ندارد. از نظر روحی و جسمی حالش کاملا خوب است. رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه که هرگونه گفت‌وگو با کردهای اعتصاب‌کننده را رد ‌می‌کرد و اعتراض‌شان را نوعی باج‌خواهی تاجران مرگ توصیف می‌کرد درنهایت دست به دامن اوجالان شد، نخست‌وزير تركيه البته اين مساله را رد مي‌كند و مي‌گويد هيچ وعده‌اي به رهبر زنداني كردها نداده است. وی به خبرنگاران گفت: «اصلا چنین اتفاقی نیفتاده است.» درعین حال اردوغان پیشنهاد داد گفت‌وگوهای بیشتری بین مقامات امنیتی ترکیه با حزب کارگران کردستان صورت گیرد. اطلاعاتی که سال گذشته منتشر شد نشان می‌دهد مقامات اطلاعاتی ترکیه بارها نشست‌های مخفی با این حزب در «اسلو» داشته‌اند. مساله سوریه از یک نگاه دیگر می‌توان تصاویری را مرور کرد که در آنها اوجالان را نشان می‌دهد که در کنار مرزهای ترکیه با سوریه دارد به مناطق دارای اکثریت کردنشین سوریه چشم می‌دوزد. یعنی مناطقی که اخیرا نیروهای نظامی سوریه به خاطر کردها از آنجا عقب‌نشینی کردند. گفته می‌شود حزب «کارگران کردستان» ترکیه در این مناطق فعالیت گسترده‌ای دارد. همین امر دولت ترکیه را مجبور کرد تا از پارلمان اجازه دخالت ارتش در مناطق یادشده را هرگاه که خواست بگيرد. هرچند دولت ترکیه تاکنون از چنین اجازه‌ای استفاده نکرده است اما شتاب حوادث و تعیین وضعیت تازه احزاب کرد و ارتش ترکیه در مناطق مختلفی که دارای اکثریت کردی است تا حدودی یک شرایط جدید را به تصویر می‌کشد. ترکیه نگران آن است که سوریه به‌دلیل دخالت‌های ترکیه در حوادث سوریه از این تشکیلات که در فهرست گروه‌های تروریستی ترکیه، آمریکا و اتحادیه اروپا قرار دارد سوءاستفاده کنند. کما اینکه منابع ترک پیشتر گفته بودند نامه‌هایی بین رهبران سوریه و اوجالان ردوبدل شده که در آنها به نیروهای کرد پیشنهاد کمک‌هایی از سوی ارتش سوریه داده شده است البته به این شرط که کاری کنند کردهای سوریه علیه‌نظام اقدام نکنند. از این رو برخی از رهبران گروه‌های مخالف سوریه نسبت به تحرکات اخیر حزب دموکرات کردهای سوریه که تقریبا هم‌ردیف با حزب کارگران به رهبری عبدالله اوجالان است ابراز نگرانی می‌کنند. آنها معتقدند عناصری از این حزب با تعدادی از نیروهای «ارتش آزاد سوریه» در هنگام ورود به شهر مرزی «راس العین» واقع در استان «حسکه» درگیر شدند و این برخوردها تاثیری منفی بر روابط این استان با نیروهای مخالف در سوریه داشته است. مقامات ترکیه پیوسته نسبت به «شور و هیجانی» که رهبران این سازمان برای تاسیس یک دولت کردی ابراز می‌کنند، نگران هستند. سال 1989 بود که سوریه اوجالان را اخراج کرد اما حالا یک‌بار دیگر این کشور درهایش را به روی رهبران کردی که از مناطق مختلف از جمله اروپا می‌آیند گشوده است. اوجالان در آن زمان داشت تاوان بهبود روابط آنکارا و دمشق را می‌داد. حال آنکه تا چندی پیش ترکیه و سوریه به‌دلیل اوجالان تا مرز جنگ می‌رفتند. اوجالان سال 1980 که از ترکیه رفت به سوریه پناه برد. دمشق نیز با پذیرایی از او به اوجالان اجازه داد تا با هم‌رزمانش در لبنان که آن زمان به لحاظ نظامی و سیاسی تحت سیطره سوریه بود اقامت کند. فشارهای ترکیه بر سوریه همچنان ادامه داشت تا اینکه در سال 1989 «حسنی مبارک» رییس‌جمهوری مصر با سفر به دمشق پیام هشدار‌دهنده ترکیه را ابلاغ کرد. گفته می‌شود مبارک از طرف مقامات ترکیه این پیام را رساند که باید اوجالان را تحویل دهند. پاسخ «حافظ اسد» این بود که او در سوریه نیست. مقامات ترکیه بلافاصله دو عکس را در اختیار مبارک گذاشت تا به اسد نشان دهد. در یکی از این تصاویر اوجالان در نزدیکی سفارت امارات در دمشق نشان داده می‌شد و در دیگری تجمع نیروهای ترکیه در بخش‌هایی از مرز با سوریه که آماده دخالت نظامی بودند. آن موقع بود که اسد تصمیم گرفت اوجالان را به‌دلیل بهبود روابطش با ترکیه قربانی کند. در ضمن ترکیه می‌توانست پشتیبان خوبی برای رییس‌جمهوری پسرش «بشار اسد» درآینده باشد. از آن پس اوجالان به روسیه رفت اما فورا به اروپا بازگشت. در ایتالیا میهمان دولتی شد که کمونیست‌های با نفوذی آن را هدایت می‌کردند. اما بعدها در اثر فشارهای ترکیه مجبور به رفتن به آفریقا شد. درنهایت این سازمان اطلاعات ترکیه بود که در فرودگاه «نایروبی» او را دستگیر کرد. عملیاتی که همچنان ابهام‌آمیز است و گفته می‌شود سازمان اطلاعات اسراییل نیز در آن نقش مهمی داشته است. زندگی شخصی اوجالان در چهارم آوریل 1948 در منطقه اورفه واقع در جنوب‌ترکیه متولد شد. بین طرفدارانش به «آپو» معروف است. گفته می‌شود اصل این نامگذاری به زبان‌کردی بازمی‌گردد. زیرا این کلمه معنای «عمو» می‌دهد اما برخی می‌گویند این خلاصه نام «عبدالله» است. عبدالله اوجالان ابتدا به شدت تحت‌تاثیر کودتای سال 1960بود. درآن زمان وی مرحله ابتدایی را طی می‌کرد و دریافت که ارتش، منبع اساسی قدرت است. برای همین آرزو داشت روزی فرمانده نیروی هوایی شود. در سال 1963 دوران ابتدایی تحصیل را سپری کرد. با وجود اینکه دوست داشت تحصیل خود را تا دیپلم ادامه دهد اما فقر و نداری او را در معرض دو گزینه قرار داد: یا اینکه به دبیرستان دولتی برود یا موسسات حرفه‌ای. بنابراین گزینه دوم را انتخاب کرد و موفق شد «نقشه‌برداری» را در مدرسه تحصیل کند. بعد در سال1970 در «دیار بکر» به عنوان یک کارمند فنی در اداره نقشه‌برداری آنجا مشغول به کار شد. هر از چندگاهی در بحث‌های مربوط به کردها شرکت می‌کرد اما هدف اصلی‌اش در آن مرحله رفتن به دانشگاه بود. به این ترتیب به دانشگاه آنکارا راه یافت و در آنجا علوم‌سیاسی خواند اما به دلیل فشارهای سیاسی مجبور شد درس خود را نیمه‌کاره رها کرده و دوباره به شهر دیار بکر بازگردد. در همان دوران تحصیل دانشگاه بود که برای مدت شش‌ماه به زندان افتاد زیرا در یکی از اعتصاب‌ها شرکت کرده بود. گفته می‌شود اوجالان به اقلیت کردهای علوی (شیعه) وابسته است اما دوستدارانش می‌گویند او سنی‌مذهب است. وی در بین جنبش‌های مختلف ازجمله اسلامگرایان پرسه‌زد تا درنهایت نظرگاه چپ را برگزید و از آنجا بود که به فکر تاسیس یک سازمان جدید در سال 1978 با شعار «آزادی کردستان» افتاد. اوجالان نسبت به قومیت کردها تعصب خاصی داشت و فعالانه برای آنها مبارزه می‌کرد. در سال 1978 حزب کارگران کردستان را تاسیس کرد و تاکنون رهبر این جریان بوده است. در سال 1984بود که حزبش عملیات نظامی خود را با هدف تاسیس یک وطن قومی کرد شروع کرد. زندان«امرالی» بعد از بازداشت، سازمان اطلاعات ترکیه تصویری را از اوجالان با چشمان و دست‌های بسته و محاصره در بین سربازان منتشر کرد. وی بلافاصله پس از آن به زندان انفرادی در جزیره «امرالی» در دریای‌»مرمره» ترکیه منتقل شد. جایی که هنوز هم در آن زندانی است. اوجالان با عذرخواهی غیرمنتظره‌اش در برابر خانواده قربانیانی که در طول نزاع با ارتش ترکیه کشته شده و تعدادشان به 40هزار نفر می‌رسيد از مجازات اعدام رهایی یافت، اما دادگاه ترکیه هیچ چاره‌ای نداشت جز اینکه او را به‌دلیل نفرتی که ترک‌ها نسبت به او داشتند به اعدام محکوم کند. پس از محاکمه به گونه‌ای که تلویزیون ترکیه تصاویر آن را پخش می‌کرد، کسانی در خارج از دادگاه فریاد می‌زدند او را حلق‌آویز کنید! اگر او اعدام می‌شد نخستین زندانی بود که بعد از 25سال در ترکیه اعدام می‌شد. اما حکم او به دلیل فشارهای اتحادیه اروپا و کشورهای غربی متوقف گردید و بعد از آن بود که حکم اعدام او به «زندان ابد» تقلیل پیدا کرد. ترکیه در سال 2002 به منظور تطبیق قوانین خود با قوانین اروپایی مجبور شد حکم اعدام را در این کشور لغو کند. زندان انفرادی اوجالان نیز در سال 2009 تغییر کرد و پنج زندانی جدید به این زندان منتقل شدند. طی سال‌های گذشته تعدادی با اوجالان در زندان دیدار داشته‌اند. وکلایش می‌گویند او نمی‌تواند از تلفن یا تلویزیون استفاده کند و روزنامه‌هایی که دراختیار او گذاشته می‌شود ازقبل کنترل می‌شود. در سال 2006 اوجالان به منظور ایجاد آشتی از طریق وکیلش «ابراهیم بیلمز» خواستار برقراری آتش‌بس بین مبارزان کرد و نیروهای ارتش ترکیه شد. همچنین اوجالان از حزب خود خواست سلاح را جز در موارد دفاع از خود بکار نبرند و براین نکته تاکید کرد که باید بین کردهای ترکیه و دولت روابط خوبی برقرار شود. اوجالان ابتدا درسال 1972 با رفیق هم‌رزم خود « کسیره یلدرم » ازدواج کرد. فردی که با او در تاسیس حزب کارگران مشارکت داشت اما بعد از 10 سال معلوم شد آن دو با هم « تفاهم » ندارند. برخی از رهبران کردستان این جدایی را زیر سر سازمان اطلاعات ترکیه می‌دانند و این سازمان را به عملیات قتل و پاکسازی رهبران کرد متهم می‌کنند. اوجالان به ادبیات علاقه زیادی دارد. حتی دوستانش می‌گویند اساتیدش در دانشگاه این ویژگی او را ستایش می‌کردند و از دیگران نیز می‌خواستند از او پیروی کنند و همین امر به او اعتمادبه‌نفس خاصی می‌داد. بخشی از تمایل او به ادبیات را می‌توان در «نامه‌های طولانی» او به دادگاه اروپا و یا مقالاتی دید که در نشریات سازمان منتشر می‌کرد.
منبع: الشرق‌الاوسط

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.