|

موزیکالیته

اشکان خطیبی

در این چند هفته اخیر آن‌قدر درباره حواشی و متن(!) اجرای «رضا ثروتی» از نمایشنامه «گئورگ بوشنر» آلمانی نوشته شده و اهالی تئاتر و ادبیات نامه‌هایی خطاب به کارگردان و گروه اجرایی نگاشته‌اند که ترجیح می‌دهم وارد پیچیدگی‌های این مبحث نشوم چراکه به این جمله خانم «دیهیمی» که حکم جوابیه را داشت اعتقاد دارم: «نگذارید این مسایل باعث شود تا زحمات زیادی که یک گروه کشیده‌اند، نادیده بماند.» هرچند که نمی‌دانم اگر ایران، اپرا، سیرک دوسُلی و... داشت باز هم این اجرا باعث شگفتی مخاطبان می‌شد یا نه. اما قضیه این است که اینجا ایران است و این همه جسارت تکنیکی و خلاقیت بصری
و صوتی توسط یک گروه تئاتر خصوصی باید هم که شگفتی بیافریند. در برخورد با «ویتسک» به عنوان مخاطب از همان دقایق ابتدایی خلع سلاح می‌شوی، احساس کوچکی می‌کنی و آمبیانس حاکم بر تئاتر شما را مسحور می‌کند. اما چیزی که در طول اجرا به دفعات مرا تحت تاثیر قرار داد و بعضا از خود بی‌خود کرد، موسیقی و اصوات «بامداد افشار» بود. از همین رو تصمیم گرفتم این یادداشت بیشتر درباره موسیقی «ویتسک» باشد تا خود آن. از ابتدای دهه 80 با ورود آهنگسازان ونوازنده‌هایی که به دلیل فضای بازتر تئاتر تجربه‌گرایی را در این مدیوم جست‌وجو می‌کردند، موسیقی تئاتر تبدیل به عرصه‌ای برای بروز استعدادهایی شد که شاید در فضای موسیقی ایران آن‌قدر مجالی برای خلاقیت نمی‌یافتند. از این دست به نمونه‌هایی چون تریوی روزبه فدوی، گروه گچ پژ، مارتین شمعون‌پور، فرشاد فزونی، گروه بُهرانی و ... اشاره کرد. این اواخر حضور کوارتت آکاپلایی در اجرای «درخشش در ساعت مقرر» که به زیبایی هرچه تمام‌تر قطعات را با همصدایی اجرا می‌کردند باعث جذابیت دوچندان نمایش شدند. برخورد «بامداد افشار» بامفهوم موسیقی‌ تئاتر «ویتسک» را می‌توان اوج این اتفاق دانست. اولین‌بار در اجرای «راهزنان» کوشک جلالی با او آشنا شدم که در ‌آن کار به دلیل نوع پرداخت شخصیت‌ها توسط کارگردان استفاده از موسیقی رپ، گریزناپذیر بود اما باز هم لابه‌لای آن قطعاتی با تم‌های بلوز وهاردراک گنجانده بود که یکنواختی بیت‌های رپ را کمتر می‌کرد. در نمایش «ویتسک» کارگردان به تبع فضاهای متفاوتی که نمایش ایجاد می‌کند بستری بازتر را برای او فراهم آورده و «بامداد» هم هرکاری که فکرش را بکنید کرده است. از ساخت‌ تم‌های آوازی فولک اروپایی تا همسرایی‌های بالکانی که با آکومپانیمنت آکاردئون همراهند. از استفاده افکت‌هایی چون ماشین تایپ برای ساختن ریتم‌های جاز-پاپ تا تکنوازهای پیانو و از همه مهم‌تر قطعات فضاساز که پرسپکتیو زیبایی را به اجرا اضافه می‌کند. البته طبیعی است که فضای صوتی نمایش بنابه خواسته کارگردان به این سو گرایش پیدا کرده باشد اما نتیجه کار آهنگساز، بی‌نقص از آب درآمده است. نکته دیگر همان چیزی است که در بروشور بانام کلاژ صوتی از آن یادشده است. در جای جای نمایش کلماتی برگرفته از دیالوگ‌های بازیگران، اکو پیدا می‌کنند یا رفتار بدنی بازیگران موسیقی می‌یابد. این اندازه از هماهنگی میان او و بازیگران که به‌نظر می‌رسد هیچ نگرانی‌ای بابت سینک‌شدن ندارند واقعا باعث تعجب است. باید به صدای «ماکان اشگواری» هم اشاره کنم که آن چند دقیقه سولوی آوازی‌اش فراموش نشدنی اجرا می‌شود. حضور «بامداد افشار» و دیگر آهنگسازانی که پیش‌تر اشاره کردم نوید دهنده دورانی است که قصددارد مخاطب تئاتر و شاید مخاطب عام را باموسیقی‌ای که سال‌هاست کمتر می‌شنویم، آشتی دهد. «ویتسک» از 20 بهمن دوباره در تالار حافظ اجرا خواهدشد. چشم‌ها و گوش‌های خود را به این ضیافت دعوت کنید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.