|

کارناوال کوچ عشایر ایران در پایتخت

آواز دهل شنیدن در مسیر «بی‌آرتی»

جواد حیدریان

کارناوال کوچ عشایر در تهران! خبری که از حضور یک‌هفته‌ای عشایر ایران‌زمین در پایتخت حکایت دارد. حادثه‌ای به‌یادماندنی که روز 13 بهمن در خطوط اتوبوس‌های تندرو (بی‌آرتی) با کوچ نمادین عشایر آغاز شد و یک هفته است ادامه دارد. مسیر اتوبوس‌های تندرو از میدان «ونک» به سمت پل«پارک وی» و سپس نمایشگاه بین‌المللی تهران، شاهد گذر کارناوالی از کاروان رنگ و موسیقی عشایر بود. زنگوله شترها و بزغاله‌ها، رپ‌رپ گام اسب‌ها در همهمه«کل» و«سروی» اهالی عشایر، تلالوی خاطره‌انگیزی از کهن‌الگوهای فرهنگ ایران زمین را نشان داد که از سراسر کشور به پایتخت آمده بودند. شادی عابران شهری با آواز«دهل» و ترنم«کرنا» و «دی‌بلال» مردمان عشایر چنان درآمیخت که برای لحظاتی جیغ ترمز لاستیک‌ها و دود موتور ماشین‌های خیابان ولیعصر را به محاق برد. سکوتی که حرکات موزون دستمال زنان ایلیاتی، با توازن چین دامن‌ها و شلیته‌های رنگ‌رنگ‌شان، هارمونی شگفتی از هنر و زیبایی تمدن ایران را تصویر کرد. موسیقی رنگ‌ها و لبخندها. شهری‌ها حیرت‌زده اما شادمان فیلم می‌گرفتند. تصاویری که شاید تنها در صفحه‌های تلویزیون شاهدش بودند را خود به چشم دیدند؛ رقص شمشیر عرب‌های ایرانی، شانه‌های رقصان مردان کرد در امتداد هنر ایلیاتی‌های کویرنشین، شاهسون‌ها و سنگ‌سری‌ها و فرهنگ کهنسال کوچ‌روهای بختیاری و بویراحمدی و قشقایی... «عشایر به تهران کوچید تا حال و هوای شهر را عوض کند. صدای عشایر صدای شادی و تلاش و هیاهو برای بازگشت به اصالت خویش است.» اینها بخشی از حرف‌های مردم بود که با اشاره دست شادی‌هایشان را قسمت می‌کردند و از گذشته‌های دور به هم می‌گفتند. جلوه‌ای از فرهنگ که تو را از هیاهوی هیولای شهر دور می‌کرد و به آسمان باز و دشت‌های فراخ و کوهساران سرسبز رهسپار!
انگار برای لحظاتی همه شهر متوقف شده و منحنی ناکامی‌های زندگی پرتلاطم شهری، گرفتاری‌های اقتصادی و ساعت رسیدن به محل کار و... همه در ذهن شهروندان تهرانی به حالتی اعتدالی رسیده بود و همه می‌خندیدند اما این هلهله در هیاهوی شهر گم شد!
مرکز نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران، میزبان ایلات ایرانی است. مرکزی که به تنوع هنر دست عشایر آراسته و فرش‌های خوش نقش و نگار، گلیم و جاجیم و نمد بر دیواره سالن‌های بزرگ نمایشگاه آویخته است. صدای ساز و آواز محلی در«پسیناپسین» روز میانه بهمن تماشاگران اندک این نمایشگاه را به حض و فکر فرو می‌برد. عشایر ایل پاسنگان سمنان سنت «عروس برون» را جشن گرفته‌اند. رقص چوب‌بازی مردان در هیاهوی شادی زنان ایل شور ویژه‌ای می‌گیرد. آوازخوان به لهجه کویر مرکزی می‌خواند: «دیگه نمروم ولایت دیگه نمروم ولایت...» در گوشه دیگر سالن عاشیق‌های آذری ساز را کوک کرده‌اند. بوی نان تازه و برشته در دالان‌های سالن پیچیده است. در راسته دیگر سالن، عشایر کهگیلویه و بویراحمد با ساز و نقاره دستمال‌های زردشان را به حرکت درمی‌آورند، چون بال‌های هما در هوای سالن پرواز می‌کنند. قشقایی‌ها هم سالنی مجزا را در اختیار دارند. چادر مدرسه «محمد بهمن بیگی» آموزگار بزرگ عشایر خاطره نسل قبل را هویدا می‌کند. سیاه‌چادرهای عشایر، آذین شده به «گمبول»‌های رنگ‌رنگ، گردشگران کم‌مقدار را به میزبانی نشسته‌اند. بالش‌های گرد در سرتاسر چادرها، میهمان‌نوازی عشایر را نشان می‌دهد. عده‌ای لم می‌دهند. رنگ‌های سرخ، زرد، بنفش، نیلی و آسمانی... فضا را احاطه کرده‌اند. از هر سو صدای دهل و نغمه ساز می‌آید. «رقص چوب‌بازی» و «دستمال‌بازی» در کنار دیگر سنت‌ها و آداب ایرانی از سرخس در شمال شرق تا گواتر در جنوب شرق. از سلماس در شمال غرب تا شادگان در جنوب غرب، همه در معرض نمایش است، اما افسوس... پروفسور «پرویز کردوانی» با اندوه می‌گوید: «این استعداد بی‌نظیر در هر جای جهان باشد، میلیون‌ها گردشگر را به خود جذب می‌کرد و میلیاردها دلار درآمد دارد.» او سر تکان می‌دهد و به گوشه‌ای اشاره می‌کند که چند دختر ایلی در کنار هم برای جشن صدای عشایر هلهله می‌کنند، معتقد است: «این کارناوال شادی و رنگ و موسیقی و سنن می‌تواند مظهر تمدن ایرانی برای گردشگران مشتاق خارجی باشد!»
«جهانیان»، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی هم می‌گوید: «جشنواره صدای عشایر فرصتی برای معرفی توانمندی‌های ایران در عرصه گردشگری برای ورود گردشگران جهانی است.» او در واکنش به حضور کم مردم و استقبال ناچیز از این همه زیبایی می‌افزاید: «شما رسانه‌ها باید مردم را برای تماشا دعوت می‌کردید.»به اعتقاد یکی از شرکت‌کنندگان استانی که به نجوا با من سخن می‌گوید«عشایر ایران یک هفته است در پایتخت اطراق کرده اما از استفاده مردم رضایت نداریم. صنایع دستی عشایر ایران در هیچ جای جهان نمونه ندارد اما کو خریدار...»
به گفته یکی از بازدید‌کننده‌ها «کارناوال شادی در ایران خیلی کم است. نه اینکه فرهنگ شادی نباشد. نه! هنر استفاده از توانمندی‌ها وجود ندارد و ظرفیت این زیبایی و استعداد کشف نشده است.» او نگران است که «خیلی از کشورهای منطقه و جهان از چنین پتانسیلی برای درآمد ارزی استفاده می‌کنند اما ما نمی‌توانیم یا نمی‌خواهیم!»جشنواره صدای عشایر با
450 غرفه در زمینی به مساحت 40 هزار متر کار خود را از
14 بهمن‌ماه آغاز کرد و امروز پنجشنبه به کار خود پایان می‌دهد تا تمدن کهنسال عشایر برای سال‌هایی که نمی‌دانیم کی از راه می‌رسد تهران را ترک می‌کنند و صدای شادمانی‌شان از ما دریغ می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.