کمکاری در مدارس دولتی
شیرزاد عبداللهی/کارشناس آموزشوپرورش
وزیر آموزش و پرورش در گفتوگو با «فارس» در پاسخ به این پرسش که میزان ساعات آموزش در ایران چقدر است گفت: « قبل از اینکه به عنوان وزیر در آموزش و پرورش فعالیت کنم، ساعات دوره ابتدایی، 762 ساعت بود که در حال حاضر به 900 ساعت افزایش پیدا کرده است.» آیا واقعا کودکان ایرانی در طول یک سال تحصیلی، 900ساعت فعالیت آموزشی دارند؟ رییس سازمان پژوهش و برنامهریزی درسی وزارت آموزش و پرورش، ساعت آموزشی دوره ابتدایی را 850 جلسه 45 دقیقهای در سال اعلام کرده است و در مصوبه سال 89 شورایعالی آموزشوپرورش که امضای وزیر آموزش و پرورش در زیر آن دیده میشود، برنامه هفتگی مدارس ابتدایی 800 جلسه 45 یا 50 دقیقهای برحسب تفاوت پایه قید شده است. معلوم نیست وزیر عدد 900 ساعت را از کجا آورده است؟ برنامه آموزشی دوره ابتدایی رسما 25 ساعت در هفته است، روزی پنج جلسه و هر جلسه50- 45 دقیقه. اگر روزهای حضور دانشآموزان در مدرسه را هم داشته باشیم، میتوانیم کل ساعت آموزش دانشآموزان دبستانی را محاسبه کنیم. درصورتی که دانشآموزان دوره ابتدایی از اول مهر تا آخر خردادماه کار آموزشی منظم و بیوقفه انجام دهند 900 جلسه آموزش رسمی پر میشود، اما
مدارس ابتدایی ایران طبق تقویم رسمی وزارت، از اولمهر تا پایان اسفند ششماه (26 هفته) و از 15 فروردین تا 25 اردیبهشت (به مدت پنج هفته) یعنی در مجموع 31هفته و به عبارتی 153 روز فعالیت آموزشی دارند. با احتساب هفتهای 25 ساعت، در طول سال 775ساعت یا جلسه (جلسه 45 دقیقهای) فعالیت آموزشی و پرورشی انجام میدهند. طول سال تحصیلی رسما 9 ماه است، اما امتحانات نوبت دوم مدارس ابتدایی از 25 یا 26اردیبهشت آغاز و کلاسهای درس عملا از هفته آخر اردیبهشت تعطیل میشوند. بنا بر این ماه خرداد و هفته آخر اردیبهشت (پنج هفته) را نمیتوان جزو تقویم آموزشی مدارس به حساب آورد و سال تحصیلی 9 ماهه با کسر خرداد و نیمی از فروردین، عملا هفت ماه و نیم است. این تمام واقعیت نیست. مدارس ما در طول سال حدود 10 روز به مناسبتهای مذهبی و ملی تعطیل رسمی هستند. این طبیعی است. تعطیلات رسمی در همه کشورها در همین حدود وجود دارد، اما آنچه که غیرطبیعی است، تعطیلات غیررسمی و غیرقابل پیشبینی مدارس است. به عنوان نمونه هفته آخر اسفند، مدارس تقولق و سپس تعطیل میشوند و دانشآموزان بیتاب از سه روز تا یکهفته به پیشواز تعطیلات نوروزی میروند. علاوه بر
این، بینالتعطیلین، آلودگی هوا و هجوم ریزگردها، امتحانات نوبت اول، سفر مقامات دولتی به شهرستانها، برگزاری مراسم جشن یا سوگواری در مدرسه، برف و باران، تشکیل شورای معلمان و... از دلایل تعطیلی غیرمترقبه دانشآموزان است. اگر تعطیلات رسمی و غیررسمی را از برنامه آموزشی مدارس کسر کنیم به رقم حدود 650ساعت فعالیت آموزشی میرسیم، اما داستان کم فروشی در آموزش و پرورش فراتر از این است. بخشی از برنامه آموزشی مدارس با طولانی شدن سخنرانیهای مراسم آغازین، طولانی شدن زنگ تفریح، غیبت معلمان و... تلف میشود. یعنی پنج ساعت برنامه آموزشی روزانه (پنج جلسه 45 دقیقهای برای اول تا سوم و پنج جلسه 50 دقیقهای برای چهارم تا ششم) در عمل اجرا نمیشود. طبق مصوبه شورایعالی آموزشوپرورش، مدیران مدارس مجاز به تلفیق زمان دو جلسه آموزش نیستند، در حالی که در اکثر مدارس ابتدایی این تلفیق صورت میگیرد و این به زیان دانشآموزان است. دانشآموزان دوره ابتدایی بر اساس مصوبه شورایعالی آموزش و پرورش با محاسبه 15 دقیقه مراسم آغازین، پنج جلسه 45 تا 50 دقیقهای کلاس، چهار زنگ 15تا20 دقیقهای تفریح و 20 دقیقه وقت نماز باید روزانه 345 دقیقه در مدرسه
حضور داشته باشند. یعنی اگر زنگ آغازین مدرسه ساعت هفت و نیم صبح به صدا درآید، زنگ پایانی باید ساعت 13:15 نواخته شود. این زمانبندی در بیشتر مدارس رعایت نمیشود و زمان حضور دانشآموزان در مدرسه اغلب بین 60 تا 75 دقیقه کمتر از ساعت رسمی است. زنگ آغازین مدارس ابتدایی معمولا ساعت 7:30 نواخته میشود و ساعت 12 تا 12:15 هم زنگ پایان به صدا در میآید. ساعات آموزشی و پرورشی دانشآموزان در مدرسه، تقریبا 30 درصد کمتر از ساعات رسمی اعلام شده است. اگر از میوه فروشی یک کیلو سیب بخریم و فروشنده به ما 700گرم سیب تحویل دهد، کار او را قابل پیگیری قضایی میدانیم. در حالی که ناپسندی کمفروشی در آموزشوپرورش بسیار بیشتر از کم فروشی یک فروشنده کالاست. البته در مدارس غیردولتی که اولیا نظارت بیشتری بر برنامه آموزشی فرزندان خود دارند وضعیت بهتر از مدارس دولتی است. در مدارس حاشیه شهرها و مدارس روستایی و مدارس دوشیفتی کم فروشی به اوج میرسد.
این نکته تاسف بار را باید یادآوری کرد که چون پای تعطیلی و کمکاری در میان است، اعتراضی از جانب معلمان، دانشآموزان، رییس منطقه و دفتر رسیدگی به امور شکایات وزارتخانه و حتی اولیای دانشآموزان به نقض مقررات صورت نمیگیرد. وقتی مدیریت آموزش و پرورش نمیتواند کار سادهای مثل اجرای مقررات ساعت حضور دانشآموزان در مدارس را سامان دهد، از کدام تحول بنیادی در مدارس حرف میزند؟ اگر به نظر مدیران اجرایی وزارت آموزش و پرورش ساعات درس دانشآموزان زیاد است، در شورایعالی آموزشوپرورش ساعات درسی را کم کنند. روش فعلی، ترویج قانونشکنی است. اشکال کار اینجاست که مقامات آموزشوپرورش درکی رمانتیک از تحول در ذهن خود دارند و انجام کارهای خرد را در شأن خود نمیدانند. به همین دلیل به چیزی کمتر از تحول آن هم از نوع بنیادین رضایت نمیدهند، اما طرفه آنکه در عمل اسیر بازی پیشپا افتاده کوتاه و بلندکردن طول دورههای آموزشی میشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.