|

گذاري به روستای زرتشتی‌نشين «چم»

یک زن، یک سرو

آزاده تاج‌علي

زنان کویرها ، صورت‌ها یشان گویاتر است. رنگ چشمانی روشن‌تر دارند و رگ‌های دستانشان آبی‌تر می‌زند. وقتی ایستاده‌اند، چارقدهایشان در تصویر یکدست کویر، مثل درخت‌ها سبز است و وقتی راه می‌روند، بذرهایی که از دست‌شان به خاک می‌افتد، به سرخی می‌زند. اینجا «چَم» است. واحه‌ای سبز در دل کویرهای اطراف «یزد». خانوارهای زرتشتی از سده‌ها پیش این روستا را با درخت‌های انار آباد کردند و کودکانشان را هر روز برای نیایش گوشه‌ای کنار «سرو پیر» نشاندند. ساکنان چم در فصل‌هایی از سال تعدادشان بسیار کاهش می‌یابد و شاید به ٢٥ نفر برسد، با وجود این، خانواده کوچک‌«نباتی» هنوز مثل سرو روستا باقی مانده و باقی‌مانده‌هایی از فرهنگ زرتشتیان مرکز ایران را در همه جای خانه قدیمی‌اش نگه داشته است. نباتی البته کار بسیار مهمی در روستا دارد. او خادم سرو پیر است و هر روز سه بار برای درختش، «بوی خوش» می‌برد؛ ترکیبی از عود، کندر، رازیانه، اسپند و دو ماده خوشبوی دیگر که «لوبن» و «سوکر» نام دارند و خویشان نباتی هر سال آنها را از شهری دور در هندوستان برایش می‌فرستند. خودش می‌گوید: 68سال دارم و خیلی مریض شده‌ام؛ فشار چشم‌هایم بالا رفته و کمرم به خاطر پله‌های آب‌انبار در همه این سال‌ها درد شدید دارد، اما هر روز موقع طلوع خورشید به امید دیدن و خدمت کردن سروپیر از جایم بلند می‌شوم و مجمر را آماده می‌کنم. همیشه هم دختران و پسران جوانی هستند که در خانه‌ام را بزنند و دوست داشته باشند از داستان‌های قدیمی زرتشتی و جشن‌های سده (10 بهمن) یا شاید زندگی خودم برایشان تعریف کنم و اینها همه دلخوشی من است. نباتی ادامه می‌دهد: پاییزها که می‌شود شروع می‌کنم به جمع کردن انارهای کوچکی که کنار درخت‌ها روی زمین می‌افتد، آنها را دسته می‌کنم و با یک پارچه سبز به هم می‌بندم تا درخت زنده و سبز بماند. سر پارچه را هم جدا نمی‌کنم و می‌گذارم بلند بماند تا دسته‌های انار را با آن به سرو پیر گره بزنم. البته این انارها مثل هدیه برای سرو می‌ماند که من از طرف زرتشتی‌های دیگر آنها را نذر درخت می‌کنم و نیتم همیشه برکت مزرعه‌ها و سلامت ماندن خانواده‌هایی است که خودشان در یزد، تفت، اردکان و زین‌آباد هستند. آخر، ساکنان اینها هر سال جشن سده به دیدارم می‌آیند و وقتی هنگام غروب دور آتش هستیم برای یک سال بعد به من سفارش می‌کنند که به جای آنها نذر و دعا کنم. البته من به خاطر اینکه خدمت سرو را از مادران و مادربزرگانم ارث گرفته‌ام، خیلی وقت‌ها برای مسلمانان دعا می‌کنم؛ ما همدیگر را دوست داریم و در چم، به‌خاطر احترام ماه محرم و علاقه‌ای که به امام حسین داریم، چند سال جشن سده را که در این ماه افتاده بود برگزار نکردیم. او درباره کارهای دیگرش هم می‌گوید: هنوز خودم می‌توانم نان بپزم و هر هفته برای رفتگان نان «سوروک» می‌پزم. از قدیم به ما گفته بودند که بوی این نان باید در خانه بپیچد و رفتگان که روان‌شان آزاد می‌شود آن را حس کنند و خوبی این کار به آنها برسد. در روستای ما البته سال‌های خیلی دور این نان‌ها را برای پرنده‌ها و پایین کوه دخمه‌ها می‌گذاشتند اما الان مزار داریم و من باید برای بردن نان‌ها پیاده تا آنجا بروم اما خب این کاری است که همه مادرانم آن را هر هفته در چم انجام داده‌اند و من هم وقتی دارم انجام می‌دهم به همه آنها فکر می‌کنم و حالم خوب می‌شود. شاید مهم نباشد که چشمانم مریض شده، همین که دوباره فردا صبح موقع طلوع خورشید به دیدار سرو پیر می‌روم برایم کافی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.