نوشتن در سایه انقلاب
از قذافي الهام گرفتم
ترجمه: مریم حیدری
در این ستون نویسندگان عرب به این سوال، پاسخ میدهند که آیا تحولات اخیر جوامع عرب بر نوشتنشان و سبک و سیاقش تاثیر گذاشتهاند؟ این نویسندگان در کشورهایی که در آنها انقلاب یا جنبش صورت گرفته، زندگی نمیکنند، بلکه میخواهیم بدانیم هر یک از این نویسندگان در دیگر کشورهای عرب، چگونه به این حوادث نگریستهاند؟ انور المرتجی - مراکش - نویسنده و مترجم نوشتن در حال حاضر، اغلب در سایه جنبشهای بزرگی که در جوامع عرب، اتفاق افتاده، قرار میگیرد. این حوادث، ابتدا به بهار پراگ، تشبیه شدند و نامشان شد بهار عرب. بعد نامها بیشتر شد: جنبش عربی، انقلاب و انتفاضه و در فراوانی این توصیفها، احساس غافلگیری و دهشتی هست که تا مرز بهت میرسد. این جنبشها، مانند هر حادثه بزرگ دیگر، نیاز به دوریکردن از زبان گزارشی مستقیم و حفظ فاصله میان زمان نوشتن و زمان وقوع حوادث دارند. واکنش نویسندگان و هنرمندان عرب به این جریانات، متفاوت بوده. شعر، همیشه قبل و بعد از جنبشهای عربی، قرار گرفته؛ همانطور که شعر «ابوالقاسم الشابی*» در «جنبش یاس» آن همه تاثیرداشت و این به دلیل توانایی شعر برای همراهی همزمان با اتفاق و انعکاس لحظات زنده در آن
است، درحالیکه دیگر گونههای ادبی و هنری (رمان، تئاتر و سینما)، در تاثیرپذیری از جزییات اتفاق، با هم تفاوت دارند، چون در شیوه اجرا متفاوتند. در این مدت، همیشه در حال دنبالکردن این شبح که در آسمان عرب، در حال پرخیدن است، بودهام. وقتی نمایشنامه «آوازی عربی در پیشگاه حاکمِ به امر خدا» را آغاز کردم، از قذافی به عنوان بهترین نمونه حاکم مستبد، الهام گرفتم. این جنبشها دچار تناقضی طنزآمیز شدهاند؛ مسالمتآمیز شروع میشوند و بعد به جنبشهایی خونین بدل میگردند. در شعارهای میدانها، دموکراسی، راهحل بود، اما میبینیم که پس از پیروزی، نقیض آن، اتفاق میافتد. شعله جنبش را جوانان برمیافروزند، اما میوهها را پیرمردان احزاب محافظهکار میچینند. با این جنبشها، بسیاری از مقولههای شمولگرایانه و مفاهیم بزرگ، چون طلایهداری و حزب انقلابی نابود شدند. ما اکنون، در مرحلهای فراتر هستیم که پایهریزی فردای آن، تنها با حدس و پیشبینیهای خلاقانه، امکانپذیر است. *شاعر مشهور تونسی، (1909 - 1934)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.