|

بعد از تجربه ناموفق «ناباکو»

«شاه‌دنیز»ناجی تازه اروپا از چنگال روسیه

محمدآزاد: کنسرسیوم گازی شاه‌دنیز، مجری استخراج گاز از یکی از بزرگ‌ترین میادین گازی جهان، واقع در جمهوری آذربایجان باید تا پایان ژوئن امسال مسیر خود را مشخص کند: ناباکوی غربی یا تی‌ای‌پی (TAP: Trans-Adriatic Pipeline). گاز این میدان، بزرگ‌ترین میدان گازی جمهوری آذربایجان و یکی از بزرگ‌ترین میدان‌های گازی جهان به اروپا خواهد رفت که نه از ایران می‌گذرد و نه روسیه. اجرای این طرح مصرف‌کنندگان گاز در اروپای مرکزی و جنوبی را آسوده‌خاطر خواهد کرد چرا که روسیه هر سال زمستان شیر گازشان را می‌بندد و قیمت را بالا می‌برد. بیش از یک‌ دهه است که همه می‌دانند این مقدار گاز در جمهوری آذربایجان هست و عاقبت می‌تواند هیمنه گازپروم (Gazprom) روسیه را بشکند. فقط مساله این بود که چگونه آن را وارد بازار کنند. بودجه‌ زیرساخت‌هایش را چه کسی تامین خواهد کرد؟ چه کسی با روسیه درخواهد افتاد که با هر پروژه گازی غیرروس برای تامین گاز اروپا در می‌افتد؟ ترکیه‌ای را که قسمت اعظم گاز را برای خود می‌خواهد چه باید کرد؟ برای یک دهه گزینه روی میز ناباکو است؛ پروژه‌ای که نامش را از اپرای وِردی بزرگ وام گرفته و قرار است سالی ۳۰ میلیاردمترمکعب گاز به ترمینال گازطبیعی بوم‌گارتن اتریش بفرستد. اما پروژه ناباکو آنقدر سرمایه‌گذار نداشت و چنان گرانقیمت بود که عملا اجرای آن غیرممکن می‌نمود. نهایتا آذربایجان خود دست‌به کار شد و شرکت ملی انرژی آذربایجان - سوکار (Socar) - تصمیم گرفت این شاه‌دنیز را تامین مالی کند و از طریق ترکیه سالی ۱۶ میلیاردمترمکعب گاز به جنوب و مرکز اروپا برساند. حالا دیگر اجرای پروژه قطعی شده و تاریخ بهره‌برداری خود را هم اعلام کرده است؛ ۲۰۱۸. معلوم شد تصمیم‌گیرندگان باکو زیرک‌تر از آنند که تصور می‌شد. با تکیه بر زبان مشترک و تاریخ همکاری طولانی، آذربایجان قراردادی با ترکیه امضا کرد که شرکت‌های اروپایی به‌خواب هم نمی‌دیدند. سوکار کنترل ۵۱درصد از خط لوله‌ درون ترکیه را در اختیار خواهد داشت و شرکت‌های ترک مجموعا ۲۰درصد آن را. بلافاصله پس از این تصمیم شرکت‌های اروپایی هم اعلام حضور کردند: بریتیش‌پترولیوم (BP)، استات‌اویل (Statoil) توتال (Total) و شرکت‌های دولتی ترکیه بوتاس (Botas) و TPAO.‌حالا خط‌لوله اصلی با نام TANAP (Trans-Anatolian Pipeline) قطعی شده است و اپراتور آن هم بریتیش پترولیوم است. فقط یک مساله مانده که شاه‌دنیز باید مشخص کند: انتخاب میان دو کنسرسیوم برای انتقال گاز به اروپا: به اتریش از طریق خط‌لوله ناباکوی غربی (نسخه‌ای کوچک‌تر از ناباکوی اصلی) یا به ایتالیا از طریق خط‌لوله TAP. اَل‌کوک، سخنگوی بریتیش پترولیوم در این پروژه پنجشنبه در جمع خبرنگاران در وین گفت: «من جدا بر این باورم که هر دو کنسرسیوم در این لحظه شانس برابر دارند و در حال حاضر هیچ پاسخ قطعی وجود ندارد.» خط‌لوله انتخابی میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری برای کشورهای در مسیر خود فراهم می‌کند. اگر ناباکو انتخاب شود این کشورها؛ بلغارستان، رومانی، مجارستان و اتریش هستند و اگر TAP پیروز شود؛ یونان، آلبانی و ایتالیا. به گزارش رویترز، آقای کوک گفته است بریتیش پترولیوم، چهارشنبه هفته گذشته پرسشنامه‌هایی با سوال‌های مشابه برای ناباکوی غربی و TAP ارسال کرده و انتظار دارد هرچه زودتر پاسخ آنها را دریافت کند تا بریتیش پترولیوم بتواند تا میانه ژوئن امسال تصمیم‌گیری کند. وی معیارهای تصمیم‌گیری را سودآوری، کیفیت مهندسی، امنیت، ملاحظات محیط‌زیستی، تعهد سیاسی دولت‌های دخیل، کیفیت کار پرسنل و توان بالقوه برای گسترش‌های آتی اعلام کرد و البته مهم‌ترین در میان آنها قطعا «سودآوری» است. کوک افزود که هرکدام از این خط‌لوله‌ها که انتخاب شوند تفاوتی برای بریتیش پترولیوم ندارد، چرا که همین حالا نیز از سهم خود در پروژه راضی است و در پی افزایش یا کاهش آن نیست. مجله «نشنال اینترست» در گزارش خود از این طرح نوشته «این پروژه، نقطه‌عطفی فوق‌العاده در منطقه است؛ نقطه‌عطفی که هیچ‌کس انتظارش را نداشت.» برخی از دخالت روسیه برای عقیم‌کردن این پروژه ابراز نگرانی کرده‌اند. اما مسکو نفوذی بسیار اندک بر آذربایجان دارد. آذربایجان در سال‌های گذشته بیشتر به سوی ایالات‌متحده و حتی اسراییل متمایل شده است. روسیه همین حالا هم دارد تنها تاسیسات نظامی خود، ایستگاه رادار گابالا را از آذربایجان خارج می‌کند. همچنین عملی شدن این طرح، پروژه روسیه، خط‌لوله جنوب (Southstream) را از سکه انداخته و سرمایه‌گذاران اروپایی و کشورهایی که قرار بود این خط‌لوله از آن بگذرد را بسیار بی‌انگیزه کرده است. امنیت انرژی اروپا با این توافق که با هزاران کیلومتر خط‌لوله، گاز را از کناره دریای خزر به قلب اروپا می‌رساند بسیار بالاتر خواهد رفت. همچنین آذربایجان را در جایگاهی بالاتر خواهد نشاند. این کشور کوچک دیگر نه یک منبع گاز برای اروپا بلکه شریکی استراتژیک برای کل اتحاد مغرب زمین به حساب می‌رود. در نهایت با عملی شدن این پروژه که با مشارکت شرکت‌ها و دول بزرگ اروپایی و ترکیه دیگر بازگشت‌ناپذیر می‌نماید، اتحادیه اروپا نفسی به راحتی می‌کشد و بسیاری از اروپایی‌ها را امیدوار می‌کند که از سال ۲۰۱۸ با ترس سرما و بی‌گازی روبه‌رو نیستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.