درباره سبک در ترجمههای «فرزانه طاهری»
دشواری انتقال سبک
طبیعتا در ترجمه ادبی، آنچه بسیار مهم است، در آوردن سبک نویسنده و انتقال آن در زبان مقصد است؛ این البته شاید به تمامی امکانپذیر نباشد؛ اما این امکانپذیر نبودن مسلما نمیتواند توجیهی برای حذف کامل سبک و لحن نویسنده و جایگزینکردن شیوهای دلبخواهی در ترجمه باشد؛ گرچه هستند کسانی که به چنین توجیهاتی رخت تئوریک هم میپوشانند و ناممکن بودن انتقال عین به عین سبک نویسنده را بهانه بیدقتی و تسلط نداشتن بر ریزهکاریهای زبان مبدا و مقصد میدانند. اثر ادبی به هرحال با گذر از طرز نگاه و ذهنیت مترجم، به زبان مقصد ترجمه میشود و این طرز نگاه و ذهنیت و به اصطلاح عینکی که مترجم از پشت آن به اثر نگاه میکند طبیعتا بر ترجمهاش تاثیر میگذارد و به اعتقاد بسیاری از مترجمان، از این فرآیند گریزی نیست. این اما متفاوت است با به بهانه گریزناپذیر بودن تاثیر طرز نگاه مترجم به متن، به هرجومرج مطلق در ترجمه ادبی تن دادن و «این جایی» کردن کامل متن. از طرفی حفظ سبک نویسنده، با تسلط مترجم بر امکانات و پشتوانههای زبانی زبان مقصد نیز نسبت مستقیم دارد، چرا که انتقال سبک نویسنده در ترجمه نه به معنای ترجمه تحتاللفظی که به معنای در
آوردن سبک، به کمک معادلهایی است که پشتوانههای زبان مقصد در اختیار مترجم میگذارد. فرزانه طاهری، از مترجمانی است که در عین نگاه واقعبینانه به ناممکن بودن انتقال عین به عین متن اصلی در ترجمه، همواره به حفظ سبک نویسنده و انتقال آن در زبان مقصد پایبند بوده و هیچ وقت به این بهانه که سبک نویسنده قابل ترجمه نیست به ایرانیزه کردن بیدر و پیکر متن ادبی تن نداده است. چنین وسواسی هرچند کار ترجمه را برای مترجم دشوار میکند اما باعث میشود آنچه مترجم ارایه میدهد، ترجمهای قابل اعتماد باشد. اما اهمیت فرزانه طاهری در ترجمه ادبی، نهفقط به دلیل رمانها و قصههای کوتاهی که او ترجمه کرده که در ترجمه متون نظری مربوط به ادبیات هم است. متونی از جنس «درسهایی درباره ادبیات روس» و مقاله «درباره مسخ» ولادیمیر نابوکف که با رویکردی انضمامی به ادبیات و پرداختن به برخی از مهمترین رمانها و قصههای کلاسیک، چگونه خواندن ادبیات و نحوه مواجهه با آن را نیز به خواننده آموزش میدهند. این آموزش قطعا به این معنا نیست که آنچه را مثلا نابوکف درباره آثار ادبی میگوید، مطلق فرض کنیم و نگاه نابوکف به ادبیات را تنها نگاه ممکن بینگاریم. اما
خواندن نقدهایی از جنس نقدهای نابوکف، دستکم دقیق خواندن آثار ادبی و دیدن و دریافتن سبک در این آثار را به مخاطب ادبیات میآموزد و البته طبیعتا همین توجه نابوکف به سبک، ترجمه نقدهای او بر آثار کلاسیک را نیز دشوار میکند و وسواس بیشتری را از جانب مترجم میطلبد. مخصوصا در ترجمه نقل قولهایی که منتقد برای نشان دادن سبک هر نویسنده میآورد. چنین وسواسی را در این سالها در کمتر مترجمی مییابیم و فرزانه طاهری از معدود مترجمانی است که به گواه ترجمههایش، این وسواس را دارد که هنگام ترجمه، سبک نویسنده از دست نرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.