|

دريچه

دموکراسی و عقلانیت استبدادی اعراب

جنبش‌های موجود در منطقه عربي، چیزی جز حاصل انباشته شدن ظلم و ستم و فشارهایی نیست که از سوی حاکمان شیفته قدرت به‌شیوه‌های مختلف قهر و استبداد در حق شهروندانشان اعمال شده است؛ شهروندانی که از برخی حقوق اساسی خود نظیر آزادی‌ بیان، تمرین دموکراسی و داوری درمورد حاکمان وقت محروم هستند. تردیدی وجود ندارد که تجربه دموکراسی در کشورهای عربی کاملا جدید است. پس از ده‌ها سال حکومت‌های استبدادی و عدم تمرین دموکراسی این تجربه مشکلات خاص خودش را خواهد داشت و بیشتر به یک کودک می‌ماند که هنوز یاد نگرفته است روی پاهای خود راه برود و همچنان کج‌و‌معوج می‌شود و تلاش می‌کند بایستد. قطعا در این ‌باره لغزش‌هایی صورت خواهد گرفت اما باید فرصت داد تا جوامع یادشده بتوانند ساختارهای دموکراتیک و جدیدی بنا کنند که در آنها شهروندان و احزاب به درجاتی از آگاهی سیاسی لازم برخوردار باشند. با این حال تغییراتی که در پی انقلاب‌های موسوم به بهار عربی به‌وجود آمد پی‌ها و ستون‌های این دموکراسی را برای آیندگان خواهد گذاشت. آنچه در کشورهای تونس و مصر رخ داد هرچند موجب به قدرت رسیدن گروه‌های سنتی و مذهبی شد اما این پایان کار نیست. نحوه دست یافتن چنین گروه‌هایی به قدرت یک روند دموکراتیک داشته است؛ گرچه ممکن است این گروه‌ها یادشان برود که مردم آنها را برای چه انتخاب کرده‌اند. زیرا مردم آنها را انتخاب کرده‌اند تا جامعه را به پیش برده و با فساد اداری سابق مبارزه کنند. از این‌رو تجربه حکومت برای چنین گروه‌هایی آسان نخواهد بود و آنها به‌دلیل عدم‌آگاهی لازم و به‌خصوص بی‌توجهی به مسوولیتی که باید انجام دهند با موانع فراوانی روبه‌رو خواهند شد. از سوی دیگر این گروه‌ها نمی‌توانند به همان شیوه‌های سرکوب‌گرانه رژیم‌های دیکتاتوری سابق متوسل شوند. چنین رویکردی به‌طور قطع موجب بروز نوع جدیدی از یک گروه قدرت اپوزیسیون خواهد شد که هم‌اکنون نتوانسته‌اند به قدرت برسند. این اتفاق در مصر و تونس افتاده است و گروه‌های معترض به اشکال گوناگون نارضایتی خود را اعلام می‌کنند. اما این اعتراضات تنها یک زنگ خطر است و نشان می‌دهد که بر این ملت‌ها دیگر نمی‌توان با همان شیوه‌های سابق حکومت کرد. در اینجا قصد آن نیست که دولتی به دیکتاتوری متهم شود، بلکه صحبت بر شیوه‌هایی است که می‌تواند موجب بازتولید تجربه دیکتاتوری‌های سابق شود. حکومت‌هایی که اراده خود را بر مردم تحمیل می‌کردند و رفتارشان کاملا با اصول دموکراسی و آزادی در تضاد بود. مصر و تونس دو کشور با نظام‌های سکولار بودند. دین در ساختار حکومتی و در نگرش رهبران این کشورها نقش مهمی نداشت. نیروهای مذهبی در واقع اپوزیسیون این نظام‌ها را تشکیل می‌دادند که پیوسته در معرض سرکوب قرار داشتند. اوضاع در لیبی نیز چندان تفاوتی با این دو کشور نداشت و تنها ویژگی مشترک این دولت‌ها خودکامگی رهبرانش بود. حتی ظهور نمادهای اندکی از دموکراسی در کشورهای یاد شده قابل‌توجه خواهد بود و این شرایط به هرحال بهتر از فقدان دموکراسی است. برخی کشورهای عربی همچنان تصور می‌کنند به دور خود حصاری محکم کشیده و این موج انقلاب‌های عربی به آنها نخواهد رسید اما این تصور دقیقی نیست. ملت‌های عربی هنوز راهی طولانی در پیش دارند تا بتوانند خود را از عقلانیت استبدادی خلاص کنند، زیرا چنین تفکری در سر خیلی‌ها وجود دارد و طبعا باید سال‌ها تلاش شود تا با تمرین واقعی دموکراسی این ذهنیت پاکسازی شود. کشورهای عربی در برابر چالش‌های متعددی قرار دارند که در جریان آن یا تجربه دموکراسی‌شان موفق از کار درآمده و با ایجاد تغییراتی مطلوب این کشورها مسیر سازندگی و پیشرفت را تجربه خواهند کرد یا اینکه به هرج‌و‌مرج و ویرانی و جنگ‌های داخلی کشیده می‌شوند و این مساله به میزان آگاهی و مسوولیت‌پذیری رهبران سیاسی این کشورها بستگی دارد. منبع: الزمان

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.