|

نگاه

رضا منصوری/استاد دانشگاه

سیاستمدار خردورز مرحوم دکتر «حسن حبیبی» را از سال 1346 که برای تحصیلات دانشگاهی به اروپا رفته بودم، می‌شناسم. ایشان از بزرگانی بودند که از همان زمان، در پاریس در فعالیت‌های سیاسی - اجتماعی دانشجویان در اروپا و در انجمن‌های اسلامی مشارکت داشت و در این زمینه بسیار فعال بود. من نیز مرتب و به مناسبت‌های مختلف با ایشان در تماس بودم و در موقعیت‌های مختلفی که پیش می‌آمد، برای هماهنگی و دیگر کارها از جمله در چند سمینار سالانه‌ای که در آلمان برگزار می‌شد، ایشان نیز شرکت می‌کرد. من از این نشست‌ها خاطره‌های زیادی دارم که مایلم یکی را در اینجا بازگو کنم. قرار بود وی در یکی از این نشست‌ها سخنرانی کند و به همین دلیل متن سخنرانی را تهیه کرد. من هم شب قبل از سخنرانی، از او خواستم تا متن را برای مطالعه در اختیار من قرار دهد. آن متن سخت و دشوار فهم بود و من چند بار آن را خواندم تا به مضمون و مفهوم واقعی آن پی بردم. دکتر «حبیبی» فردا در جمع بیش از صد دانشجویی که از سراسر اروپا آمده بودند، سخنرانی کردند و من دریافتم کسی از جمع متوجه مفهوم آن سخنرانی نشده است. فقط یک نفر در پایان سوالی را پرسید که آن هم درباره آغاز سخنرانی بود. وی در ابتدای سخنرانی شعری را خواند که در آن کلمه «سَبیل» به معنای راه و روش به‌کار رفته بود، ولی شنونده این کلمه را با «سِبیل» به معنای موی بالای لب اشتباه گرفت و از او توضیح خواست. یعنی خواستم بگویم مضمون سخنان مفصل و دشوار فهم وی، در آن روز خوب درک نشد. مضمون صحبت وی درباره «دولت اسلامی» بود. بعدها وی همراه امام و در آستانه انقلاب به ایران آمد اما من اواخر 58 به ایران آمدم. یادم می‌آید که در اوایل انقلاب فرهنگی مشکلی برای چند نفر از استادان دانشگاه پیش آمده بود که من حدس زدم خوب است برای حل مشکل نزد وی بروم تا شاید راه‌حلی پیدا شود. (ایشان ابتدا عضو شورای انقلاب و بعدها عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی بودند.) من ماجرا را بیان کردم، او هم یادداشت کرد تا پیگیری کند. در انتهای همین دیدار، ماجرای سخنرانی آن سال درباره حکومت اسلامی را یادآوری کردم و از او پرسیدم الان که خود شما، نقشی در حکومت دارید، فکر می‌کنید این موضوع چگونه می‌تواند محقق شود؟ ایشان پاسخی نداد، فقط لبخند زد و سکوت کرد. (البته با پیگیری‌های ایشان، مشکل آن استادان هم به خوبی حل شد.) درباره روحیات شخصی ایشان هم خوب است که تاکید کنم که ایشان فردی دوستدار و عاشق انسان بود. به‌شدت هم ایران‌دوست بود. وی انسان معتقدی بود و اعتقاد به اسلام و تشیع را با انسان‌دوستی همراه با دلبستگی به ایران با هم داشت. وی به هر دوی این مفاهیم به موازات هم، دلبستگی داشت و به سختی می‌شد آنها را از هم تفکیک کرد. وی در زمینه ادبیات هم فعال بود و چندین شعر مفصل بحر طویل سروده بود که در مجلات انجمن اسلامی در اروپا منتشر شده بود. بعدها هم که از امور سیاسی کناره‌گیری کرد، مرکز ایران‌شناسی را بنیان گذاشت و تا آنجا که قدرت سیاسی و علمی به او امکان می‌داد، درباره ایران و سابقه تاریخی آن و دستاوردهای دوره‌های تاریخی مختلف آن پژوهش و نتیجه آن را مکتوب کرد. وی در فرهنگستان و در بخش واژه‌گزینی نیز فعال بود و چه زمانی که رییس فرهنگستان بود و چه زمانی که رییس شوراهای واژه‌گزینی بود، نقش حساس و تاثیرگذاری داشت. علاوه بر این قطعا وی یکی از مهم‌ترین و موثرترین افرادی بود که در بحث نقش زبان فارسی به عنوان زبان علم فعالیت می‌کرد. اما مهم‌ترین نکته‌ای که باید در مورد شیوه مدیریت و تصمیم‌گیری وی تاکید کرد آن است که در همه تصمیم‌گیری‌های وی، خرد و خردورزی، نقش اساسی داشت. ما در کشور خود، همیشه شاهد این‌گونه خردورزی‌ها نیستیم. ایشان نمونه بسیاری خوبی بود از کسی که در حوزه سیاست فعالیت می‌کرد، اما تصمیم‌گیری‌هایش بر مبنای خرد و خردورزی بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.