پیکر حسن حبیبی تشییع شد
وداع «فراجناحی»
عکس:آیدین رهبر، شرق
شرق،مهسا جزینی: طراح پیشنویس اولیه قانون اساسی و مرد همیشه عضو کابینههای سالهای دور، پنجشنبه گذشته درگذشت. از میان آن جمع چند نفره دولت سازندگی که بیش از همه به «هاشمی» نزدیک بودند تا به حال دو نفرشان رفتهاند. نوربخش و حبیبی. در مراسم تشییع «دکتر حسن حبیبی» همه آمده بودند. از دو رییسجمهوری که او 12 سال مستمر معاون نخستشان بود، وزرایی که سالها با او همکار بودند تا نمایندگان دورههای قبل مجلس، اخراجیهای دولت فعلی و حتی برخی وزیران و معاونان دولت دهم، همه در «بنیاد ایرانشناسی» به وداع آخر با حقوقدانی آمده بودند که به جامعهشناسی روی آورد، بعد سیاستمدار و دولتمرد شد و سالهای آخر با حضور در فرهنگستان ادب و بنیاد ایرانشناسی، چهرهای فرهنگی از خود بهجا گذاشت. پیکر دکتر حبیبی قبل از خاکسپاری برای گذاردن نماز میت به امامت حجتالاسلام سیدحسن خمینی به مرقد امام(ره) منتقل و سپس در جوار حرم امامخمینی به خاک سپرده شد. دکتر حبیبی که چهارشنبه شب به ایست قلبی دچار شده بود بعد از انتقال به بیمارستان شهید باهنر ساعت یک بامداد صبح پنجشنبه درگذشت. او از چهار سال پیش به بیماری دیابت مبتلا بود و چند بار نیز دچار
مشکل قلبی شد اما تحت درمان بود. دکتر حبیبی تابستان سال گذشته هم بعد از عمل معده که بر اثر خونریزی گوارشی در بیمارستان «شریعتی» تهران انجام شد در بخش «سیسییو» مرکز قلب تهران بستری شده بود. آنها که آمدند حجت الاسلام و المسلمین محمدیگلپایگانی، رییس دفتر مقام معظم رهبری، سیدمحمد خاتمی رییسجمهور سابق، علیاکبر هاشمیرفسنجانی رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام، حدادعادل نماینده تهران، محمدرضا عارف معاون اول دولت اصلاحات، بیژن زنگنه وزیر اسبق، بختیاری وزیر دادگستری، عبدالله نوری، علی یونسی وزیر سابق اطلاعات، کرباسچی، مجید انصاری و قدرتالله علیخانی، ناطقنوری، سیدحسن خمینی، سیدمحمود دعایی، آیتالله موسویبجنوردی، محمدعلی نجفی، کرباسچی، اسحاق جهانگیری، حسین مرعشی و مهدی هاشمی، داوود دانشجعفری، هادی خانیکی، مصطفی هاشمیطبا، فاطمه راکعی، محمد شریعتمداری، محمدرضا میرتاجالدینی، حیدر مصلحی، عبدالله جاسبی، محمود دعایی، سیدمحمد حسینی، علیرضا مرندی، معصومه ابتکار، محمدی گلپایگانی، عزیز محمدی، مهدی زنگنه، مسجدجامعی، صادق خرازی، علیاکبر صالحی، موسویلاری، شافعی و دیگران در مراسم تشییع معاون اول حضور
داشتند. روز پنجشنبه همچنین هاشمیرفسنجانی، سیدحسن خمینی، ناطقنوری و محمد خاتمی به همراه جمعی از اصلاحطلبها با خانواده حسن حبیبی دیدار کردند. احمدینژاد، رییس قوه قضاییه و علی لاریجانی، طی پیامهایی درگذشت حسن حبیبی را تسلیت گفتند. رییس دفتر مقام معظم رهبری در مورد شخصیت مرحوم حسن حبیبی گفت: در طول زندگی ایشان هیچ نقطه ضعفی مشاهده نشد و هیچکس نتوانست در مورد ایشان کوچکترین خردهای بگیرد. حجتالاسلاموالمسلمین محمدی گلپایگانی افزود: آقای حبیبی چهرهای شناخته شده بودند. ایشان کسی بود که در دوران زندگیاش هیچ نقطه ضعفی مشاهده نشد و در دوران مسوولیتهای مهم و طولانی که در نظام مقدس جمهوری اسلامی داشت، آنقدر پاک و جدی مسوولیتش را انجام داد که هیچکس نتوانست در مورد ایشان کوچکترین خردهای بگیرد. آقای حبیبی با همه مسوولیتهای سنگینی که برعهده داشتند، از امکانات بیتالمال به حداقل اکتفا میکرد، زهد ایشان فوقالعاده و تقوای ایشان زبانزد بود و ثابت قدمی و ولایتمداری ایشان چه در زمان حضرت امام و چه بعد از امام و در زمان زعامت رهبری حضرت آیتالله خامنهای فوقالعاده بود. مرحوم حبیبی تا آخرین لحظات عمرش
وفادار، ثابتقدم و استوار در خط مستقیم اسلام، انقلاب و رهبری حرکت کرد. همچنین دیروز اکبر هاشمیرفسنجانی درباره حبیبی گفت: او یک لحظه از انقلاب و رسالت خودش غافل نبود. آقای دکتر حبیبی هم زمانی که در خارج و داخل کشور مبارزه میکردند و تا همیشه، بهترین دوست و همکار بودند و یک لحظه از انقلاب و رسالت خودش غافل نبود. هاشمی درخصوص نقش مرحوم حبیبی در تدوین پیشنویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران گفت: ایشان در این کار نقش اول را داشتند؛ یعنی تا پایان تدوین قانون اساسی، کار خود را ادامه میداد و از آن مثل بچهای که میخواست پرورش پیدا کند، مواظبت کرد. سیدمحمد خاتمی هم درباره ویژگیهای شخصیتی حسن حبیبی گفت: شاید مهمترین نکته در مورد آقای حبیبی این است که ایشان از زاویه فرهنگ به دنیای سیاست نگاه میکرد. ایشان دیروز در حاشیه مراسم تشییع پیکر مرحوم حسن حبیبی در جمع خبرنگاران افزود: «این نوع نگاه به سیاست، چیزی است که امروز ما در جامعه به آن نیاز داریم»، وی افزود: دکتر حسن حبیبی از اصحاب دانش، متدین و خوشفکر بود و در عین حال احساس مسوولیت داشت و از این زاویه به مسایل نگاه میکرد. ایشان انسانی بسیار متواضع بودند و
هرگز ما احساس نکردیم برای شغل و منسبی تلاش کنند؛ حتی بسیاری از مواقع پایینتر از شخصیت خود برخی از مسوولیتها را میپذیرفتند. وی خاطرنشان کرد: دکتر حبیبی اولین کسی بود که با چهره صمیمی و در عین حال قاطع، مبتنی بر ارزشها و بر محور منافع مردم تصویری از جمهوری اسلامی ترسیم میکرد. من امروز را روز سختی برای اصحاب فرهنگ، دانش و دلبستگان به انقلاب میدانم و امیدوارم خدا فقدان ایشان را جبران کند. حاشیهها مراسم تشییع حسن حبیبی که بهانه دور هم جمع شدن سیاسیون گذشته و امروز بود، خالی از حاشیه نماند. بحث انتخابات محور بیشتر سوالات خبرنگاران بود. از خاتمی درباره برنامه اصلاحطلبان و انتخابات سوال شد و او گفت: الان وقت عزاست و وقت این حرفها نیست. بعد هم در پاسخ به این سوال که آیا نامزد ریاستجمهوری میشوید، گفت: من 40-30 سال پیش نامزد شدم و دیگر بس است. «محمدعلی نجفی» هم گفت اگر هاشمی کاندیدا شود اصلاحطلبان از او حمایت میکنند. نجفی که چندی پیش به علت ناراحتی قلبی مدتی در بیمارستان بود در پاسخ به خبرنگاری که پرسید حال شما برای کاندیداتوری خوب شده است با خنده پاسخ داد: بله، حالم خوب است. این عضو
شورای شهر تهران در مورد وضعیت جسمانی خود پس از مرخص شدن از بیمارستان گفت: الان بهترم و کاملا روغنکاری شدم! ناطقنوری هم گفت که برای شرکت در انتخابات احساس وظیفه نمیکنم. «سیدعبدالواحد موسویلاری» هم درباره حضور یافتن خاتمی در انتخابات گفت: او کاندیداتوری خود را به طور قطع رد نکرده است و باید منتظر شرایط ماند. حضور مهدی هاشمی هم در مراسم که به دومین حضورش در انظار عمومی بعد از آزادی تعبیر شده است و همچنین ثبت گپوگفتش با سیاسیون از سوژههای دیروز بود بهویژه عکسی که از او گرفته شده و او را در حال گفتوگو با وزیر ارشاد نشان میدهد. حسن حبیبی 1391-1316 حسن حبیبی در سال ۱۳۱۶ در تهران به دنیا آمد. کلاس اول و دوم را در یک سال خواند و در سالهای بعد در کنار درس مدرسه، درسهای دیگر که در حوزههای علمیه معمول بود، بهخصوص در تابستان نزد پدرش و یکی دو نفر از مدرسان حوزهها، فراگرفت. حبیبی نوجوان بود که پدرش ضمن تشویق به درس خواندن، از او خواست تا حرفهای نیز بیاموزد تا در صورت لزوم برای گذراندن زندگی خود کاری بلد باشد. از این رو قرار شد که جوراببافی یاد بگیرد و تابستانها به آن کار مشغول شود.
از آنجا که مادر و پدرش جوراببافی میدانستند، یادگیری کار آسان بود، محل کار نیز خانه بود و برای تهیه نخ و رنگ کردن آنها و باز کردن کلافها، بافتن جورابها و به بازار بردن آنها و... باید کارهایی را میآموخت و اطلاعاتی بهدست میآورد. این تجربه باعث شد که از آغاز نوجوانی با محیط کار و برخی از انواع آن، روابط و برخی از دشواریها آشنا شود. حبیبی در دانشگاه تهران حقوق و فلسفه خواند و دکترای حقوقش را از سوربن فرانسه گرفت. حبیبی زمانی هم که تهران بود در موسسه تحقیقات و علوم اجتماعی وابسته به دانشگاه تهران فعال بود. حبیبی از همان زمان که وارد پاریس شد فعالیتهای سیاسی خود را در کنار همکاری با دیگر فعالان سیاسی مقیم پاریس پی گرفت. با حضور امام در پاریس، مامور نوشتن پیشنویس قانون اساسی شد و با پرواز انقلاب به ایران بازگشت. در نخستین دوره انتخابات ریاستجمهوری کاندیدا شد اما قرعه به نام بنیصدر همکلاسی دوران فرانسهاش افتاد. در کابینه بازرگان به وزارت ارشاد و علوم و آموزش عالی منصوب شد و تا آخر در این سمت باقی ماند. حبیبی که از اعضای شورای نهضت آزادی و یاران سحابی و بازرگان بود در مقطعی مسیری متفاوت از یاران قبلی
در پیش گرفت و ترجیح داد همچنان در سیاست باقی بماند. حبیبی در ایران به عضویت ستاد انقلاب فرهنگی در آمد و در انتخابات مجلس شورای اسلامی دومین رای تهران را هم به دست آورد و نماینده شد. در همان دوران از نقش او در جلوگیری از تخریب آثار تاریخی به ویژه کاخ گلستان و سنگ قبر ناصرالدین شاه هم سخن گفته شده است. در دولت جنگ به کسوت وزیر دادگستری درآمد. در دوران سازندگی و اصلاحات معاون نخست شد و تا سال 80 در سمتش باقی ماند. گفته شد که وضعیت جسمانیاش او را از ادامه کار با دولت اصلاحات باز داشت. بعد از فراغت از دولت به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام درآمد و رییس فرهنگستان ادب شد. با گذشت کمتر از یک ماه پس از بستری شدن حبیبی، روز سوم آبان ۸۷ احمدینژاد، غلامعلی حدادعادل را به جای او به ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی منصوب کرد. حبیبی بعد از آن به مرکز ایرانشناسی که خود بنیانگذارش بود رفت و تا آخر در این سمت باقی ماند. احمدینژاد اردیبهشت امسال بود که در حکمی با تقدیر از تلاشهای حسن حبیبی در امور تحقیقاتی و پژوهشی بنیاد ایرانشناسی، با ادامه ریاست او در بنیاد ایرانشناسی موافقت کرد. مرد همیشه گل آقا
حبیبی را مرد کاریکاتورهای دهه 70 گل آقا میدانند، تا جایی که در تمام آن سالها، دکتر حبیبی به عنوان نماد دولت سوژه اصلی هفتهنامه گل آقا بود. میگویند با کیومرث صابریفومنی دوست بود و به مجله گل آقا هم زیاد رفت و آمد داشت به گونهای که طی سالهای گذشته وقتی خبر بیماری او رسانهای شد برخیها تیتر زدند «مرد کاریکاتورهای گل آقا در بستر بیماری». پس از استعفای دکتر حبیبی در مرداد 1380، هم موسسه گلآقا تصمیم گرفت، سوژه اصلی کاریکاتور مجله خود، که نزدیک به 12 سال به آن پرداخته بود، را تبدیل به کتاب کاریکاتور کند. آخرین حرفها حبیبی اگرچه این سالها را به سکوت گذرانده بود اما مهر ۸۷ که خبر بستری شدنش در بخش مراقبتهای ویژه بیمارستان قلب تهران منتشر شد؛ گفت: «همه متفقالقول بودند که من رفته بودم. گذر از زندگی به مرگ که گاهی آن را به گذر از یک تونل تشبیه میکنند، دقیقا تجربه کردم. نه یکبار یا یک ثانیه، بلکه چندینبار این فضا را دیدم و از این تونل گذشتم.» مرد کاریکاتورهای گلآقا، بعد از آن سکوت را شکست و به انتقاد از وضع موجود پرداخت. با اشاره به دو بعد اسلامیت و جمهوریت نظام گفت: اسلامیت و
جمهوریت نظام هر دو با هم است و این قضیه کاملا روشن است ولی برخی با قرائتهای خاص خودشان به بعد اسلامیت بیشتر توجه میکنند. وی همچنین پیرامون بحث قانونگذاری با تاکید بر ضرورت انسجام قوانین گفت: در اکثر کشورهای دنیا روال بر آن است که مجموعه دولت با کار کارشناسی و توجه به همه جوانب یک موضوع، لوایح مورد نظر را برای تصویب به مجلس ارایه میدهند. وی در این رابطه، انسجام فکری و کار جامع و کارشناسی را یکی از ویژگیهای ممتاز قانونگذاری دوران شورای انقلاب برشمرد. معاون اول دولت هاشمی و خاتمی این را هم تاکید کرد که مدیریت کشور را باید به کسی که کاردان و اهل کار کارشناسی است، واگذار کرد؛ بنده در دولتهای آقایان موسوی، هاشمی و خاتمی بودهام و این دولتها توانستند با ارقام پایین و ۹ میلیارد دلار کشور را مدیریت کنند. در آن دورهها هم اشتباهاتی وجود داشت ولی در حدی نبود که به چشم بیاید. ما در آن زمان در مقاطعی کوتاه میوه ضروری مردم را وارد میکردیم ولی از انگور برزیلی و پرتقال چینی خبری نبود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.